સંતુલિત ખાતર વગર પાક નબળો, પોટાશ વડે ઘઉં મજબૂત બનવાનું રહસ્ય
ભારતમાં રવી સીઝન આવતા ઘઉંની વાવણી મોટા પ્રમાણમાં થાય છે અને એ દેશમાં લાખો ખેતી પરિવારો માટે આવકનો મુખ્ય આધાર છે. સારી ઉપજ મેળવવા માટે માત્ર સારી જાતના બીજ કે યોગ્ય સિંચાઈ પૂરતી નથી, પરંતુ માટીમાં પોષક તત્વોનો સંતુલિત પ્રમાણ રહેવો અત્યંત અનિવાર્ય છે. આ તત્ત્વોમાં સૌથી અગત્યનું નામ પોટાશનું છે, જે ઘઉંના છોડને વૃદ્ધિથી લઈને ઉત્પાદન સુધી મજબૂતી આપે છે. યોગ્ય પોટાશ વિના પાકનું આરોગ્ય નબળું પડે છે અને ઉત્પન્ન થતાં દાણા પણ ગુણવત્તાવાળા મળતા નથી.
કૃષિ સંશોધનો મુજબ ઘઉંના છોડને 17 અગત્યના પોષક તત્ત્વોની જરૂર પડે છે, જેમાંથી ત્રણ તત્ત્વ પાણી અને હવાથી પ્રાપ્ત થાય છે. બાકીના ચૌદ તત્ત્વોનું સ્ત્રોત માટી અને ખાતર હોય છે, જેમાં પોટાશ છોડના વિકાસમાં મુખ્ય આધારરૂપ છે. પોટાશ છોડની કોષભીતને મજબૂત બનાવે છે, જેના કારણે પવન, ઠંડી કે અન્ય હવામાન પરિવર્તન સામે પાક સાવચેત રહે છે. પૂરતું પોટાશ પામે તો ઘઉં વધારે તાકાતથી ઊગે છે અને પેદાવાર પણ ઉંચી રહે છે.
ઘણા ખેડૂત નાઇટ્રોજન અને ફોસ્ફરસને પ્રથમ પ્રાથમિકતા આપે છે, પરંતુ પોટાશની અવગણના ઘણીવાર નુકસાનકારક સાબિત થાય છે. પોટાશની ઉણપ થાય તો છોડ નબળા પડે છે અને પડી જવાના કેસ વધુ જોવા મળે છે. દાણા અધૂરા રહે છે, છોડમાં રોગ, ફૂગ અને જીવાતો અટેક કરે છે અને હિમ-પાળે પાક ઝડપથી દુર્બળ બને છે. નવા હાઇપ્રોડક્શન બીજો અને ઝડપી ખેતી રીતોથી માટીમાંથી પોટાશ વધુ ઝડપે ઘટે છે, અને તેની પુનઃભરપાઈ ઓછા પ્રમાણમાં થાય છે, જેના કારણે સમસ્યા વધુ સ્પષ્ટ થઈ રહી છે.
યોગ્ય માત્રામાં પોટાશ મેળવવાથી ઘઉંની રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધે છે અને અનેક જીવાતો સામે છોડ વધુ મજબૂત બને છે. સૂકાનો મોસમ, કરા પડતા દિવસો કે ઠંડી ભરેલી રાત્રીઓમાં પણ પાક વધારે સુરક્ષિત રહે છે. પોટાશ મૂળિયાંને મજબૂત બનાવી પોષક તત્ત્વ અને ભેજ શોષવાની શક્તિ વધારે છે, જેથી છોડ ઊંચાઈ, જાડાઈ અને દાણા ગુણવત્તામાં સારું પરિણામ આપે છે. વધુ વજનદાર અને ચમકદાર દાણા ખેડૂતને બજારમાં સારો ભાવ અપાવે છે.
વિજ્ઞાનીઓની સલાહ મુજબ માટીની તંદુરસ્તી જ ઉપજની ચાવી છે, તેથી ખાતરનો ઉપયોગ માટી પરીક્ષણના આધારે નક્કી કરવો જોઈએ. કોઈ એક તત્વ વધારે આપવાથી અન્ય તત્ત્વની ઉણપ ઉભી થાય છે અને છોડનો વિકાસ અટકી શકે છે. નાઇટ્રોજન અને ફોસ્ફરસ સાથે પોટાશનું સંતુલિત પ્રમાણ અપાશે તો ઘઉંનો પાક મજબૂત, વધારે ઉપજ અને ગુણવત્તાવાળો બનશે. પોટાશને સુરક્ષા કવચ સમજીને સમયસર અને યોગ્ય માત્રામાં તેનો ઉપયોગ કરવો લાભકારક છે.
