નાસાનો ફોટો: શું રાત્રે ‘સોના’ની જેમ ચમકે છે આપણી પૃથ્વી? અંતરિક્ષમાંથી લીધેલી આ અદ્ભુત તસવીરે આશ્ચર્ય પમાડ્યું
નાસાના અવકાશયાત્રી (Astronaut) એ અંતરિક્ષમાંથી પૃથ્વીનો એક અદ્ભુત ફોટો શેર કર્યો છે, જેમાં આપણું વાતાવરણ ‘સોનેરી’ અને ‘લીલા’ રંગમાં ચમકી રહ્યું છે. ઘણા લોકો તેને નોર્ધન લાઇટ્સ (Northern Lights) સમજી રહ્યા છે, પરંતુ આ વિજ્ઞાનનો એક અલગ ચમત્કાર છે, જેને એરગ્લો (Airglow) કહેવામાં આવે છે. જાણો આખરે રાત્રે આપણી પૃથ્વી જાતે જ કેમ ચમકે છે?
બાળપણથી આપણે પુસ્તકોમાં વાંચતા આવ્યા છીએ કે અંતરિક્ષમાંથી જોતા પૃથ્વી ‘વાદળી’ દેખાય છે. પરંતુ નાસા (NASA) ના અવકાશયાત્રી દ્વારા શેર કરાયેલી એક તાજેતરની તસવીરે આ દૃષ્ટિકોણને બદલી નાખ્યો છે. આ ફોટોમાં આપણી પૃથ્વી કોઈ વાદળી ગોળા જેવી નહીં, પણ સોનેરી અને લીલા રંગના ચમકદાર કવરમાં લપેટાયેલી દેખાઈ રહી છે. પહેલી નજરે આ કોઈ ‘ફોટોશોપ’ કે ‘ઇન્સ્ટાગ્રામ ફિલ્ટર’નો કમાલ લાગે છે, પરંતુ આ ૧૦૦% અસલી વિજ્ઞાન છે.
એરગ્લો શું છે?
આ ઘટનાને વિજ્ઞાનની ભાષામાં એરગ્લો (Airglow) કહેવામાં આવે છે. તેને સમજવું ખૂબ જ સરળ છે.
શું તમને બાળપણના તે ‘રેડિયમ’ વાળા સ્ટીકરો યાદ છે? જે દિવસભર સૂર્યપ્રકાશ શોષતા હતા અને રાત થતાં જ લીલા રંગમાં ચમકવા લાગતા હતા? પૃથ્વીનું વાતાવરણ પણ બરાબર એવું જ કરે છે.
View this post on Instagram
દિવસ દરમિયાન સૂર્યપ્રકાશ વાતાવરણમાં રહેલા પરમાણુઓ (Atoms) અને અણુઓ (Molecules) ને ઉત્તેજિત (Excite) કરે છે. રાત્રે, જ્યારે આ ઉત્તેજિત કણો તેમની સામાન્ય સ્થિતિમાં પાછા ફરે છે, ત્યારે તે ઊર્જાને પ્રકાશના રૂપમાં મુક્ત કરે છે, જેને આપણે ‘એરગ્લો’ તરીકે જોઈએ છીએ. આ જ કારણ છે કે અંતરિક્ષમાંથી પૃથ્વીનું વાતાવરણ રાત્રે પણ સોનેરી અને લીલા રંગમાં ઝાંખું ઝબૂકતું દેખાય છે.
ઓરોરા અને એરગ્લો વચ્ચેનો ફરક
ઘણા લોકો તેને ‘નોર્ધન લાઇટ્સ’ અથવા ‘ઓરોરા (Aurora)’ સમજવાની ભૂલ કરી રહ્યા છે. અહીં મુખ્ય ફરક સમજવો જરૂરી છે:
| વિશેષતા | ઓરોરા (Aurora – ધ્રુવીય જ્યોતિ) | એરગ્લો (Airglow) |
| ઉત્પત્તિનું કારણ | સૂર્યમાંથી આવતા તોફાની કણો પૃથ્વીના ચુંબકીય ક્ષેત્ર સાથે ટકરાય છે. | દિવસ દરમિયાન વાતાવરણ દ્વારા સૂર્યપ્રકાશનું શોષણ અને રાત્રે મુક્ત થતી ઊર્જા. |
| સ્થાન | માત્ર ઉત્તર અને દક્ષિણ ધ્રુવો (Poles) પર જ દેખાય છે. | સમગ્ર પૃથ્વી પર હર હંમેશ હાજર રહે છે. |
| દેખાવ | ખૂબ જ તેજસ્વી અને નાચતું હોય તેવું લાગે છે. | ઝાંખું હોય છે અને માત્ર અંતરિક્ષમાંથી જ સ્પષ્ટ જોઈ શકાય છે. |
View this post on Instagram
આ તસવીર કોણે લીધી?
આ તસવીર આંતરરાષ્ટ્રીય અવકાશ સ્ટેશન (ISS) પર હાજર નાસાના અવકાશયાત્રી ડૉન પેટિટ (Don Pettit) એ લીધી છે. ડૉન તેમની શાનદાર ‘એસ્ટ્રો-ફોટોગ્રાફી’ માટે પ્રખ્યાત છે. તેમણે શટર સ્પીડને ધીમી રાખીને આ પ્રકાશને કેમેરામાં કેદ કર્યો, જેને આપણી નરી આંખો કદાચ આટલી સ્પષ્ટતાથી ન જોઈ શકે.
View this post on Instagram
આ તસવીર આપણને યાદ અપાવે છે કે આપણી પૃથ્વી માત્ર પથ્થરનો ટુકડો નથી. તે એક જીવંત ગ્રહ છે, જેની પાસે પોતાનું એક ‘સુરક્ષા કવચ’ છે. આગલી વખતે જ્યારે તમે રાત્રે આકાશ તરફ જુઓ, તો યાદ રાખજો… ભલે તમને ન દેખાય, પરંતુ તમારા બરાબર ઉપર વાતાવરણ ધીમે ધીમે ચમકી રહ્યું છે.
