ભારતીય રૂપિયો 90.4675ના રેકોર્ડ નીચલા સ્તરે પહોંચ્યો: ડોલર સામે ફરી એકવાર મોટો ઘટાડો
ગુરુવારે ભારતીય રૂપિયા (INR) માં મોટો ઘટાડો નોંધાયો હતો, જે 90.4675 પ્રતિ યુએસ ડોલરના નવા સર્વકાલીન રેકોર્ડ નીચા સ્તરે પહોંચ્યો હતો. આ સ્તર 4 ડિસેમ્બરના રોજ સ્થાપિત 90.42 ના અગાઉના ઐતિહાસિક રેકોર્ડને તોડી નાખે છે. ચલણને વધુ નબળું પડતું અટકાવવા માટે ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) એ તાત્કાલિક બજારમાં હસ્તક્ષેપ કર્યો.
એશિયામાં સૌથી ખરાબ પ્રદર્શન કરનાર
2025 રૂપિયો માટે પડકારજનક રહ્યું છે, જે વર્ષ-દર-વર્ષ 5% થી વધુ ઘટ્યું છે. આ અવમૂલ્યનથી સૌથી ખરાબ પ્રદર્શન કરનાર મુખ્ય એશિયન ચલણ તરીકે તેનું સ્થાન મજબૂત થયું છે. વૈશ્વિક સ્તરે, રૂપિયો 31 મુખ્ય ચલણોમાં ત્રીજા ક્રમે સૌથી નબળો છે, જે ફક્ત ટર્કિશ લિરા અને આર્જેન્ટિનાના પેસોથી આગળ છે. આ ગંભીર નબળાઈ ત્યારે પણ થાય છે જ્યારે વૈશ્વિક ડોલર સૂચકાંક 7% થી વધુ નબળો પડ્યો છે.
ઐતિહાસિક સ્લાઇડના પરિબળો
અર્થશાસ્ત્રીઓ રૂપિયાના ઘટાડા માટે બાહ્ય દબાણ અને સ્થાનિક બજાર ગતિશીલતાના સંયોજનને જવાબદાર ગણાવે છે:
• યુએસ ટેરિફ અને વેપાર ખાધ: આ વર્ષની શરૂઆતમાં યુએસ વહીવટીતંત્રે ભારતીય નિકાસ પર 50% ટેરિફ લાદ્યા પછી અવમૂલ્યનમાં વધારો થયો, જેની સીધી અસર લગભગ $45 બિલિયન મૂલ્યની વાર્ષિક નિકાસ પર પડી. આનાથી, ખાસ કરીને સોનું, ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને મશીનરીમાં વધારો થવાથી, વેપાર ખાધ વધી છે અને ડોલરની માંગમાં વધારો થયો છે. ઓક્ટોબર 2025 માં વાર્ષિક ધોરણે મર્ચેન્ડાઇઝ નિકાસમાં 11.8%નો તીવ્ર ઘટાડો થયો છે.
• FPI આઉટફ્લો: જાન્યુઆરી 2025 થી વિદેશી પોર્ટફોલિયો રોકાણકારો (FPIs) એ સ્થાનિક ઇક્વિટીમાંથી રૂ. 1.48 લાખ કરોડથી વધુ રકમ ઉપાડી લીધી છે. આ એક્ઝિટ મુખ્યત્વે ભારત અને યુએસ વચ્ચેના વ્યાજ દરના તફાવત અને સલામત-હેવન સંપત્તિ તરીકે યુએસ ડોલર તરફ વૈશ્વિક શિફ્ટને કારણે છે.
• નીતિ અનિશ્ચિતતા: યુએસ સાથે વેપાર કરારને અંતિમ સ્વરૂપ આપવામાં સતત વિલંબથી બજારના વિશ્વાસને નુકસાન થયું છે, જેનાથી રૂપિયા પર દબાણ વધ્યું છે.
RBIનો સંતુલન કાયદો અને પ્રવાહિતા ઇન્જેક્શન
RBI ગવર્નર સંજય મલ્હોત્રા અને કેન્દ્રીય બેંકના અધિકારીઓ બજાર સ્થિરતા સુનિશ્ચિત કરતી વખતે રૂપિયાને લવચીક રાખવાની જરૂરિયાતને સંતુલિત કરવાના જટિલ પડકારનો સામનો કરી રહ્યા છે. કેન્દ્રીય બેંકે અવ્યવસ્થિત ચલણની હિલચાલને સરળ બનાવવા માટે સક્રિય રીતે હસ્તક્ષેપ કર્યો છે, અહેવાલ મુજબ FY26 ના પ્રથમ છ મહિનામાં રૂપિયાને બચાવવા માટે $44 બિલિયન વિદેશી ચલણ વેચ્યું છે. આ હસ્તક્ષેપ છતાં, સ્થાનિક બેંકિંગ સિસ્ટમ પ્રવાહિતા પરનો ઘટાડો નોંધપાત્ર રહ્યો છે.
પ્રવાહિતાની કટોકટીના પ્રતિભાવમાં અને નાણાકીય ટ્રાન્સમિશન (બેંક ધિરાણ દર ઘટાડવા) ને સરળ બનાવવા માટે, RBI એ ડિસેમ્બરમાં બેંકિંગ સિસ્ટમમાં લગભગ રૂ. 1.5 લાખ કરોડ પંપ કરવાની યોજનાની જાહેરાત કરી હતી. આ ઇન્જેક્શનમાં રૂ. 1 લાખ કરોડના કેન્દ્ર સરકારના બોન્ડ ખરીદવા અને ત્રણ વર્ષના કાર્યકાળ માટે $5 બિલિયન ‘USD/INR બાય સેલ સ્વેપ’ હાથ ધરવાનો સમાવેશ થાય છે.
પાંચ-ચેનલ આર્થિક ખતરો
બેંક ઓફ અમેરિકા ગ્લોબલ રિસર્ચે સોમવારે ચેતવણી આપી હતી કે રૂપિયાની સતત નબળાઈ સમગ્ર અર્થતંત્રમાં વ્યાપક “પાંચ-ચેનલ મેક્રોઇકોનોમિક આંચકો” ઉભો કરી રહી છે. આ ચેનલોમાં કોર્પોરેટ સેન્ટિમેન્ટ પર નકારાત્મક અસર, ઉચ્ચ સબસિડી ખર્ચ દ્વારા નાણાકીય નાણાકીય બાબતો પર દબાણ અને મોંઘા આયાતી ઇનપુટ્સ દ્વારા ફુગાવો વધારવાનો સમાવેશ થાય છે. ઘસારો ક્રૂડ ઓઇલ, ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને ખાતરો જેવી આવશ્યક આયાતોને વધુ ખર્ચાળ બનાવે છે, જેના કારણે આયાતી ફુગાવો વધે છે.
હાલના તણાવ છતાં, કેટલાક વ્યૂહરચનાકારો ચલણના મધ્યમ ગાળાના માર્ગ વિશે સાવધાનીપૂર્વક આશાવાદી રહે છે. બેંક ઓફ અમેરિકા (BofA) આગાહી કરે છે કે 2026 ના અંત સુધીમાં રૂપિયો ડોલર દીઠ 86 સુધી મજબૂત થઈ શકે છે. આ વધારો આગામી વર્ષે વૈશ્વિક સ્તરે અપેક્ષિત USD નબળાઈ પર આધાર રાખે છે, જે ઇક્વિટી-માર્કેટ સેન્ટિમેન્ટના સ્થિરીકરણ અને યુએસ-ભારત વેપાર સોદાના અંતિમ સ્વરૂપ સાથે જોડાયેલો છે. કંપનીએ નોંધ્યું હતું કે રૂપિયાની મુશ્કેલીઓ હાલમાં ચક્રીય છે, માળખાકીય નથી, કારણ કે ભારતના સ્થાનિક મૂળભૂત સિદ્ધાંતો – મજબૂત GDP વૃદ્ધિ અને ઠંડક આપતી ફુગાવા સહિત – સ્થિતિસ્થાપક રહે છે.
