સંસદની સુરક્ષાનું રહસ્ય: CISFની કઈ ટુકડી તૈનાત હોય છે 24×7? જાણો, 2001ના હુમલા પછી શું છે મોટો બદલાવ.
નવી દિલ્હીમાં સંસદ ભવન (Parliament House) માત્ર એક ઈમારત નથી, પરંતુ ભારતીય લોકશાહી અને સાર્વભૌમત્વનું પવિત્ર પ્રતીક છે. આ જ કારણ છે કે તેની સુરક્ષા એક અભેદ્ય ચક્રવ્યૂહ સમાન છે, જ્યાં કોઈ પરિંદો પણ પરવાનગી વિના પ્રવેશી શકતો નથી. આ સુરક્ષાની જવાબદારી હવે કેન્દ્રીય ઔદ્યોગિક સુરક્ષા બળ (CISF) ના ખભે છે, જેણે આ સંકુલની સુરક્ષાને એક નવું પરિમાણ આપ્યું છે.
2001ના આતંકી હુમલા પછીનું પરિવર્તન
વર્ષ 2001 માં સંસદ પર થયેલા ભયાનક આતંકી હુમલામાં ભારતે 9 બહાદુર જવાનો ગુમાવ્યા હતા, જ્યારે સુરક્ષા દળોએ પાંચેય આતંકીઓને ઠાર માર્યા હતા. આ હુમલાએ દેશની સર્વોચ્ચ ધારાસભાની સુરક્ષા પ્રણાલી પર ગંભીર સવાલો ઉભા કર્યા હતા. ત્યારથી, સુરક્ષા વ્યવસ્થામાં મોટા ફેરફારો કરવામાં આવ્યા હતા. જોકે, ડિસેમ્બર 2023માં સુરક્ષામાં થયેલા ભંગ બાદ, સરકારે CISF ને સંસદ સંકુલની સંપૂર્ણ સુરક્ષાની કમાન સોંપી દીધી.
CISFનો ‘ફુલપ્રૂફ’ સુરક્ષા પ્લાન
CISF એ સંસદ ભવન પરિસરની સુરક્ષા માટે એક વ્યાપક અને ‘ફુલપ્રૂફ’ યોજના તૈયાર કરી છે. આ સુરક્ષા વ્યવસ્થામાં આધુનિક ટેક્નોલોજી અને વિશેષ તાલીમ પામેલા જવાનોનો સમન્વય જોવા મળે છે.
જવાનોની સંખ્યા અને તાલીમ:
-
-
વર્તમાનમાં, CISF ના 3,300 થી વધુ કર્મીઓ સંસદ સંકુલની સુરક્ષામાં તૈનાત છે, જેમાં 200 થી વધુ અગ્નિ અને આપત્તિ વ્યવસ્થાપન નિષ્ણાતો (Fire and Disaster Management Experts) નો સમાવેશ થાય છે.
-
આ જવાનોને ડ્રોન હુમલા, સાયબર સુરક્ષા, CBRN (રાસાયણિક, જૈવિક, રેડિયોલોજિકલ, ન્યુક્લિયર) હુમલાના પ્રતિભાવ અને બોમ્બ ધમકી વ્યવસ્થાપન સહિતના વિવિધ પ્રકારના આધુનિક જોખમોનો સામનો કરવા માટે ખાસ તાલીમ આપવામાં આવી છે.
-
તેઓ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા ગાર્ડ (NSG) અને ભારતીય સેનાની વિશિષ્ટ યુનિટ્સ સાથે પણ યુદ્ધ-ટીકાકરણ અભ્યાસક્રમો (War-Vaccination Courses) માં તાલીમ લે છે, જેમાં સ્નાઇપર કોર્સ પણ શામેલ છે.
-
સુરક્ષા સ્તરો (Layered Security):
-
-
-
પ્રવેશ નિયંત્રણ (Access Control): સંસદ સંકુલમાં પ્રવેશ માટે એરપોર્ટ જેવા અદ્યતન સુરક્ષા પ્રોટોકોલ લાગુ કરવામાં આવ્યા છે. તેમાં અદ્યતન તલાશી, એક્સ-રે બેગેજ તપાસ અને બહુ-સ્તરીય પ્રવેશ ચકાસણી (multi-layered entry verification) નો સમાવેશ થાય છે. જોકે, સાંસદોની ઓળખ અને પ્રવેશની જવાબદારી હજી પણ પાર્લામેન્ટ સિક્યોરિટી સર્વિસ (PSS) પાસે છે.
-
પૅરીમીટર અને આંતરિક સુરક્ષા (Perimeter and Internal Security): CISF પરિસરની બાહ્ય (perimeter) અને આંતરિક સુરક્ષા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે.
-
ખાસ યુનિટ્સ: સુરક્ષા ટુકડીઓમાં કમાન્ડો, બોમ્બ-ડોગ સ્કવોડ અને ઝડપી પ્રતિક્રિયા ટીમો (QRTs) નો સમાવેશ થાય છે, જે કોઈ પણ સંકટ સમયે તુરંત કાર્યવાહી કરવા સક્ષમ હોય છે.
-
-
પોસ્ટિંગ નીતિમાં ફેરફાર
સુરક્ષાને વધુ મજબૂત કરવા માટે CISF એ સંસદની સુરક્ષામાં તૈનાત કર્મચારીઓની પોસ્ટિંગ નીતિમાં પણ ફેરફાર કર્યા છે.
- કાર્યકાળમાં વધારો: કર્મીઓનો કાર્યકાળ હાલના ત્રણ વર્ષથી વધારીને ચાર વર્ષ કરવામાં આવ્યો છે, અને યોગ્યતાના આધારે એક વર્ષનો વધારો પણ શક્ય છે. આનાથી જવાનોને સંસદ સભ્યો અને પરિસરની ગતિવિધિઓથી વધુ પરિચિત થવામાં મદદ મળશે, જે સચોટ ઓળખ અને સુરક્ષિત પ્રવેશ પ્રોટોકોલ માટે મહત્વપૂર્ણ છે.
- ફરજિયાત મૂલ્યાંકન: સુરક્ષામાં તૈનાત થતા પહેલાં, જવાનોએ માનસિક મૂલ્યાંકન (Psychological Assessment), યુદ્ધ શારીરિક યોગ્યતા કસોટી (BPET), વિશિષ્ટ તાલીમ અને વ્યાપક સુરક્ષા મંજૂરી (Comprehensive Security Clearance) પાસ કરવી ફરજિયાત છે.
આ આધુનિક અને બહુ-સ્તરીય સુરક્ષા વ્યવસ્થા દ્વારા, CISF એ સંસદ ભવનને આતંકવાદ, તોડફોડ અને અન્ય આંતરિક તેમજ બાહ્ય જોખમો સામે એક અજેય દુર્ગમાં પરિવર્તિત કર્યું છે, જે ભારતીય લોકશાહીની સુરક્ષાની પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવે છે.
