ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે PM મોદીને ગણાવ્યા ‘ખૂબ સારા મિત્ર’, ભારત વિશે કહી આ મોટી વાત
અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે એક મહત્વપૂર્ણ નિવેદન આપતા ભારતના પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીને પોતાના ‘ખૂબ સારા મિત્ર’ ગણાવ્યા છે. આ સાથે જ ટ્રમ્પે ભારતને ઇન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં અમેરિકાનો એક મહત્વપૂર્ણ વ્યૂહાત્મક ભાગીદાર (Strategic Partner) તરીકે ઓળખાવ્યો છે. ટ્રમ્પનું આ નિવેદન વિશ્વના સૌથી જૂના લોકતંત્ર (અમેરિકા) અને સૌથી મોટા લોકતંત્ર (ભારત) વચ્ચેના મજબૂત થતા દ્વિપક્ષીય સંબંધોને રેખાંકિત કરે છે.
તાજેતરમાં જ બંને વૈશ્વિક નેતાઓ વચ્ચે થયેલી વાતચીતમાં વ્યાપાર, સંરક્ષણ, ઊર્જા અને ટેકનોલોજી સહયોગ વધારવા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો, જે ભારત-અમેરિકા સંબંધોની વધતી ઊંડાઈ દર્શાવે છે.
અંગત મિત્રતાનું રાજદ્વારી મહત્ત્વ
રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે પ્રધાનમંત્રી મોદી માટે ‘ખૂબ સારો મિત્ર’ શબ્દનો ઉપયોગ કર્યો છે, જે દર્શાવે છે કે બંને નેતાઓ વચ્ચે માત્ર સરકારી સ્તરે જ નહીં, પરંતુ અંગત સ્તરે પણ મજબૂત તાલમેલ છે. આ પ્રકારની અંગત મિત્રતા બે દેશો વચ્ચેના રાજદ્વારી સંબંધોને નવી ઊંચાઈઓ પર લઈ જવામાં મદદરૂપ સાબિત થાય છે.
નિષ્ણાતો માને છે કે આ અંગત સંબંધોએ ખાસ કરીને છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેના વિવાદિત મુદ્દાઓ પર પણ સરળતાથી ચર્ચા કરવામાં અને ઉકેલ લાવવામાં મદદ કરી છે. જ્યારે પણ કોઈ મોટો વૈશ્વિક પડકાર આવ્યો છે, બંને નેતાઓ વચ્ચે સીધો અને અનૌપચારિક સંપર્ક જોવા મળ્યો છે.
ઇન્ડો-પેસિફિકમાં ભારત: અમેરિકાનો મુખ્ય આધારસ્તંભ
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ભારતને ઇન્ડો-પેસિફિક (Indo-Pacific) ક્ષેત્રમાં અમેરિકાના ‘અહમ વ્યૂહાત્મક ભાગીદાર’ તરીકેનું જે વર્ણન કર્યું છે, તે વૈશ્વિક રાજકારણમાં ભારતની ભૂમિકાનું વધતું મહત્ત્વ દર્શાવે છે.
ઇન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્ર હાલમાં વૈશ્વિક શક્તિ પ્રદર્શિત કરવા માટેનું મુખ્ય કેન્દ્ર બની ગયું છે. આ ક્ષેત્રમાં મુક્ત, ખુલ્લી અને નિયમો આધારિત વ્યવસ્થા (Free, Open and Rules-Based Order) જાળવી રાખવા માટે ભારતની સક્રિય ભાગીદારી અમેરિકા માટે અત્યંત જરૂરી છે. ટ્રમ્પનું નિવેદન સ્પષ્ટ કરે છે કે અમેરિકા, ખાસ કરીને ચીનના વધતા પ્રભાવને સંતુલિત કરવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે, ભારતને આ ક્ષેત્રમાં પોતાનો મુખ્ય આધારસ્તંભ માને છે.
ભારત અને અમેરિકા, જાપાન અને ઓસ્ટ્રેલિયાની સાથે મળીને ક્વાડ (QUAD – Quadrilateral Security Dialogue) જૂથમાં સહયોગ કરી રહ્યા છે, જેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય પણ ઇન્ડો-પેસિફિકમાં શાંતિ અને સ્થિરતા જાળવવાનો છે.
વ્યાપાર અને સંરક્ષણ સહયોગ પર ભાર
બંને નેતાઓ વચ્ચેની તાજેતરની વાતચીતમાં દ્વિપક્ષીય સહયોગના ચાર મુખ્ય સ્તંભો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું હતું:
- વ્યાપાર (Trade): બંને દેશો વચ્ચે વ્યાપારિક અવરોધો દૂર કરવા અને પરસ્પર વ્યાપારને વધુ સંતુલિત બનાવવા પર સહમતિ બની. અમેરિકા ભારતીય બજારમાં વધુ સારી પહોંચ મેળવવા ઉત્સુક છે, જ્યારે ભારત અમેરિકા પાસેથી જનરલાઇઝ્ડ સિસ્ટમ ઓફ પ્રેફરન્સ (GSP) પુનઃસ્થાપિત કરવા માંગે છે.
- સંરક્ષણ (Defence): સંરક્ષણ ક્ષેત્રે ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેનો સહયોગ ઝડપથી વધ્યો છે. અમેરિકા ભારતના મુખ્ય સંરક્ષણ સપ્લાયર્સમાંથી એક છે. બંનેએ સંયુક્ત સૈન્ય અભ્યાસ વધારવા અને અદ્યતન સંરક્ષણ ટેકનોલોજીની વહેંચણી પર ભાર મૂક્યો.
- ઊર્જા (Energy): ભારત અમેરિકા પાસેથી ક્રૂડ ઓઇલ અને ગેસની આયાત વધારી રહ્યું છે, જે ભારતની ઊર્જા સુરક્ષા માટે મહત્ત્વપૂર્ણ છે.
- ટેકનોલોજી સહયોગ (Technology Cooperation): 5G, આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ અને અન્ય ઉભરતી ટેકનોલોજીના ક્ષેત્રોમાં સંયુક્ત સંશોધન અને વિકાસ માટે સહમતિ વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.
રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પનું આ કથન માત્ર પ્રધાનમંત્રી મોદીની પ્રશંસા નથી, પરંતુ તે વૈશ્વિક મંચ પર ભારતની વધતી ભૂમિકા અને અમેરિકા માટે ભારતનું વ્યૂહાત્મક મૂલ્ય કેટલું છે, તે સ્પષ્ટ રીતે દર્શાવે છે. ભવિષ્યમાં આ બંને લોકશાહી દેશો વચ્ચેનો સંબંધ વધુ ગાઢ બને તેવી અપેક્ષા છે.
