વાઇબ્રન્ટ ગુજરાતમાં રાજકોટની પરંપરાગત પટોળા કળાનું વૈશ્વિક પ્રદર્શન
એક સમય રાજવી પરિવારોની વૈભવશાળી ઓળખ ગણાતી પટોળા હસ્તકલા હવે ફરી વૈશ્વિક મંચ પર ઝળહળવા તૈયાર છે. રાજકોટમાં યોજાનારી વાઇબ્રન્ટ ગુજરાત રિજનલ કોન્ફરન્સ અને એક્ઝિબિશન દરમિયાન આ પરંપરાગત હસ્તકલા દેશ-વિદેશના વેપારીઓ સમક્ષ રજૂ થશે. રેશમની દોરીથી હાથ વણાટ દ્વારા બનતી પટોળા આજે વિશેષ આકર્ષણનું કેન્દ્ર બની છે. વિદેશી નાગરિકો અને એનઆરઆઈ ગ્રાહકોમાં પણ તેની માંગ વધી રહી છે.
સદીયો જૂની પરંપરા આજેય જીવંત
પટોળા હસ્તકલા લગભગ 900 વર્ષ જૂની માનવામાં આવે છે. આધુનિક ટેકનોલોજીના યુગમાં પણ ગુજરાતના રાજકોટ, પાટણ અને સુરેન્દ્રનગરમાં કારીગરો આ કળાને જીવંત રાખી રહ્યા છે. પેઢી દર પેઢી આગળ વધતી આ પરંપરા આજે પણ એ જ સમર્પણ સાથે ચાલી રહી છે. વાઇબ્રન્ટ ગુજરાત જેવી પહેલોથી આ હસ્તકલા નવી ઊંચાઈ તરફ આગળ વધી રહી છે.
વાઇબ્રન્ટ ગુજરાતમાં પટોળાને વિશેષ સ્થાન
પ્રધાનમંત્રીના વિઝનથી શરૂ થયેલી વાઇબ્રન્ટ ગુજરાત પહેલ માત્ર ઉદ્યોગ પૂરતી સીમિત નથી. રાજ્યની સંસ્કૃતિ અને હસ્તકલા પણ આ માધ્યમથી વૈશ્વિક સ્તરે પહોંચે છે. રાજકોટમાં યોજાનારી આ કોન્ફરન્સમાં પટોળાને શહેરની સાંસ્કૃતિક ધરોહર તરીકે વિશેષ સ્થાન અપાશે. આ અવસર કારીગરો માટે નવા બજારોના દરવાજા ખોલશે.
પેઢી દર પેઢી ચાલતો પટોળા ગૃહ ઉદ્યોગ
ત્રણ પેઢીથી પટોળા ઉદ્યોગ સાથે જોડાયેલા કલાકાર ચંદ્રેશભાઈ રાઠોડ જણાવે છે કે તેમના પરિવારના લગભગ પંદર સભ્યો આ કામમાં સંકળાયેલા છે. અગાઉ ખરીદદારો માત્ર ઓળખાણથી આવતા હતા. હવે સરકારી પ્રદર્શનોના કારણે વિશાળ ઓળખ મળી છે. વાઇબ્રન્ટ એક્ઝિબિશનથી વિદેશી ગ્રાહકો સુધી પહોંચવાની આશા તેમણે વ્યક્ત કરી છે.
સમય અને મહેનતથી બનતી અનન્ય કૃતિ
અન્ય કારીગર દીપકભાઈ વોરા જણાવે છે કે પટોળા સંપૂર્ણપણે હાથથી વણાય છે. એક સાડી તૈયાર થવામાં લાંબો સમય અને ભારે મહેનત લાગતી હોય છે. રેશમ અને જરીના ઉપયોગને કારણે કિંમત ઊંચી હોય છે. પરંતુ પ્રક્રિયા જોનાર ગ્રાહકો કારીગરોની મહેનતને સાચી રીતે સમજે છે.
ડિજિટલ માધ્યમથી નવી પેઢીની એન્ટ્રી
દીપકભાઈના પરિવારની યુવા પેઢી હવે ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ દ્વારા પટોળાનું પ્રચાર-પ્રસાર કરી રહી છે. વેબ પોર્ટલ અને સોશિયલ માધ્યમોથી દેશ-વિદેશમાં ગ્રાહકો જોડાઈ રહ્યા છે. પરંપરાગત કળાને આધુનિક બજાર સાથે જોડવાનો આ પ્રયાસ છે. આથી ગૃહ ઉદ્યોગને નવી દિશા મળી રહી છે.
જી-આઈ ટેગથી વધેલી વિશ્વસનીયતા
રાજકોટના પટોળાને જી-આઈ ટેગ મળતાં તેની ઓળખ અને વિશ્વસનીયતા વધી છે. આ ટેગ નકલી ઉત્પાદનો પર નિયંત્રણ લાવશે. અસલી પટોળાને યોગ્ય ભાવ મળવાની શક્યતા વધી છે. ગ્રાહકોને પણ ગુણવત્તાની ખાતરી મળે છે.
સાડીથી આગળ વધતું પટોળા ઉત્પાદન
આજે પટોળા માત્ર સાડી પૂરતી સીમિત નથી. લહેંગા, દુપટ્ટા, શાલ, પોટલી પર્સ અને ક્લચ જેવી વસ્તુઓમાં પણ તેનો ઉપયોગ થાય છે. પુરુષો માટે ટાઈ અને જેકેટ જેવી ડિઝાઇન પણ લોકપ્રિય બની રહી છે. વિવિધ ઉપયોગથી બજાર વિસ્તર્યું છે.
હસ્તકલા મેળાઓથી મળેલું નવજીવન
રાજ્ય સરકાર અને ગરવીગુર્જરી જેવી સંસ્થાઓ દ્વારા આયોજિત મેળાઓએ પટોળાને નવી ઓળખ આપી છે. રાજકોટમાં અંદાજે સાતસોથી વધુ લોકો આ ઉદ્યોગ સાથે જોડાયેલા છે. નવી ડિઝાઇન અને રંગ સંયોજન સાથે ઉદ્યોગ આગળ વધી રહ્યો છે. કલાકારોને વિશ્વાસ છે કે પટોળા વૈશ્વિક બજારમાં મજબૂત સ્થાન બનાવશે.
