અરબની ધરતી પર યુદ્ધના એંધાણ? સાઉદી અરેબિયા અને UAE વચ્ચે તણાવ ચરમસીમાએ, યમનમાં સૈન્ય કાર્યવાહી અને 24 કલાકનું અલ્ટીમેટમ
અરબ દ્વીપકલ્પમાં આંતરરાષ્ટ્રીય રાજનીતિ અત્યારે એક ભયાનક વળાંક લઈ રહી છે. જે સાઉદી અરેબિયા અને સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE) એક સમયે યમન યુદ્ધમાં ગાઢ સાથી હતા, તેઓ હવે એકબીજાની આમને-સામને આવી ગયા છે. સાઉદી અરેબિયાએ યમનના મુકલ્લા બંદર પર UAE થી આવેલા હથિયારોના શિપમેન્ટ પર હવાઈ હુમલા કર્યા છે, જેના પગલે યમનની આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે માન્યતા પ્રાપ્ત સરકારે અમીરાતી સેનાને દેશ છોડવા માટે 24 કલાકનું અલ્ટીમેટમ આપી દીધું છે.
સાઉદી અરેબિયાની સૈન્ય કાર્યવાહી અને અલ્ટીમેટમ
મંગળવારે સવારે, સાઉદીના નેતૃત્વ હેઠળના ગઠબંધન દ્વારા મુકલ્લા બંદર પર બે જહાજોને નિશાન બનાવવામાં આવ્યા હતા. સાઉદી અધિકારીઓનો દાવો છે કે આ જહાજોમાં UAE થી મોકલેલા હથિયારો અને લડાયક વાહનો હતા, જે દક્ષિણના અલગતાવાદી જૂથ ‘સધર્ન ટ્રાન્ઝિશનલ કાઉન્સિલ’ (STC) માટે મોકલવામાં આવ્યા હતા.
આ ઘટના બાદ તુરંત જ, સાઉદી સમર્થિત યમનની ‘પ્રેસિડેન્શિયલ લીડરશિપ કાઉન્સિલ’ (PLC) એ UAE સાથેનો સંયુક્ત સંરક્ષણ કરાર રદ કર્યો અને 90 દિવસની કટોકટી જાહેર કરી દીધી છે. સાઉદી વિદેશ મંત્રાલયે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટેનો કોઈપણ ખતરો “રેડ લાઇન” છે.
STC ની પકડ અને ‘ઓપરેશન પ્રોમિસિંગ ફ્યુચર’
આ તણાવ ડિસેમ્બર 2025 ની શરૂઆતમાં STC દ્વારા શરૂ કરાયેલા “ઓપરેશન પ્રોમિસિંગ ફ્યુચર” પછી તેની ટોચે પહોંચ્યો છે. STC દળોએ યમનના આર્થિક કેન્દ્ર સમાન હદરામાઉત (Hadramawt) અને અલ-મહરા (Al-Mahra) પ્રાંતો પર કબજો જમાવી લીધો છે. આ વિસ્તારોમાં યમનનો લગભગ 80% તેલ ભંડાર આવેલો છે, જેના પર હવે અલગતાવાદીઓનું નિયંત્રણ છે.
વૈશ્વિક તેલ બજાર અને અર્થતંત્ર પર અસર
આ સૈન્ય સંઘર્ષને કારણે વૈશ્વિક ઊર્જા બજારમાં ખળભળાટ મચી ગયો છે:
- તેલના ભાવ: બ્રેન્ટ ક્રૂડના ભાવમાં પ્રતિ બેરલ $2 થી $4 નો વધારો થયો છે. જો સંઘર્ષ વધશે તો ભાવ $100 ને પાર કરી શકે છે.
- શિપિંગ ખર્ચ: લાલ સમુદ્ર (Red Sea) માં વધતા જોખમને કારણે વીમા પ્રીમિયમમાં વધારો થયો છે. મર્સક (Maersk) જેવી મોટી કંપનીઓ માટે સ્વેઝ માર્ગનો ઉપયોગ જોખમી બની રહ્યો છે.
- સંરક્ષણ ક્ષેત્ર: લોકહીડ માર્ટિન અને RTX જેવી કંપનીઓના શેરમાં 5% થી 9% નો ઉછાળો જોવા મળ્યો છે.
બે દિગ્ગજો વચ્ચેનો વિવાદ: MBS વિરુદ્ધ MBZ
નિષ્ણાતોના મતે, આ વિવાદ માત્ર યમન પૂરતો સીમિત નથી, પરંતુ તે સાઉદી અરેબિયાના મોહમ્મદ બિન સલમાન (MBS) અને UAE ના મોહમ્મદ બિન જાયદ (MBZ) વચ્ચે પ્રાદેશિક નેતૃત્વની સ્પર્ધાનો ભાગ છે. સાઉદી અરેબિયા ‘વિઝન 2030’ દ્વારા નવું આર્થિક કેન્દ્ર બનવા માંગે છે, જ્યારે UAE પોતાના વેપાર અને દરિયાઈ પ્રભુત્વ માટે યમનના વ્યૂહાત્મક બંદરો પર નિયંત્રણ ઈચ્છે છે.
હવે આગળ શું?
હાલમાં, UAE એ “સંયમ અને સમજદારી” રાખવાની અપીલ કરી છે અને હથિયારો મોકલવાના આરોપોને નકારી કાઢ્યા છે. જોકે, STC એ પીછેહઠ કરવાનો ઇનકાર કર્યો છે, જેનાથી મોટા પાયે ગૃહયુદ્ધનો ખતરો વધી ગયો છે. આ તિરાડને કારણે OPEC+ ગઠબંધનની સ્થિરતા પણ જોખમમાં મુકાઈ શકે છે.
