શિયાળાની ઠંડીમાં વધુ પડતી ચા-કોફી પીતા પહેલા સાવધાન! ઊંઘ પર થઈ શકે છે ગંભીર અસર, જાણો શું કહે છે નિષ્ણાતો
શિયાળાની ગુલાબી ઠંડીમાં ગરમાગરમ ચા કે કોફીનો કપ હાથમાં હોય તો તેની મજા જ કંઈક અલગ હોય છે. ઠંડીથી બચવા અને શરીરને ગરમ રાખવા માટે ઘણા લોકો આ ઋતુમાં ચા-કોફીનું સેવન અનેકગણું વધારી દે છે. સવારની શરૂઆતથી લઈને મોડી રાત સુધી વારંવાર ચા કે કોફી પીવી એ આ ઋતુમાં એક સામાન્ય આદત બની જાય છે. જોકે, આ આદત તમારી ઊંઘના શેડ્યૂલને ગંભીર રીતે પ્રભાવિત કરી શકે છે.
લેડી હાર્ડિંજ મેડિકલ કોલેજના ડાયરેક્ટર ડો. સુભાષ ગિરિ આ અંગે જણાવે છે કે શિયાળામાં કેફીનયુક્ત પીણાંનું વધુ પડતું સેવન ઊંઘમાં ખલેલ પહોંચાડે છે અને તેનાથી માનસિક તેમજ શારીરિક સ્વાસ્થ્ય પર નકારાત્મક અસર પડી શકે છે.
કેફીન અને ઊંઘનો સંબંધ
ચા અને કોફી બંનેમાં કેફીન (Caffeine) નામનું તત્વ હોય છે, જે મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર (Central Nervous System) ને ઉત્તેજિત કરવાનું કામ કરે છે. ડો. ગિરિના જણાવ્યા મુજબ, જ્યારે આપણે કેફીનનું સેવન કરીએ છીએ, ત્યારે તે મગજમાં રહેલા ‘એડેનોસિન’ (Adenosine) નામના કેમિકલને બ્લોક કરી દે છે. આ એ કેમિકલ છે જે શરીરને થાકનો અનુભવ કરાવે છે અને ઊંઘ લાવવામાં મદદ કરે છે. પરિણામે, વ્યક્તિને તાજગી તો લાગે છે પણ ઊંઘ આવતી નથી.
શિયાળામાં શા માટે વધે છે સમસ્યા?
શિયાળામાં દિવસો ટૂંકા અને રાત લાંબી હોય છે. સૂર્યપ્રકાશ ઓછો હોવાને કારણે શરીરમાં ‘મેલાટોનિન’ (ઊંઘ માટે જવાબદાર હોર્મોન) ના સ્તરમાં પણ ફેરફાર થાય છે. આવી સ્થિતિમાં જ્યારે લોકો રાત્રે મોડે સુધી ચા કે કોફી પીવે છે, ત્યારે કેફીન શરીરમાં મેલાટોનિનના ઉત્પાદનને અટકાવે છે. તેનાથી:
- ઊંઘ આવવામાં વધુ સમય લાગે છે (Insomnia).
- ઊંઘ વારંવાર ઉડી જાય છે.
- ગાઢ ઊંઘ (Deep Sleep) આવતી નથી, જેના કારણે સવારે ઉઠ્યા પછી પણ થાક લાગે છે.
શરીર પર અન્ય અસરો
વધુ પડતી ચા-કોફી માત્ર ઊંઘ જ નથી બગાડતી, પણ શિયાળામાં બીજી ઘણી તકલીફો પણ આપે છે:
- નિર્જલીકરણ (Dehydration): ચા-કોફી પેશાબની માત્રા વધારે છે (Diuretic effect), જેનાથી શરીરમાં પાણીની અછત થઈ શકે છે.
- એસિડિટી અને ગેસ: ખાલી પેટે ચા પીવાથી પાચનતંત્ર બગડે છે અને એસિડિટીની સમસ્યા વધે છે.
- હૃદયના ધબકારા: વધુ કેફીનથી બ્લડ પ્રેશર વધી શકે છે અને ધબકારા અનિયમિત થઈ શકે છે.
એક્સપર્ટની સલાહ: શું રાખવી તકેદારી?
જો તમે તમારી ઊંઘ બગાડવા નથી માંગતા, તો ડો. સુભાષ ગિરિ નીચે મુજબની સલાહ આપે છે:
- સમયનું ધ્યાન રાખો: ઊંઘવાના ઓછામાં ઓછા 6 થી 8 કલાક પહેલા ચા કે કોફીનું સેવન બંધ કરી દેવું જોઈએ. જો તમે રાત્રે 10 વાગ્યે સૂતા હોવ, તો બપોરે 2 કે 3 વાગ્યા પછી કેફીન ટાળવું હિતાવહ છે.
- સીમિત માત્રા: દિવસમાં 2 કે 3 કપથી વધુ ચા-કોફી ન પીવી જોઈએ.
- વિકલ્પ પસંદ કરો: ઠંડીમાં ગરમાગરમ પીણાં પીવા જ હોય તો હર્બલ ટી, આદુ-તુલસીનો ઉકાળો અથવા ગરમ પાણીમાં લીંબુ અને મધ નાખીને પી શકાય છે. તે શરીરને ગરમ રાખશે અને ઊંઘમાં ખલેલ પણ નહીં પહોંચાડે.
શિયાળામાં સ્વસ્થ રહેવા માટે પૂરતી અને ગાઢ ઊંઘ અનિવાર્ય છે. ચા-કોફીની લિજ્જત માણો, પણ તેને તમારી ઊંઘ પર હાવી ન થવા દો.
