સારું ઉત્પાદન જોઈએ તો ધ્યાન આપો: ઘઉંના પાકને નુકસાન કરતી મુખ્ય જીવાત અને રોગોની સંપૂર્ણ માહિતી
ભારતમાં રવિ ઋતુમાં ઘઉં ખેડૂતો માટે આવકનો મુખ્ય આધાર ગણાય છે. વાવણી થયા બાદ ખેતરોમાં લીલુ આવરણ દેખાતાં આશાઓ વધે છે, પરંતુ આ સાથે જ જીવાત અને રોગોનો ભય પણ વધી જાય છે. ઘણી વખત શરૂઆતમાં નુકસાન દેખાતું નથી, પરંતુ મોડું થતાં પાકને ભારે ફટકો પડે છે. યોગ્ય સમયે ઓળખ અને યોગ્ય ઉપચાર ન કરવામાં આવે તો આખી મહેનત પર પાણી ફરી શકે છે. તેથી ઘઉંના પાકમાં થતા ગંભીર રોગો અને જીવાત અંગે જાગૃતિ ખૂબ જરૂરી બની છે.
ભૂરો ગેરુ રોગથી ઉપજ પર મોટો ખતરો
ઘઉંના પાંદડાં પર ભૂરા અથવા નારંગી રંગના નાના ધબ્બાં દેખાવા લાગે ત્યારે ભૂરો ગેરુ રોગની શરૂઆત માનવામાં આવે છે. આ ધબ્બાં ઝડપથી ફેલાઈને પાંદડાની કાર્યક્ષમતા ઘટાડે છે. ખાસ કરીને ઉત્તર ભારતના વિસ્તારોમાં આ રોગ વારંવાર જોવા મળે છે. યોગ્ય નિયંત્રણ ન થાય તો પેદાશમાં ભારે ઘટાડો થઈ શકે છે. સમયસર ફૂગનાશક દવાઓનો ઉપયોગ કરવાથી આ રોગને કાબૂમાં રાખી શકાય છે.
કાળો ગેરુ રોગ પાક માટે સૌથી ઘાતક
કાળા કે ઘેરા ભૂરા રંગના પાવડર જેવા ચિન્હો થડ અને પાંદડાં પર દેખાય ત્યારે કાળો ગેરુ રોગ લાગ્યો હોવાનું માનવામાં આવે છે. આ રોગ છોડને અંદરથી નબળો બનાવી દે છે અને દાણા યોગ્ય રીતે વિકસતા નથી. ગંભીર સ્થિતિમાં આખો પાક બરબાદ થવાની શક્યતા રહે છે. નિયમિત દેખરેખ અને યોગ્ય દવાઓનો છંટકાવ જ આ રોગ સામે અસરકારક ઉપાય છે. ખેડૂતોને ખેતરની સ્વચ્છતા પર ખાસ ધ્યાન આપવું જરૂરી છે.
પીળો ગેરુ રોગ ઠંડા વિસ્તારમાં વધુ જોખમી
પાંદડાં પર પીળી પટ્ટીઓ દેખાવા લાગે અને હાથ લગાવતા પીળો પાવડર લાગે ત્યારે પીળો ગેરુ રોગ ઓળખી શકાય છે. આ રોગ ખાસ કરીને ઠંડા અને પવનવાળા વિસ્તારોમાં ઝડપથી ફેલાય છે. શરૂઆતમાં અવગણના કરવામાં આવે તો ઉપજ પર સીધી અસર પડે છે. પ્રતિરોધક જાતોની પસંદગી અને સંતુલિત ખાતર વપરાશથી આ રોગથી બચાવ શક્ય બને છે. સમયસર દવા છાંટવાથી નુકસાન ઘટાડી શકાય છે.
એફિડ જીવાતથી રસ ચૂસાઈ જાય છે
ઘઉંના પાંદડાં અને ડૂંડાં પર નાના લીલા જીવડાં દેખાય તો એફિડ જીવાતનો પ્રકોપ શરૂ થયો માનવો. આ જીવાત છોડમાંથી રસ ચૂસી લે છે જેના કારણે વૃદ્ધિ અટકે છે. તેના કારણે કાળી ફૂગ પણ વધે છે અને દાણા ભરાવામાં અડચણ આવે છે. ખેતરની યોગ્ય ખેડ, કુદરતી ઉપાયો અને જરૂરી કીટનાશકના ઉપયોગથી આ જીવાતને કાબૂમાં રાખી શકાય છે. નિયમિત નિરીક્ષણ ખૂબ જરૂરી છે.
ઉધઈનો હુમલો જમીન નીચે છુપાયેલો ખતરો
ઉધઈ જમીનની અંદર રહીને ઘઉંના મૂળને નુકસાન પહોંચાડે છે. શરૂઆતમાં છોડ પીળો પડે છે અને ધીમે ધીમે સુકાઈ જાય છે. સૂકી જમીનમાં આ જીવાતનો પ્રકોપ વધુ જોવા મળે છે. ખેતરમાં કાચું છાણું ન વાપરવું અને લીમડાના ઉત્પાદનોનો ઉપયોગ કરવો અસરકારક સાબિત થાય છે. પિયત સાથે યોગ્ય દવાઓ આપવાથી ઉધઈથી થતા નુકસાનને રોકી શકાય છે.
ખેડૂતો માટે સમયસર પગલાં જ સાચો ઉપાય
ઘઉંના પાકમાં રોગ અને જીવાત સામે લડવા માટે સમયસર ઓળખ સૌથી મહત્વપૂર્ણ છે. ખેતરની નિયમિત મુલાકાત, સંતુલિત ખાતર વ્યવસ્થાપન અને વૈજ્ઞાનિક સલાહ અનુસાર દવાઓનો ઉપયોગ જરૂરી બને છે. એકવાર નુકસાન વધી જાય પછી બચાવ મુશ્કેલ બને છે. તેથી આગોતરી સાવચેતી જ ખેડૂતો માટે સૌથી મોટું હથિયાર છે. યોગ્ય વ્યવસ્થાપનથી પેદાશ અને આવક બંને સુરક્ષિત રાખી શકાય છે.
