હવે AI ના આધારે તૈયાર થશે B.Techનો સિલેબસ, જાણો એન્જિનિયરિંગના વિદ્યાર્થીઓ માટેના નવા નિયમો
ભારતની સૌથી પ્રતિષ્ઠિત સંસ્થાઓ, આઈઆઈટી (IIT) હવે તેમના અભ્યાસક્રમ (Curriculum) ને ભવિષ્યની જરૂરિયાતો મુજબ તૈયાર કરી રહી છે. ઓગસ્ટ 2025માં મળેલી IIT કાઉન્સિલની બેઠકની વિગતો જાહેર થયા બાદ એ સ્પષ્ટ થઈ ગયું છે કે હવે બી.ટેક (B.Tech) થી લઈને પીએચડી (PhD) સુધીની ભણવાની રીત સંપૂર્ણપણે બદલાઈ જવાની છે. કેન્દ્રીય શિક્ષણ મંત્રી ધર્મેન્દ્ર પ્રધાનની અધ્યક્ષતામાં મળેલી આ બેઠકમાં એન્જિનિયરિંગ શિક્ષણને વધુ વ્યાવહારિક અને આધુનિક બનાવવા પર સહમતિ બની છે.
ચાલો જાણીએ કે આ ફેરફારોની વિદ્યાર્થીઓ પર શું અસર થશે અને નવા નિયમો શું છે.
M.Tech પ્રોગ્રામ: હવે માત્ર થીયરી નહીં, ઇન્ટર્નશિપ પણ જરૂરી
છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં એવું જોવામાં આવ્યું છે કે બી.ટેક કર્યા પછી વિદ્યાર્થીઓ એમ.ટેક (M.Tech) કરવામાં રસ દાખવી રહ્યા નથી. આઈઆઈટી કાઉન્સિલની બેઠકમાં આ અંગે ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી.
-
શું ખામી હતી?: બેઠકમાં એવી દલીલ કરવામાં આવી હતી કે એમ.ટેકમાં સ્પેશિયલાઇઝેશનના વિકલ્પો ખૂબ મર્યાદિત છે, જેના કારણે વિદ્યાર્થીઓ તેને કરિયર માટે આકર્ષક માનતા નથી.
-
સમાધાન: એમ.ટેકને ‘ઇન્ડસ્ટ્રી રેડી’ બનાવવા માટે હવે તેમાં ફરજિયાત ઇન્ડસ્ટ્રી ઇન્ટર્નશિપ (Mandatory Internship) ઉમેરવામાં આવશે. આનો અર્થ એ છે કે એમ.ટેકના વિદ્યાર્થીઓએ હવે સીધા કંપનીઓમાં જઈને કામનો અનુભવ લેવો પડશે, જેનાથી તેમના પ્લેસમેન્ટની શક્યતાઓ વધશે.
B.Tech સિલેબસ: આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) કેન્દ્રમાં રહેશે
B.Tech સિલેબસ: આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) કેન્દ્રમાં રહેશેઆર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) એ જે રીતે દુનિયા બદલી છે, તેને ધ્યાનમાં રાખીને હવે બી.ટેકના જૂના સિલેબસને હટાવીને નવો રોડમેપ તૈયાર કરવામાં આવી રહ્યો છે.
-
AI બેઝ્ડ અભ્યાસક્રમ: આઈઆઈટી કાઉન્સિલે ભલામણ કરી છે કે બી.ટેક પ્રોગ્રામનો સિલેબસ સંપૂર્ણપણે AI ના વિકાસને ધ્યાનમાં રાખીને તૈયાર કરવામાં આવે.
-
ભવિષ્યની તૈયારી: આગામી 2-3 વર્ષમાં એન્જિનિયરિંગ શિક્ષણનું સ્વરૂપ બદલાઈ જશે. વિદ્યાર્થીઓને માત્ર AI ભણાવવામાં જ નહીં આવે, પરંતુ વિવિધ એન્જિનિયરિંગ સમસ્યાઓ ઉકેલવામાં AI નો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો તે પણ શીખવવામાં આવશે.
PhD અને સંશોધનમાં નવો દ્રષ્ટિકોણ
ટેકનિકલ વિષયોમાં પીએચડી કરતા વિદ્યાર્થીઓ માટે પણ બેઠકમાં મહત્વના નિર્ણયો લેવામાં આવ્યા છે. કાઉન્સિલનો ધ્યેય છે કે આઈઆઈટીના પીએચડી પ્રોગ્રામ્સને નવાચાર (Innovation), નેતૃત્વ (Leadership) અને વૈશ્વિક સ્પર્ધાના એન્જિન તરીકે ફરીથી સ્થાપિત કરવામાં આવે. તેનો ઉદ્દેશ્ય રિસર્ચને લેબોરેટરીમાંથી બહાર કાઢીને વૈશ્વિક સ્તરે ઓળખ અપાવવાનો છે.
JEE Advanced ના પેટર્નમાં પણ ફેરફાર શક્ય
આ બેઠકની એક બીજી મોટી વાત JEE Advanced પરીક્ષા સાથે જોડાયેલી છે. કાઉન્સિલે પરીક્ષાની પેટર્નમાં ફેરફાર કરવા પર પણ સહમતિ દર્શાવી છે. જોકે, ફેરફારની ચોક્કસ વિગતો હજુ આવવાની બાકી છે, પરંતુ માનવામાં આવે છે કે તેને AI અને ડેટા સાયન્સ જેવા આધુનિક વિષયો પ્રત્યે વિદ્યાર્થીઓની ક્ષમતા ચકાસવા માટે અપડેટ કરવામાં આવી શકે છે.
નિષ્કર્ષ: ક્યારથી લાગુ થશે આ ફેરફારો?
આઈઆઈટી કાઉન્સિલના આ નિર્ણયોને તબક્કાવાર લાગુ કરવામાં આવશે. બી.ટેકના સિલેબસમાં ફેરફારની પ્રક્રિયા આગામી 2-3 વર્ષમાં પૂર્ણ થવાની અપેક્ષા છે, જ્યારે એમ.ટેકમાં ફરજિયાત ઇન્ટર્નશિપ અને પીએચડીમાં ફેરફારના નિર્ણયને ટૂંક સમયમાં તમામ 23 આઈઆઈટી સંસ્થાઓમાં લાગુ કરવાની તૈયારી છે.
શિક્ષણ ક્ષેત્રના નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આ ફેરફારોથી ભારતીય એન્જિનિયર્સ માત્ર ડિગ્રી ધારક જ નહીં બને, પરંતુ તેઓ વૈશ્વિક સ્તરે નવીનતમ ટેકનોલોજી (જેમ કે AI) માં પણ નિષ્ણાત બનશે.
