ષટતિલા એકાદશી 2026: પવિત્ર ત્રિવેણી સંગમમાં આસ્થાની ડૂબકી, ઠંડી પર ભારે પડ્યો ભક્તોનો અતૂટ વિશ્વાસ
ઉત્તર પ્રદેશના પ્રયાગરાજમાં આયોજિત થતો માઘ મેળો માત્ર એક ધાર્મિક આયોજન નથી, પરંતુ ભારતીય આસ્થા અને સંસ્કૃતિનું વિરાટ સ્વરૂપ છે. માઘ માસની આ પાવન વેળાએ જ્યારે આખી દુનિયા નવા વર્ષના કાર્યોમાં વ્યસ્ત છે, ત્યારે સંગમની રેતી પર લાખો ભક્તો અધ્યાત્મ અને મોક્ષની શોધમાં ઉમટી પડ્યા છે. વર્ષ 2026માં 14 જાન્યુઆરીનો દિવસ વિશેષ ધાર્મિક સંયોગ લઈને આવ્યો છે. એક તરફ જ્યાં ષટતિલા એકાદશીનું પાવન વ્રત ભક્તોને પાપોમાંથી મુક્તિનો માર્ગ બતાવી રહ્યું છે, તો બીજી તરફ મકર સંક્રાંતિના આગમનને કારણે શ્રદ્ધાળુઓનો ઉત્સાહ બમણો થઈ ગયો છે. કડકડતી ઠંડી અને શીતલહેર પણ ભક્તોના વિશ્વાસને ડગાવી શકી નથી.
ષટતિલા એકાદશી: સંગમ તટ પર ઉમટ્યો જનસૈલાબ
પંચાંગ અનુસાર, વર્ષ 2026ની પહેલી મોટી એકાદશી એટલે કે ષટતિલા એકાદશી 14 જાન્યુઆરીએ ઉજવવામાં આવી રહી છે. સંગમ અને ગંગાના વિવિધ ઘાટો પર સવાર થતા પહેલા જ ભક્તોની લાંબી કતારો લાગવા માંડી હતી. કડકડતી ઠંડી હોવા છતાં, જેવો બ્રહ્મ મુહૂર્ત શરૂ થયો કે તરત જ ‘હર હર ગંગે’ અને ‘જય ત્રિવેણી માધવ’ના નાદ સાથે ભક્તોએ પવિત્ર જળમાં ડૂબકી લગાવવાનું શરૂ કરી દીધું હતું.
સ્નાનના આંકડા અને પ્રશાસનની સજ્જતા
માઘ મેળા પ્રશાસન તરફથી શ્રદ્ધાળુઓની સુરક્ષા અને સુવિધા માટે વ્યાપક પ્રબંધો કરવામાં આવ્યા છે. મેળાની વ્યવસ્થાઓ પર નજર રાખી રહેલા અધિકારી ઋષિ રાજ જણાવ્યું કે એકાદશીના પર્વ પર અપેક્ષા કરતા વધુ ભીડ ઉમટી રહી છે. તેમણે માહિતી આપતા જણાવ્યું કે:
-
સવારે 6 વાગ્યા સુધીમાં જ લગભગ 9.5 લાખ શ્રદ્ધાળુઓ પવિત્ર સંગમમાં સ્નાન કરી ચૂક્યા હતા.
-
પ્રશાસને શ્રદ્ધાળુઓની વધતી સંખ્યાને ધ્યાનમાં રાખીને ઘાટોની લંબાઈ વધારી દીધી છે અને સુરક્ષા માટે જલ પોલીસ તથા ડૂબકીમારો (ગોતાખોર) ને તૈનાત કર્યા છે.
-
સંગમના તમામ 12 થી વધુ મુખ્ય ઘાટો પર ભક્તોનો અવિરત પ્રવાહ જોવા મળી રહ્યો છે.
સંક્રાંતિ અને એકાદશીનો અદભૂત સંયોગ
સંક્રાંતિ અને એકાદશીનો અદભૂત સંયોગજોકે મકર સંક્રાંતિ મુખ્યત્વે આવતીકાલે ઉજવવામાં આવશે, પરંતુ તિથિઓના વિશેષ સંયોગ અને 14 જાન્યુઆરીના પરંપરાગત મહત્વને કારણે પ્રયાગરાજમાં આજથી જ ઉત્સવ જેવો માહોલ બની ગયો છે. તીર્થયાત્રીઓ માટે એકાદશી અને સંક્રાંતિનો આ સમયગાળો દાન અને સ્નાન માટે સર્વોત્તમ માનવામાં આવે છે. સંગમ તટ પર આવેલા શ્રદ્ધાળુઓ માત્ર સ્નાન જ નથી કરી રહ્યા, પરંતુ સંક્રાંતિના સ્વાગતમાં તલ, ગોળ અને ઉની વસ્ત્રોનું દાન પણ કરી રહ્યા છે.
શું છે ષટતિલા એકાદશીનું ધાર્મિક મહત્વ?
શાસ્ત્રોમાં માઘ માસના કૃષ્ણ પક્ષની એકાદશીને ષટતિલા એકાદશી તરીકે વર્ણવવામાં આવી છે. આ દિવસે ભગવાન વિષ્ણુની પૂજાનું વિશેષ વિધાન છે. આ એકાદશીના નામમાં જ તેનો અર્થ છુપાયેલો છે— ‘ષટ’ એટલે છ અને ‘તિલા’ એટલે તલ.
ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, આ દિવસે તલનો છ વિશેષ રીતે ઉપયોગ કરવો અનિવાર્ય માનવામાં આવે છે:
-
તલ સ્નાન: પાણીમાં તલ નાખીને સ્નાન કરવું.
-
તલનું ઉબટન: શરીર પર તલનું ઉબટન (લેપ) લગાવવું.
-
તલનું તર્પણ: પિતૃઓને તલ મિશ્રિત જળથી તર્પણ આપવું.
-
તલનું દાન: ગરીબો અને બ્રાહ્મણોને તલનું દાન કરવું.
-
તલનું ભોજન: પ્રસાદ સ્વરૂપે તલનું સેવન કરવું.
-
તલનું હવન: યજ્ઞમાં તલની આહુતિ આપવી.
એવું માનવામાં આવે છે કે જે વ્યક્તિ આ નિયમોનું પાલન કરે છે, તેના અનેક જન્મોના પાપ ધોવાઈ જાય છે અને તેને મોક્ષની પ્રાપ્તિ થાય છે.
દાન-પુણ્યનો મહિમા
ષટતિલા એકાદશી પર પ્રયાગરાજમાં દાનનું વિશેષ મહત્વ છે. સંગમ તટ પર સ્નાન કર્યા પછી શ્રદ્ધાળુઓ પોતાની શક્તિ મુજબ તલના લાડુ, ખીચડી અને કડકડતી ઠંડીને જોતા ધાબળા તેમજ ઉની વસ્ત્રોનું દાન કરી રહ્યા છે. સંતોનું માનવું છે કે માઘ માસમાં કરવામાં આવેલું દાન અક્ષય ફળ પ્રદાન કરે છે, જે જીવનની બાધાઓ દૂર કરવામાં સહાયક બને છે.
નિષ્કર્ષ
પ્રયાગરાજનો માઘ મેળો અને ષટતિલા એકાદશીનો આ પર્વ ભારતની અતૂટ આસ્થાનું પ્રતીક છે. ભીષણ ઠંડી પર ભારે પડતો ભક્તોનો આ વિશ્વાસ દર્શાવે છે કે અધ્યાત્મની શક્તિ ભૌતિક સુખો કરતા ક્યાંય ઉપર છે. 14 જાન્યુઆરીનું આ પવિત્ર સ્નાન મકર સંક્રાંતિના મહાપર્વ માટે એક શાનદાર પાયો તૈયાર કરી ચૂક્યું છે.
