ગુજરાત બજેટ ૨૦૨૬-૨૭: ‘વિકસિત ગુજરાત’ તરફ એક મોટું કદમ; ₹૩.૯૦ લાખ કરોડનું હોઈ શકે છે નવું બજેટ
ગુજરાતના રાજકીય અને વિકાસલક્ષી પરિદ્રશ્યમાં એક મહત્વપૂર્ણ પ્રકરણ શરૂ થવા જઈ રહ્યું છે. ગુજરાત વિધાનસભાનું આગામી બજેટ સત્ર ૧૬ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬ થી શરૂ થશે અને ૨૫ માર્ચ ૨૦૨૬ સુધી ચાલશે. નાણામંત્રી કનુભાઈ દેસાઈ આ સત્ર દરમિયાન વર્ષ ૨૦૨૬-૨૭ માટે રાજ્યનું બજેટ રજૂ કરશે. આ સત્ર કુલ ૨૩ દિવસનું રહેશે, જેમાં નાણાકીય ચર્ચાઓ અને કાયદાકીય કામકાજ માટે ૨૬ બેઠકોનું આયોજન કરવામાં આવશે.
નવા બજેટથી મોટી આશા
સ્ત્રોતો અને પ્રારંભિક અંદાજો મુજબ, વર્ષ ૨૦૨૬-૨૭નું બજેટ ગયા વર્ષની સરખામણીમાં ૧૫% ના વધારા સાથે અંદાજે ₹૩.૯૦ લાખ કરોડનું હોઈ શકે છે. આ બજેટમાં ખાસ કરીને મધ્યમ વર્ગ, ખેડૂતો અને યુવાનો માટે મોટી જાહેરાતો થવાની સંભાવના છે. ‘વિકસિત ગુજરાત @૨૦૪૭’ ના વિઝનને ધ્યાનમાં રાખીને શિક્ષણ, આરોગ્ય અને માળખાગત સુવિધાઓના ક્ષેત્રમાં જંગી ફાળવણી કરવામાં આવે તેવી અપેક્ષા છે. આ ઉપરાંત, સરકાર આ સત્રમાં સમાન નાગરિક સંહિતા (UCC) સહિત સાત નવા મહત્વપૂર્ણ વિધેયકો રજૂ કરવાની તૈયારી કરી રહી છે.
ગયા વર્ષના (૨૦૨૫-૨૬) બજેટની સિદ્ધિઓ
નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ માટે રજૂ કરાયેલ ₹૩,૭૦,૨૫૦ કરોડનું બજેટ રાજ્યની આર્થિક મજબૂતીનું પ્રતીક હતું, જેમાં અગાઉના વર્ષની સરખામણીમાં ૧૧.૩૭% નો વધારો જોવા મળ્યો હતો. આ બજેટની મુખ્ય વિશેષતાઓમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:
-
વિકસિત ગુજરાત ફંડ: વિકાસ કાર્યો માટે ₹૫૦,૦૦૦ કરોડની જાહેરાત.
-
માળખાગત સુવિધા: નમો શક્તિ અને સોમનાથ-દ્વારકા એક્સપ્રેસવેની સાથે સાથે દાહોદમાં નવા એરપોર્ટની યોજના.
-
શહેરી વિકાસ: વર્ષ ૨૦૨૫ને ‘શહેરી વિકાસ વર્ષ’ જાહેર કરવામાં આવ્યું હતું, જેમાં શહેરના વિકાસ માટે બજેટમાં ૪૦% નો વધારો કરાયો હતો.
-
આદિજાતિ કલ્યાણ: વનબંધુ કલ્યાણ યોજના હેઠળ ₹૩૦,૦૦૦ કરોડ ફાળવવામાં આવ્યા.
બજેટ વ્યવસ્થાપન અને પારદર્શિતા પર ઓડિટ રિપોર્ટના સૂચનો
સ્ત્રોતો અનુસાર, ગુજરાતમાં બજેટ નિર્માણની પ્રક્રિયા સપ્ટેમ્બરમાં બજેટ સર્કુલર સાથે શરૂ થાય છે અને તેમાં નાણા વિભાગ દ્વારા વિગતવાર અંદાજો તૈયાર કરવામાં આવે છે. જોકે, વર્ષ ૨૦૨૧-૨૨ના ઓડિટ રિપોર્ટમાં વ્યવસ્થાપન સંબંધી કેટલીક ચિંતાઓ પણ વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. અહેવાલ મુજબ, તે વર્ષે ₹૨૨,૦૩૩.૮૦ કરોડની ચોખ્ખી બચત થઈ હતી, જે દર્શાવે છે કે કેટલાક વિભાગોએ તેમની ક્ષમતા કરતા ઓછો ભંડોળનો ઉપયોગ કર્યો હતો. ખાસ કરીને, મત્સ્યોદ્યોગ અને નાણા વિભાગના કેટલાક વિભાગોમાં બજેટનો વપરાશ ૫૦% કરતા પણ ઓછો રહ્યો હતો.
ઓડિટ રિપોર્ટમાં ‘જેન્ડર બજેટ’ (જાતિ આધારિત બજેટ) ની પ્રશંસા કરવામાં આવી છે, જેની ફાળવણી ૨૦૧૭-૧૮ના ₹૫૬,૪૯૧.૮૯ કરોડથી વધીને ૨૦૨૧-૨૨માં ₹૮૭,૧૧૧.૧૧ કરોડ થઈ છે. જોકે, અહેવાલમાં વિભાગોને ફાળવવામાં આવેલા સંસાધનોનું વધુ વાસ્તવિક મૂલ્યાંકન અને બહેતર દેખરેખ રાખવાની ભલામણ કરવામાં આવી છે જેથી ભંડોળ પાછું સોંપવાનું (Surrender) પ્રમાણ ઘટાડી શકાય.
ભવિષ્યનો દ્રષ્ટિકોણ
મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલના નેતૃત્વમાં સરકારનું લક્ષ્ય ગુજરાતને રાષ્ટ્રીય સરેરાશ કરતા વધુ વિકાસ દર પર જાળવી રાખવાનું છે. ૨૦૨૩-૨૪માં ગુજરાતનો GSDP વિકાસ દર ૮.૯% રહ્યો હતો, જે ભારતના ૮.૨% ના દર કરતા વધુ હતો. આગામી બજેટ સત્ર માત્ર નાણાકીય ફાળવણીનું માધ્યમ નહીં હોય, પરંતુ તે ‘જન કલ્યાણ’ અને ‘વિકસિત ગુજરાત’ના વિઝનને જમીની સ્તર પર ઉતારવા માટેની એક નક્કર રૂપરેખા પણ પૂરી પાડશે.
