“8 વર્ષમાં બધું બદલાઈ ગયું”, રહેમાને કોના તરફ ઈશારો કરીને કહ્યું કે ‘બિન-ક્રિએટિવ’ લોકો કરી રહ્યા છે શાસન?
ભારતીય સંગીત જગતના દિગ્ગજ અને ઓસ્કાર વિજેતા મ્યુઝિક કંપોઝર એ.આર. રહેમાન (AR Rahman) હાલમાં તેમના એક નિખાલસ ઇન્ટરવ્યુને કારણે ચર્ચાના કેન્દ્રમાં છે. રહેમાન સામાન્ય રીતે વિવાદોથી દૂર રહેવાનું પસંદ કરે છે, પરંતુ તાજેતરમાં ‘બીબીસી એશિયન નેટવર્ક’ને આપેલા તેમના એક નિવેદને હિન્દી સિનેમા અને મ્યુઝિક ઇન્ડસ્ટ્રીના અંદરના રાજકારણ અંગે નવી ચર્ચા છેડી દીધી છે. રહેમાને છેલ્લા 8 વર્ષમાં થયેલા ‘પાવર શિફ્ટ’ અને ‘ક્રિએટિવિટી’ની ઉણપ અંગે એવી વાત કરી છે, જે ઘણા લોકોને ખૂંચી શકે છે.
8 વર્ષનો ‘પાવર શિફ્ટ’ અને ક્રિએટિવિટી પર પ્રહાર
ઇન્ટરવ્યુ દરમિયાન જ્યારે રહેમાનને પૂછવામાં આવ્યું કે શું તેમને 90ના દાયકામાં હિન્દી ફિલ્મ ઇન્ડસ્ટ્રીમાં કોઈ પ્રકારના ભેદભાવનો સામનો કરવો પડ્યો હતો, ત્યારે તેમણે ખૂબ જ સંયમપૂર્વક પોતાની વાત રજૂ કરી હતી. રહેમાને કહ્યું કે તેમને ક્યારેય સીધો ભેદભાવ અનુભવાયો નથી, પરંતુ છેલ્લા 8 વર્ષમાં તેમની હિન્દી મ્યુઝિક કારકિર્દીમાં એક વિચિત્ર ઘટાડો જોવા મળ્યો છે.
રહેમાને આ પાછળ ‘પાવર શિફ્ટ’ (Power Shift)ને મોટું કારણ ગણાવ્યું. તેમણે કહ્યું:
“છેલ્લા 8 વર્ષમાં કદાચ ઇન્ડસ્ટ્રીની કમાન એવા લોકોના હાથમાં જતી રહી છે જેઓ પોતે ક્રિએટિવ નથી, પરંતુ તેમની પાસે હવે વસ્તુઓનો નિર્ણય લેવાની પાવર છે.”
રહેમાનનો ઈશારો એવા અધિકારીઓ કે મ્યુઝિક લેબલ્સ તરફ હતો જેઓ કલા કરતા બિઝનેસ અને આંકડાઓને વધુ મહત્વ આપે છે. તેમણે વધુમાં ઉમેર્યું કે આ ભેદભાવ કદાચ કોઈ સમુદાય વિશેષ સાથે પણ જોડાયેલો હોઈ શકે છે, પરંતુ તેમની સામે આવી વાતો ક્યારેય સીધી રીતે આવી નથી.
મ્યુઝિક કંપનીઓની વ્યૂહરચના અને રહેમાનની બેબાકતા
રહેમાને કોઈનું નામ લીધા વગર એક મ્યુઝિક કંપનીનું ઉદાહરણ આપતા જણાવ્યું કે કેવી રીતે જૂના અને અનુભવી કંપોઝર્સને બાજુ પર રાખવામાં આવી રહ્યા છે. તેમણે કહ્યું, “એક મ્યુઝિક કંપનીએ આગળ વધીને પોતાના પાંચ અલગ કંપોઝર હાયર કરી લીધા. મને જ્યારે આ ખબર પડી ત્યારે મેં વિચાર્યું કે આ સારું છે, ઓછામાં ઓછું મને પરિવાર સાથે સમય વિતાવવાની તક મળશે.”
રહેમાનનું આ નિવેદન બોલિવૂડમાં વધી રહેલા ‘મલ્ટી-કંપોઝર કલ્ચર’ પર પણ એક કટાક્ષ માનવામાં આવે છે, જ્યાં એક જ ફિલ્મમાં અલગ-અલગ સંગીતકારો પાસે ગીતો બનાવવામાં આવે છે, જેનાથી ફિલ્મના સંગીતની મૌલિકતા અને ઊંડાણ ખતમ થઈ જાય છે.
રામાયણ અને બ્રાહ્મણ સ્કૂલની યાદો
રામાયણ અને બ્રાહ્મણ સ્કૂલની યાદોવિવાદો વચ્ચે રહેમાને પોતાની આગામી મેગા બજેટ ફિલ્મ ‘રામાયણ’ વિશે પણ વાત કરી. નિતેશ તિવારીના નિર્દેશનમાં બની રહેલી આ ફિલ્મનું બજેટ અંદાજે 4000 કરોડ રૂપિયા હોવાનું કહેવાય છે, જેમાં રણબીર કપૂર મુખ્ય ભૂમિકામાં છે.
રહેમાને જણાવ્યું કે આ ફિલ્મ સાથે તેમનું જોડાણ ખૂબ ઊંડું છે. તેમણે કહ્યું, “હું એક બ્રાહ્મણ સ્કૂલમાં ભણ્યો છું, જ્યાં દર વર્ષે અમને રામાયણ અને મહાભારત ભણાવવામાં આવતા હતા. મને આ વાર્તાઓ ખૂબ સારી રીતે ખબર છે.” તેમણે કહ્યું કે ફિલ્મની વાર્તા ઉચ્ચ આદર્શો અને મૂલ્યો પર આધારિત છે, જેને તેઓ પૂરી શ્રદ્ધા સાથે સંગીતબદ્ધ કરી રહ્યા છે.
શા માટે છેડાયો છે વિવાદ?
સોશિયલ મીડિયા અને ફિલ્મ જગતમાં રહેમાનના ‘નોન-ક્રિએટિવ લોકો પાસે પાવર’ વાળા નિવેદનને લઈને બે પક્ષો જોવા મળી રહ્યા છે:
-
સમર્થકોનું કહેવું છે: રહેમાને એ કડવું સત્ય ઉજાગર કર્યું છે જ્યાં મ્યુઝિક માફિયા અને કોર્પોરેટ જગત અસલી ટેલેન્ટનું ગળું ઘોંટી રહ્યા છે.
-
આલોચકોનું માનવું છે: રહેમાનનું ‘કમ્યુનલ’ (સાંપ્રદાયિક) એંગલ વાળી વાત કહેવી બિનજરૂરી હતી, ભલે તેમણે તેને “સાંભળેલી વાત” ગણાવી હોય.
નિષ્કર્ષ
એ.આર. રહેમાન જેવા શાંત વ્યક્તિત્વ ધરાવતા કલાકારનું આ દર્દ છલકાવું એ બતાવે છે કે ઇન્ડસ્ટ્રીની અંદર બધું બરાબર નથી. જ્યાં એક તરફ તેઓ ‘રામાયણ’ જેવા મોટા પ્રોજેક્ટ્સ સાથે જોડાયેલા છે, ત્યાં બીજી તરફ તેઓ ક્રિએટિવિટીની ઉણપ પર ચિંતિત પણ છે.
