શું તમારા બચત ખાતાનું વ્યાજ પણ કરપાત્ર છે? જાણો કલમ 80TTA હેઠળ ₹10,000 ની ટેક્સ છૂટ કોને મળે છે
સામાન્ય રીતે મોટાભાગના લોકો માને છે કે બેંક અથવા પોસ્ટ ઓફિસના બચત ખાતામાં જમા રકમ પર મળતું વ્યાજ સંપૂર્ણપણે ટેક્સ ફ્રી હોય છે. પરંતુ આવકવેરાના નિયમો અનુસાર આ ધારણા સાચી નથી. બચત ખાતા પર મળતું વ્યાજ તમારી વાર્ષિક આવકનો જ એક ભાગ ગણાય છે અને તેના પર ટેક્સ નિયમો લાગુ પડે છે.
પોતાની મહેનતની કમાણીને સુરક્ષિત રાખવા અને રોજિંદા વ્યવહારો માટે દરેક વ્યક્તિ બેંક કે પોસ્ટ ઓફિસમાં બચત ખાતું (Savings Account) ધરાવે છે. બેંકો દ્વારા આ બચત ખાતામાં જમા થયેલી રકમ પર દર ત્રણ મહિને કે છ મહિને વ્યાજ ચૂકવવામાં આવે છે. પરંતુ મોટાભાગના કરદાતાઓમાં એવી ગેરસમજ હોય છે કે સેવિંગ્સ એકાઉન્ટમાંથી મળતું વ્યાજ સંપૂર્ણપણે ટેક્સ ફ્રી હોય છે.
આવકવેરા કાયદા (Income Tax Act) અનુસાર, બચત ખાતામાંથી મળતી વ્યાજની આવક તમારી વાર્ષિક આવકમાં ઉમેરવામાં આવે છે અને તે કરપાત્ર બને છે. જોકે, આવકવેરા વિભાગ કરદાતાઓને રાહત આપવા માટે ચોક્કસ મર્યાદા સુધીની વ્યાજ આવક પર કર મુક્તિનો લાભ આપે છે.
કલમ 80TTA હેઠળ ₹૧૦,૦૦૦ ની ટેક્સ કપાત
૬૦ વર્ષથી ઓછી વય ધરાવતા સામાન્ય કરદાતાઓ માટે આવકવેરા કાયદાની કલમ 80TTA હેઠળ વિશેષ રાહત આપવામાં આવી છે. આ કલમ હેઠળ કોઈપણ નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન બેંક, સહકારી બેંક અથવા પોસ્ટ ઓફિસના તમામ બચત ખાતાઓમાંથી મળેલી કુલ વ્યાજ આવક પર મહત્તમ ₹૧૦,૦૦૦ સુધીની કપાત (Deduction) નો દાવો કરી શકાય છે.
આનો અર્થ એ છે કે જો વર્ષ દરમિયાન તમારા બધા બચત ખાતાઓનું કુલ વ્યાજ ₹૧૦,૦૦૦ કે તેથી ઓછું હોય, તો તમારે તેના પર કોઈ ટેક્સ ચૂકવવો પડતો નથી. પરંતુ જો વ્યાજની રકમ ₹૧૦,૦૦૦ ની મર્યાદા વટાવી જાય, તો વધારાની રકમને તમારી ‘અન્ય સ્ત્રોતોમાંથી આવક’ (Income from Other Sources) માં ઉમેરીને તમારા સ્લેબ દર મુજબ ટેક્સ ગણવામાં આવે છે. ખાસ નોંધનીય છે કે કલમ 80TTA નો લાભ માત્ર સેવિંગ્સ એકાઉન્ટ માટે છે, ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ (FD) કે રિકરિંગ ડિપોઝિટ (RD) પર મળતા વ્યાજ માટે નહીં.
વરિષ્ઠ નાગરિકો માટે કલમ 80TTB હેઠળ ₹૫૦,૦૦૦ ની મોટી રાહત
૬૦ વર્ષ કે તેથી વધુ ઉંમરના વરિષ્ઠ નાગરિકોને આર્થિક સુરક્ષા પૂરી પાડવા માટે આવકવેરા વિભાગે કલમ 80TTB ની જોગવાઈ કરી છે. આ કલમ હેઠળ વરિષ્ઠ નાગરિકો નાણાકીય વર્ષમાં ₹૫૦,૦૦૦ સુધીની વ્યાજ આવક પર ટેક્સ મુક્તિ મેળવી શકે છે.
વરિષ્ઠ નાગરિકો માટે સૌથી મોટો ફાયદો એ છે કે આ ₹૫૦,૦૦૦ ની મર્યાદા માત્ર બચત ખાતા પૂરતી સીમિત નથી. તેમાં ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ (FD), રિકરિંગ ડિપોઝિટ (RD) અને પોસ્ટ ઓફિસની સ્મોલ સેવિંગ્સ સ્કીમ્સમાંથી મળતા વ્યાજનો પણ સમાવેશ થાય છે. જો વરિષ્ઠ નાગરિકની કુલ વ્યાજ આવક ₹૫૦,૦૦૦ સુધી હોય તો તેમના પર કોઈ ટેક્સ લાગતો નથી અને બેંકો તેના પર TDS પણ કાપતી નથી.
ITR ફાઇલ કરતી વખતે આ બાબતોનું ખાસ ધ્યાન રાખો
આવકવેરા રિટર્ન (ITR) ભરતી વખતે વ્યાજની આવક દર્શાવવી કાયદાકીય રીતે ફરજિયાત છે. ઘણા લોકો વ્યાજની આવક ₹૧૦,૦૦૦ થી ઓછી હોવાને કારણે તેને ITR માં દર્શાવતા નથી, જે ટેક્સના નિયમો મુજબ ભૂલભરેલું છે.
સાચી પ્રક્રિયા એ છે કે પહેલા તમારા આઇટીઆર ફોર્મમાં ‘અન્ય સ્ત્રોતોમાંથી આવક’ વાળા કોલમમાં તમામ બેંક ખાતાઓમાંથી મળેલી કુલ વ્યાજ આવક ઉમેરો, અને ત્યારબાદ કલમ 80TTA અથવા 80TTB હેઠળ મળવાપાત્ર કપાતનો દાવો કરો.
બીજી મહત્વની બાબત એ છે કે આ બંને કલમોનો લાભ માત્ર જૂની કર વ્યવસ્થા (Old Tax Regime) પસંદ કરનારા કરદાતાઓને જ મળે છે. નવી કર વ્યવસ્થા (New Tax Regime) માં કલમ 80TTA હેઠળ કપાતનો લાભ મળતો નથી. આથી છેલ્લી ઘડીની ટેક્સ નોટિસ કે દંડથી બચવા માટે તમારા વાર્ષિક માહિતી નિવેદન (AIS) અને ફોર્મ 26AS માંથી વ્યાજની સચોટ ગણતરી કરીને આઇટીઆર ફાઇલ કરવું હિતાવહ છે.
