તમારા અંગૂઠાનું નિશાન બની શકે છે જોખમ, જાણો કેવી રીતે ફિંગરપ્રિન્ટથી થાય છે ચોરી?
કલ્પના કરો કે તમારા ફોન પર કોઈ ઓટીપી (OTP) આવતો નથી, તમે કોઈને તમારો પાસવર્ડ જણાવતા નથી, તેમ છતાં તમારા મોબાઈલ પર મેસેજ આવે છે કે તમારા બેંક ખાતામાંથી હજારો રૂપિયા ઉપાડી લેવામાં આવ્યા છે. આ કોઈ ડરામણી ફિલ્મની વાર્તા નથી, પરંતુ આજની હકીકત છે. તાજેતરમાં આધાર બાયોમેટ્રિકનો ઉપયોગ કરીને લોકોના પૈસા ચોરી થવાના કિસ્સાઓ સામે આવ્યા છે, જેણે સાયબર નિષ્ણાતો અને સામાન્ય જનતાની ઊંઘ હરામ કરી દીધી છે.
શું છે AEPS અને તે કેવી રીતે બન્યું ઠગોનું હથિયાર?
Aadhaar Enabled Payment System (AEPS) એ એક એવી સુવિધા છે જે કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા બેંકિંગ સેવાઓને સરળ બનાવવા માટે શરૂ કરવામાં આવી હતી. તેનો મુખ્ય ઉદેશ્ય ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં એવા લોકો સુધી બેંકિંગ પહોંચાડવાનો હતો, જેઓ એટીએમ (ATM) કે બેંક શાખા સુધી જઈ શકતા નથી.
-
કામ કરવાની પદ્ધતિ: આમાં તમારે માત્ર તમારો આધાર નંબર અને ફિંગરપ્રિન્ટ (અંગૂઠાનું નિશાન) આપવાનું હોય છે. ત્યારબાદ તમે કોઈપણ ‘બિઝનેસ કોરોસ્પોન્ડન્ટ’ અથવા માઇક્રો-એટીએમથી પૈસા ઉપાડી શકો છો.
-
ખામી (Loophole): આ સિસ્ટમમાં સૌથી મોટી સમસ્યા એ છે કે અહીં ટુ-ફેક્ટર ઓથેન્ટિકેશન (2FA) એટલે કે ઓટીપીની જરૂર પડતી નથી. માત્ર બાયોમેટ્રિક જ તમારી ઓળખનો એકમાત્ર પુરાવો છે, અને ઠગો આ જ વાતનો ફાયદો ઉઠાવી રહ્યા છે.
કેવી રીતે થાય છે આ આધાર ફ્રોડ? (સ્ટેપ-બાય-સ્ટેપ)
ઠગોની કામ કરવાની રીત અત્યંત શાતિર હોય છે:
-
ડેટાની ચોરી: સ્કેમર્સ સૌથી પહેલા સરકારી વેબસાઈટો, રજિસ્ટ્રી ઓફિસ અથવા અન્ય ડેટાબેઝમાંથી આધાર નંબર અને ફિંગરપ્રિન્ટની ઈમેજ ચોરી કરે છે. ઘણીવાર જૂની મિલકતોના દસ્તાવેજો (Land Records) પર રહેલા અંગૂઠાના નિશાન પણ ઠગોના કામમાં આવે છે.
-
ક્લોન ફિંગરપ્રિન્ટનું નિર્માણ: ઠગો સિલિકોન, મીણ અથવા રબરનો ઉપયોગ કરીને તમારી ફિંગરપ્રિન્ટનું હૂબહૂ ‘ક્લોન’ તૈયાર કરી લે છે. ઇન્ટરનેટ પર ઉપલબ્ધ ફિંગરપ્રિન્ટ ક્લોનિંગ કિટ્સે આ કામ વધુ સરળ બનાવી દીધું છે.
-
પૈસાની ઉચાપત: આ નકલી નિશાનોનો ઉપયોગ કરીને ઠગો માઇક્રો-એટીએમ અથવા AEPS પોઈન્ટ પર જાય છે અને તમારા ખાતામાંથી પૈસા ઉપાડી લે છે.
મ્યુલ એકાઉન્ટ (Mule Accounts): પૈસાની હેરાફેરીની જાળ
પૈસા ઉપાડ્યા પછી ઠગો તેને સીધા પોતાના ખાતામાં મોકલતા નથી. તેઓ મ્યુલ એકાઉન્ટનો ઉપયોગ કરે છે. આ એવા ખાતા હોય છે જે કોઈ ભોળા વ્યક્તિના નામે હોય છે અથવા તો ઠગો દ્વારા ભાડે લેવામાં આવે છે. આ ખાતાઓની એક લાંબી ચેઈન બનાવવામાં આવે છે જેથી પોલીસ કે સાયબર સેલ માટે અસલી ગુનેગાર સુધી પહોંચવું અશક્ય બની જાય.
સુરક્ષાનું નવું કવચ: GPS ડિવાઇસ અને AI
સાયબર એક્સપર્ટ્સનું માનવું છે કે આ ઠગાઈ રોકવા માટે ટેકનોલોજીને અપડેટ કરવી જ એકમાત્ર રસ્તો છે.
-
GPS ઇનેબલ્ડ ડિવાઇસ: હવે બેંકોને એવા મશીનો (માઇક્રો-એટીએમ) વાપરવાની સલાહ આપવામાં આવી રહી છે જે GPS આધારિત હોય. આનાથી ટ્રાન્ઝેક્શન ત્યારે જ સફળ થશે જ્યારે મશીન તેના રજિસ્ટર્ડ લોકેશન પર હશે. જો કોઈ ઠગ ઘરે બેઠા અન્ય જગ્યાએથી પૈસા ઉપાડવાનો પ્રયત્ન કરશે, તો સિસ્ટમ તેને તરત જ બ્લોક કરી દેશે.
-
બાયોમેટ્રિક લાઇવનેસ ચેક: આવનારા સમયમાં એવા મશીનો આવશે જે ઓળખી શકશે કે ફિંગરપ્રિન્ટ કોઈ જીવિત વ્યક્તિની છે કે સિલિકોનની. આ ટેકનોલોજી નકલી નિશાનોના ઉપયોગને જડમૂળથી ખતમ કરી દેશે.
આધાર સ્કેમથી તમારી જાતને કેવી રીતે બચાવશો? (મહત્વની ટિપ્સ)
આધાર સ્કેમથી તમારી જાતને કેવી રીતે બચાવશો? (મહત્વની ટિપ્સ)સાવધાની એ જ સુરક્ષા છે. અહીં કેટલીક સરળ રીતો આપી છે જેનાથી તમે તમારા બેંક ખાતાને સુરક્ષિત રાખી શકો છો:
-
બાયોમેટ્રિક્સ લોક કરો (સૌથી અસરકારક રીત): UIDAI ની વેબસાઈટ અથવા mAadhaar એપ પર જઈને તમે તમારા બાયોમેટ્રિક્સને ‘Lock’ કરી શકો છો. લોક થયા પછી તમારી ફિંગરપ્રિન્ટ ક્યાંય કામ નહીં કરે, જ્યાં સુધી તમે તેને ફરીથી જાતે અનલોક ન કરો. જ્યારે જરૂર હોય, ત્યારે જ તેને થોડી મિનિટો માટે અનલોક કરો.
-
માસ્ક્ડ આધાર (Masked Aadhaar) નો ઉપયોગ: ક્યાંય પણ આઈડી પ્રૂફ આપતી વખતે ‘Masked Aadhaar’ નો ઉપયોગ કરો. આમાં આધારના છેલ્લા 4 અંકો જ દેખાય છે, જેથી તમારો બાકીનો ડેટા સુરક્ષિત રહે છે.
-
અજાણ્યા કેન્દ્રોથી બચો: તમારું આધાર અપડેટ કે ફોટોકોપી માત્ર અધિકૃત આધાર કેન્દ્રો પર જ કરાવો. કોઈપણ અજાણી દુકાન કે કેફેમાં તમારી ડિજિટલ કોપી છોડશો નહીં.
-
એકાઉન્ટ એલર્ટ ઓન રાખો: ખાતરી કરો કે તમારા બેંક ખાતાના એસએમએસ એલર્ટ ચાલુ છે. જો વગર કારણે કોઈ પૈસા કપાય, તો તરત જ 1930 (સાયબર હેલ્પલાઇન) પર કોલ કરો.
નિષ્કર્ષ
ટેકનોલોજી જેટલી સુવિધાજનક છે, એટલી જ ખતરનાક પણ હોઈ શકે છે જો આપણે સતર્ક ન રહીએ. આધાર સ્કેમ કે AEPS ફ્રોડથી બચવાનું સૌથી મોટું હથિયાર “જાણકારી” છે. તમારા આધાર બાયોમેટ્રિક્સને લોક રાખવું અને તમારી ખાનગી માહિતી સુરક્ષિત રાખવી જ તમને આ આધુનિક યુગની ઠગાઈથી બચાવી શકે છે. યાદ રાખો, તમારી સુરક્ષા તમારા પોતાના હાથમાં (અને તમારા પોતાના અંગૂઠામાં) છે.
