બાંગ્લાદેશ પણ પાકિસ્તાનના રસ્તે? સેનાનું થશે કટ્ટરપંથીકરણ! આર્મીએ શરૂ કર્યું ખાસ ઈસ્લામિક ઈન્સ્ટિટ્યૂટ.
બાંગ્લાદેશના રાજકીય પરિદ્રશ્યમાં એક મોટો વ્યૂહાત્મક ફેરફાર જોવા મળી રહ્યો છે. 1971ના મુક્તિ સંગ્રામ પછી પ્રથમ વખત, પાકિસ્તાનની સેના ફેબ્રુઆરી 2025 થી બાંગ્લાદેશી સેનાને તાલીમ આપવાનું શરૂ કરશે. આ તાલીમ કાર્યક્રમ મુખ્યત્વે મેમનસિંહ છાવણી (Mymensingh Cantonment) માં આયોજિત કરવામાં આવશે, જે બાંગ્લાદેશ સેનાના તાલીમ અને સિદ્ધાંત કમાનનું મુખ્યાલય છે. આ ઐતિહાસિક સૈન્ય સહયોગ હેઠળ પાકિસ્તાન આર્મીના મેજર જનરલ રેન્કના અધિકારી એક વર્ષ સુધી ચાલનારા તાલીમ સત્રોની દેખરેખ રાખશે.
ઇસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી આર્મી (IRA) નું ગઠન
સૈન્ય સહયોગની સાથે, બાંગ્લાદેશમાં એક ‘ઇસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી આર્મી’ (IRA) ની સ્થાપના કરવાની પ્રક્રિયા પણ શરૂ થઈ ગઈ છે. અહેવાલો અનુસાર, આ અર્ધલશ્કરી દળ માટે સાત કેન્દ્રો પર લગભગ 8,850 નવા રંગરૂટોની ભરતી અને તાલીમ કરવામાં આવી રહી છે. મોહમ્મદ યુનુસના નેતૃત્વ હેઠળની વચગાળાની સરકારના સલાહકાર આસિફ મહમૂદ શોજીબ ભુયાને સોશિયલ મીડિયા પર આ યોજનાનો ખુલાસો કર્યો છે. એવું કહેવામાં આવી રહ્યું છે કે આ દળનો ઉદ્દેશ્ય સરકાર પ્રત્યે વફાદાર એવું સંગઠન બનાવવાનો છે જે ઈરાની ‘ઇસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ’ (IRGC) ની તર્જ પર કામ કરી શકે. આ તાલીમમાં પાકિસ્તાની ગુપ્તચર એજન્સી ISI અને તુર્કીની MIT ના અધિકારીઓની સંડોવણી હોવાની વાત પણ સામે આવી છે.’
સેનાનું ‘ઇસ્લામીકરણ’ અને નવી સંસ્થા
એક અન્ય મહત્વપૂર્ણ ઘટનાક્રમમાં, બાંગ્લાદેશ સેનાએ ઢાકાના જલસિરી વિસ્તારમાં ‘ઇન્ટરનેશનલ ઇસ્લામિક ઇન્સ્ટિટ્યૂટ’ નો શિલાન્યાસ કર્યો છે. આ સંસ્થા પ્રથમ વખત સેનાની અંદર સૈનિકોને ધાર્મિક રીતે તાલીમ આપવા માટે બનાવવામાં આવી છે. નિષ્ણાતો માને છે કે આ પગલું સૈનિકોને કટ્ટરપંથી બનાવવા તરફનો પ્રયાસ હોઈ શકે છે, જે 1971માં દેશની રચના સમયે અપનાવવામાં આવેલા બિનસાંપ્રદાયિકતા (Secularism) ના સિદ્ધાંતોની વિરુદ્ધ છે.
ભારતની સુરક્ષા ચિંતાઓ અને પ્રતિક્રિયા
આ પ્રવૃત્તિઓએ ભારતની સુરક્ષા ચિંતાઓમાં વધારો કર્યો છે. ભારતીય વિદેશ મંત્રાલયે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેઓ બાંગ્લાદેશ અને પાકિસ્તાન વચ્ચે વધતા સૈન્ય સંબંધો અને ઢાકા માં ISI ની સક્રિયતા પર કડક નજર રાખી રહ્યા છે. જમાત-એ-ઇસ્લામીના નેતાઓ દ્વારા આપવામાં આવેલા વિવાદાસ્પદ નિવેદનો, જેમાં તેમણે ભારત વિરુદ્ધ ગેરિલા યુદ્ધની વાત કરી છે, તેણે પ્રાદેશિક સુરક્ષા સંતુલનને જોખમમાં મૂક્યું છે.
ચીન સાથે વધતું સૈન્ય ગઠબંધન
પાકિસ્તાન સાથેના જોડાણ ઉપરાંત, બાંગ્લાદેશે ચીન સાથેના પોતાના સંરક્ષણ સંબંધોને પણ મજબૂત કર્યા છે. ચીન હાલમાં બાંગ્લાદેશનો સૌથી મોટો હથિયાર સપ્લાયર છે, જે બાંગ્લાદેશની કુલ વૈશ્વિક હથિયારોની આયાતમાં લગભગ 19.8% હિસ્સો ધરાવે છે. ચીન બાંગ્લાદેશને માત્ર સૈન્ય હાર્ડવેર જ નથી આપી રહ્યું, પરંતુ ત્યાં સૈન્ય-ઔદ્યોગિક સંકુલ વિકસાવવામાં તકનીકી સહાય પણ પૂરી પાડી રહ્યું છે.
બાંગ્લાદેશની વિદેશ નીતિમાં આવેલો આ ફેરફાર તેને ભારતથી દૂર અને ચીન-પાકિસ્તાન ધરીની નજીક લઈ જઈ રહ્યો છે. એક તરફ સેનાને આધુનિક બનાવવા માટે સેટેલાઇટ-આધારિત સંચાર જેવી ટેકનોલોજી અપનાવવામાં આવી રહી છે, તો બીજી તરફ ‘ઇસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી આર્મી’ જેવા કટ્ટરપંથી સંગઠનોનો ઉદય દક્ષિણ એશિયામાં છદ્મ યુદ્ધ (Proxy War) ના નવા રાઉન્ડની શરૂઆત કરી શકે છે.
