યુરોપનું સંરક્ષણ અને યુક્રેન યુદ્ધ: અમેરિકા વિનાના ભવિષ્યની તૈયારી અને અબુ ધાબીમાં શાંતિ વાટાઘાટો
રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ જેમ જેમ તેના ચોથા વર્ષમાં પ્રવેશ કરી રહ્યું છે, તેમ તેમ વૈશ્વિક સુરક્ષાનું માળખું એક મોટા પરિવર્તનમાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે. દાવોસમાં વર્લ્ડ ઈકોનોમિક ફોરમ (WEF) ની બેઠકો અને અબુ ધાબીમાં યોજાનારી પ્રથમ ત્રિપક્ષીય વાટાઘાટો વચ્ચે, યુરોપ હવે અમેરિકાના ટેકા વિના પોતાનું રક્ષણ કરવાની કઠોર વાસ્તવિકતાનો સામનો કરી રહ્યું છે.
અમેરિકાની પીછેહઠ અને યુરોપ માટે $1 ટ્રિલિયનનો પડકાર
‘ઈન્ટરનેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ફોર સ્ટ્રેટેજિક સ્ટડીઝ’ (IISS) ના તાજેતરના અહેવાલ મુજબ, જો અમેરિકા નાટો (NATO) માંથી તેના દળો પાછા ખેંચે છે, તો યુરોપને તેની સંરક્ષણ ક્ષમતાઓને ફરીથી સ્થાપિત કરવા માટે આગામી 25 વર્ષોમાં લગભગ $1 ટ્રિલિયન (આશરે ₹83 લાખ કરોડ) રોકાણ કરવાની જરૂર પડશે. અહેવાલમાં અંદાજ છે કે યુરોપે લગભગ 128,000 અમેરિકી સૈનિકો અને તેમની અદ્યતન યુદ્ધ પ્રણાલીઓને બદલવાની જરૂર પડશે.
નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે જો 2025 ના મધ્ય સુધીમાં અમેરિકા યુરોપમાંથી પાછું હટે છે, તો યુરોપ માટે “અસુરક્ષિતતાની બારી” (window of vulnerability) ખૂબ જ ઝડપથી ખુલી જશે. IISS નું અનુમાન છે કે રશિયા 2027 સુધીમાં તેના જમીની દળોને યુદ્ધ પૂર્વેના સ્તરે લાવવામાં સક્ષમ થઈ શકે છે, જે બાલ્ટિક દેશો માટે ગંભીર ખતરો પેદા કરશે.
ગ્રીનલેન્ડ વિવાદ અને નાટોનું ભવિષ્ય
આ દરમિયાન, અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની ગ્રીનલેન્ડ ખરીદવાની અથવા કબજે કરવાની ધમકીઓએ યુરોપિયન સહયોગીઓમાં ભારે હલચલ મચાવી દીધી છે. ડેનમાર્કના વડાપ્રધાન મેટે ફ્રેડરિકસેને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ગ્રીનલેન્ડ પર કોઈપણ પ્રકારનો હુમલો એ નાટોનો અંત હશે. ટ્રમ્પે ગ્રીનલેન્ડને “ગોલ્ડન ડોમ” મિસાઇલ સંરક્ષણ પ્રણાલી માટે વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વનું ગણાવ્યું છે. આ તણાવને કારણે યુરોપિયન સંસદે અમેરિકા સાથેના વેપાર સોદાની બહાલી હાલ પૂરતી સ્થગિત કરી દીધી છે.
અબુ ધાબીમાં ઐતિહાસિક ત્રિપક્ષીય વાટાઘાટો
યુક્રેન યુદ્ધને સમાપ્ત કરવાના પ્રયાસોના ભાગરૂપે, 23 અને 24 જાન્યુઆરી 2026 ના રોજ અબુ ધાબીમાં યુક્રેન, અમેરિકા અને રશિયા વચ્ચે પ્રથમ ત્રિપક્ષીય ટેકનિકલ સ્તરની બેઠક નિર્ધારિત છે. યુક્રેનિયન રાષ્ટ્રપતિ વોલોદિમીર ઝેલેન્સ્કીએ તેને “સંવાદ ન હોવા કરતા વધુ સારું” ગણાવ્યું છે. જોકે, રશિયાએ માંગ કરી છે કે યુક્રેન નાટોમાં જોડાવાની તેની મહત્વકાંક્ષા છોડી દે અને તેની ધરતી પર વિદેશી સૈનિકોની હાજરી સ્વીકારે નહીં.
યુરોપિયન બહુરાષ્ટ્રીય દળનો પ્રસ્તાવ
યુદ્ધવિરામની સ્થિતિમાં, યુક્રેનની સુરક્ષા માટે યુરોપિયન નેતૃત્વ હેઠળના બહુરાષ્ટ્રીય દળ (Multinational Force Ukraine) ની રચના પર પણ ચર્ચા ચાલી રહી છે. આ દળનું નેતૃત્વ મુખ્યત્વે બ્રિટન અને ફ્રાન્સ કરશે, જેનું મુખ્ય મથક પેરિસમાં હશે. જોકે, ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ શાંતિ સેનામાં કોઈ પણ અમેરિકી ઘટક સામેલ થશે નહીં.
ઝેલેન્સ્કીની યુરોપને ચેતવણી
દાવોસમાં પોતાના સંબોધન દરમિયાન, રાષ્ટ્રપતિ ઝેલેન્સ્કીએ યુરોપિયન દેશોની ટીકા કરતા કહ્યું કે તેઓ “ગ્રીનલેન્ડ મોડ” માં છે અને માત્ર અમેરિકી નેતૃત્વની રાહ જોઈ રહ્યા છે. તેમણે દલીલ કરી હતી કે યુરોપે તેની સુરક્ષા માટે અમેરિકા પરની અતિશય નિર્ભરતા ઘટાડવી જોઈએ અને પોતાની સંયુક્ત સશસ્ત્ર સેના બનાવવી જોઈએ. તેમણે કહ્યું, “આજે નાટો માત્ર એ વિશ્વાસ પર ટકેલું છે કે અમેરિકા કાર્યવાહી કરશે… પણ જો તે ન કરે તો શું?”
યુરોપ હવે એવા ભવિષ્યની તૈયારી કરી રહ્યું છે જ્યાં તેણે ન માત્ર રશિયાના જોખમનો સામનો કરવાનો છે, પરંતુ અનિશ્ચિત અને ક્યારેક પ્રતિકૂળ અમેરિકી વિદેશ નીતિ સાથે પણ તાલમેલ બેસાડવાનો છે.
