હમાસની કમાન ખલીલ અલ-હય્યાના હાથમાં, જાણો કેમ થઈ રહી છે ગુપ્ત ચૂંટણીની ચર્ચા
લગભગ બે વર્ષ સુધી કોઈ પણ સ્થાયી અને શીર્ષ પ્રમુખ વગર ચાલ્યા બાદ, આખરે પેલેસ્ટાઈની સંગઠન હમાસને પોતાનો નવો રાજકીય પ્રમુખ મળી ગયો છે. સંગઠને વરિષ્ઠ નેતા ખલીલ અલ-હય્યાને પોતાના નવા ચીફ તરીકે ચૂંટી લીધા છે. વર્તમાન સમયમાં જ્યારે ઇઝરાયેલ અને હમાસ વચ્ચે જંગ સતત ચાલુ છે, ગાઝા ખંડેરમાં ફેરવાઈ ચૂક્યું છે અને ઇઝરાયેલ સતત હમાસના શીર્ષ નેતૃત્વને ચૂંટી-ચૂંટીને નિશાન બનાવી રહ્યું છે, ત્યારે આ ફેરફાર માત્ર એક સંગઠનાત્મક ફેરબદલ નથી. આ સમગ્ર પશ્ચિમ એશિયાની રાજનીતિ, યુદ્ધવિરામની કોશિશો અને ભવિષ્યની રણનીતિઓ પર ઊંડી અસર પાડનારું એક મોટું પગલું માનવામાં આવે છે.
આવો વિગતવાર જાણીએ કે કોણ છે ખલીલ અલ-હય્યા, તેમને આ કુરસી કેવી રીતે મળી અને આ ચૂંટણીની સમગ્ર પ્રક્રિયા પર દુનિયાભરના વિશેષજ્ઞો સવાલો કેમ ઉઠાવી રહ્યા છે.
યાહ્યા સિનવારના મૃત્યુ બાદ ખાલી થયો હતો પદ
નોંધનીય છે કે ઓક્ટોબર 2024 માં, હમાસના તત્કાલીન વડા, યાહ્યા સિનવાર, એક ઓપરેશન દરમિયાન ઇઝરાયલી સૈન્ય દ્વારા માર્યા ગયા હતા. આ મોટા ફટકાએ હમાસના નેતૃત્વને અવ્યવસ્થિત કરી દીધું હતું. સંગઠનનું સંચાલન કરવા માટે એક જ નેતાની નિમણૂક કરવાને બદલે, કામગીરીનું સંચાલન કરવા માટે એક વચગાળાની પાંચ સભ્યોની સમિતિ (નેતૃત્વ પરિષદ) ની રચના કરવામાં આવી હતી.
ગાઝામાં ચાલી રહેલા ભીષણ યુદ્ધ, સતત થઈ રહેલા હુમલાઓ અને સંગઠનના ઘણા મોટા નેતાઓના માર્યા જવાના કારણે નવી અને પૂર્ણકાલીન ચૂંટણી યોજવી લાંબા સમય સુધી શક્ય બની શકી ન હતી. પરંતુ હવે આખરે હમાસે પોતાની આંતરિક પ્રક્રિયા પૂરી કરીને ખલીલ અલ-હય્યાને સંગઠનની કમાન સોંપી દીધી છે. અલ-હય્યા લાંબા સમયથી હમાસના સૌથી પ્રભાવશાળી ચહેરાઓમાં ગણાય છે અને ગાઝા યુદ્ધ દરમિયાન યુદ્ધવિરામ તેમજ બંધકોની અદલાબદલી સાથે જોડાયેલી વાર્તાઓમાં તે હમાસ તરફથી મુખ્ય વાર્તાકારની ભૂમિકા ભજવતા રહ્યા છે. મીડિયા રિપોર્ટ્સ મુજબ, આ આંતરિક મુકાબલામાં અલ-હય્યાએ સંગઠનના પૂર્વ પ્રમુખ ખાલિદ મશાલને માત આપીને આ શીર્ષ પદ હાસલ કર્યું છે.
ચૂંટણીની પારદર્શિતા પર કેમ ઉઠી રહ્યા છે મોટા સવાલો?
જ્યારે હમાસમાં નવું નેતૃત્વ ચૂંટાઈ આવ્યું છે, ત્યારે સમગ્ર ચૂંટણી પ્રક્રિયાએ વિવિધ શંકાઓ અને સ્પષ્ટ પ્રશ્નો ઉભા કર્યા છે. નિષ્ણાતો માને છે કે ચૂંટણી જેટલી મહત્વપૂર્ણ છે તેટલી જ ગુપ્તતા આ પ્રક્રિયામાં પણ છવાયેલી છે.
-
પારદર્શિતાનો અભાવ અને આંકડાઓની ગેરહાજરી: સૌથી મોટો સવાલ ચૂંટણીની પારદર્શિતાને લઈને છે. હમાસે સત્તાવાર રીતે એ જાહેર નથી કર્યું કે આ ચૂંટણીમાં કુલ કેટલા મતદારો કે સભ્યોએ મતદાન કર્યું, કોને કેટલા મત મળ્યા અને સમગ્ર મતદાન પ્રક્રિયાને કઈ રીતે અંજામ આપવામાં આવ્યો. જો કે કેટલીક મીડિયા રિપોર્ટ્સમાં દાવો કરવામાં આવ્યો કે ખલીલ અલ-હય્યાએ ખાલિદ મશાલને હરાવ્યા છે, પરંતુ હમાસના કોઈપણ સત્તાવાર પ્રવક્તાએ આની પુષ્ટિ કરી નથી. સંગઠનના એક આંતરિક સૂત્રએ એ પણ સ્વીકાર્યું કે ખલીલે કેટલા મતોના અંતરથી જીત મેળવી, આ વાતને પૂરી રીતે ગુપ્ત રાખવામાં આવી છે. આ જ કારણ છે કે વિશ્લેષકો આ ચૂંટણીના લોકશાહી હોવા પર શંકા વ્યક્ત કરી રહ્યા છે.
-
વરિષ્ઠ સભ્યોની ગેરહાજરી: બીજો એક મોટો મુદ્દો એ છે કે ગાઝામાં ભયંકર યુદ્ધ દરમિયાન ચૂંટણી થઈ હતી, જેમાં હમાસના ઘણા ટોચના અને અનુભવી નેતાઓ માર્યા ગયા હતા અથવા છુપાઈ ગયા હતા. આ સંજોગોમાં, એવું માનવામાં આવે છે કે સંગઠનના ઘણા વરિષ્ઠ અને મુખ્ય સભ્યો મતદાન પ્રક્રિયામાં ભાગ લઈ શક્યા ન હતા.
-
નેતૃત્વ પરિષદનું ભવિષ્ય: હમાસનું માનવું છે કે ચૂંટણી તેના આંતરિક નિયમો અને બંધારણ અનુસાર હાથ ધરવામાં આવી હતી. સંગઠનનું સંચાલન કરતી પાંચ સભ્યોની નેતૃત્વ પરિષદ અંગે પણ અટકળો ચાલી રહી છે; એવી અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે કે જૂની પરિષદ વિસર્જન કરવામાં આવશે અને ચૂંટણી પછી તેના સભ્યો રાજીનામું આપશે, જેનાથી નવા નેતા સ્વતંત્ર ટીમ બનાવી શકશે.
કોણ છે ખલીલ અલ-હય્યા? જાણો તેમનું બેકગ્રાઉન્ડ
ખલીલ અલ-હય્યા હમાસના સ્થાપક સભ્યોમાંના એક છે અને સૌથી લાંબા સમય સુધી સેવા આપનારા વ્યૂહરચનાકારોમાંના એક છે. તેઓ હાલમાં કતારની રાજધાની દોહામાં રહે છે અને લાંબા સમયથી સંગઠનના રાજકીય અને રાજદ્વારી બાબતોનું સંચાલન કરે છે. તેમણે આંતરરાષ્ટ્રીય પ્લેટફોર્મ પર હમાસની સ્થિતિનું પ્રતિનિધિત્વ કરવામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી છે.
ઇઝરાયેલ સાથે તેમનો જૂનો અને લોહિયાળ સંઘર્ષ રહ્યો છે. ઇઝરાયેલી ગુપ્તચર એજન્સીઓ અને સેના ઘણીવાર ખલીલ અલ-હય્યાને ખતમ કરવાનો પ્રયાસ કરી ચૂકી છે, પરંતુ દર વખતે તે માંડ-માંડ બચી નીકળવામાં સફળ રહ્યા છે. ગયા વર્ષે દોહામાં તેમના પર એક શંકાસ્પદ ઇઝરાયેલી હુમલો થયો હતો જેમાં તે તો બચી ગયા, પરંતુ તેમના એક પુત્રનું મૃત્યુ થઈ ગયું હતું. આ ઉપરાંત, આ વર્ષની શરૂઆતમાં ગાઝા પટ્ટીમાં થયેલા અન્ય એક ઇઝરાયેલી હવાઈ હુમલામાં તેમના વધુ એક પુત્રનો પણ જાન ચાલ્યો ગયો હતો. વ્યક્તિગત સ્તરે ભારે પારવારિક અને માનસિક નુકસાન સહન કરવા છતાં અલ-હય્યાએ રાજનીતિ અને સંગઠનમાં પોતાની પકડ મજબૂત રાખી છે.
પશ્ચિમ એશિયાની રાજનીતિ પર તેની શી અસર થશે?
ખલીલ અલ-હય્યાના હાથમાં હમાસની કમાન આવવી એ સંકેત આપે છે કે સંગઠન હવે કૂટનીતિ અને વાતચીતના મોરચે થોડું વધુ સક્રિય થઈ શકે છે, કારણ કે અલ-હય્યા આંતરરાષ્ટ્રીય મધ્યસ્થીઓ (જેમ કે ઇજિપ્ત અને કતર) સાથે હંમેશાં સંપર્કમાં રહ્યા છે. જો કે, જે પ્રકારે આ ચૂંટણી ગુપ્ત રીતે કરાવવામાં આવી છે, તેનાથી સંગઠનની અંદર આંતરિક અસંતોષ કે ફૂટની આશંકાથી પણ ઇનકાર કરી શકાતો નથી.
