સુરત બન્યું ‘મિની દિલ્હી’: વાતાવરણમાં પ્રદૂષણનું ઝેર ઓગળ્યું, AQI 266ને પાર પહોંચતા સુરતીઓ ચિંતાતુર
સુરતવાસીઓ માટે સવારની શરૂઆત ચિંતાજનક રહી છે. ‘સૂર્યપુત્રી’ તાપીના તટે વસેલા આ સુંદર શહેર પર આજે પ્રદૂષણની જાડી ચાદર છવાયેલી જોવા મળી હતી. વહેલી સવારથી જ સુરતમાં વિઝિબિલિટી (દ્રશ્યતા) માં મોટો ઘટાડો નોંધાયો છે, જે સ્થિતિ સવારના ૧૧ વાગ્યા પછી પણ યથાવત રહી હતી. જે શહેર તેની સ્વચ્છતા માટે જાણીતું છે, તે હવે ધીમે ધીમે ‘મિની દિલ્હી’ બની રહ્યું હોય તેવા ચિંતાજનક દ્રશ્યો સર્જાયા છે. હવામાં ફેલાયેલા આ ઝેરી ધુમ્મસને કારણે લોકોના સ્વાસ્થ્ય પર મોટું જોખમ તોળાઈ રહ્યું છે.
AQI ૨૬૬ને પાર: સુરતની હવામાં ઓગળેલું ઝેર
સામાન્ય રીતે સુરતનો એર ક્વોલિટી ઇન્ડેક્સ (AQI) ૯૩ ની આસપાસ રહેતો હોય છે, જે સ્વાસ્થ્ય માટે સાધારણ રીતે સારો ગણાય છે. પરંતુ આજે આ આંકડો સીધો ૨૬૬ને પાર કરી ગયો છે અને કેટલાક વિસ્તારોમાં તે ૩૦૦ સુધી પહોંચી રહ્યો છે. જ્યારે AQI ૨૦૦ થી ૩૦૦ ની વચ્ચે હોય છે, ત્યારે તેને ‘નબળી’ (Poor) કેટેગરીમાં મૂકવામાં આવે છે. આ સ્તરે લાંબો સમય હવામાં રહેવાથી શ્વાસ લેવામાં તકલીફ, ફેફસાના રોગો અને હૃદયની સમસ્યા ધરાવતા દર્દીઓ માટે સ્થિતિ ગંભીર બની શકે છે. શહેરના વ્યસ્ત વિસ્તારો જેવા કે વરાછા, કતારગામ અને ઉધનામાં પ્રદૂષણનું પ્રમાણ સૌથી વધુ નોંધાયું છે.
સૂર્યપુત્રી તાપી તટે ધુમ્મસનું સામ્રાજ્ય
સુરતની શાન ગણાતી તાપી નદીના કિનારે આજે સવારે અદભૂત નજારો જોવા મળવાને બદલે માત્ર ધુમાડો અને ધુમ્મસ જોવા મળ્યું હતું. વિઝિબિલિટી એટલી ઓછી હતી કે નદીના સામેના કાંઠે આવેલી ઇમારતો જોવી પણ મુશ્કેલ બની ગઈ હતી. સવારે વોકિંગ પર નીકળેલા લોકોએ ગળામાં બળતરા અને આંખોમાં પાણી આવવાની ફરિયાદ કરી હતી. વાતાવરણમાં ભેજ અને પ્રદૂષણના કણો (PM 2.5 અને PM 10) ભેગા થવાને કારણે ‘સ્મોગ’ (Smog) જેવી સ્થિતિ સર્જાઈ છે, જે વાહન ચાલકો માટે પણ અકસ્માતનું જોખમ વધારે છે.
પ્રદૂષણ માટે જવાબદાર પરિબળો: ઔદ્યોગિક એકમો અને બાંધકામ
સુરતમાં વધતા પ્રદૂષણ પાછળ મુખ્યત્વે ઔદ્યોગિક એકમો જવાબદાર હોવાનું મનાય છે. સુરત ટેક્સટાઇલ અને ડાયમંડ હબ હોવાની સાથે સાથે અહીં અનેક કેમિકલ અને ડાઈંગ પ્રોસેસિંગ હાઉસ આવેલા છે. પાંડેસરા, સચિન અને હજીરા બેલ્ટમાં આવેલા એકમોમાંથી નીકળતો ધુમાડો હવાની ગુણવત્તા બગાડી રહ્યો છે. આ ઉપરાંત:
-
રસ્તા પરનું બાંધકામ અને ધૂળ: મેટ્રો રેલનું કામ અને ફ્લાયઓવરના બાંધકામને કારણે ઉડતી ધૂળ હવામાં ભળી રહી છે.
-
વાહનોનું પ્રદૂષણ: પ્રતિદિન હજારોની સંખ્યામાં વધતા વાહનોનો ધુમાડો AQI વધારવામાં મોટો ભાગ ભજવે છે.
-
હવામાનમાં પરિવર્તન: શિયાળાની ઋતુમાં પવનની ગતિ ઓછી હોવાથી પ્રદૂષિત કણો ઉપર જવાને બદલે જમીનની નજીક જ રહે છે.
શું સુરત પણ દિલ્હીના રસ્તે છે?
છેલ્લા ઘણા સમયથી સુરતના AQI આંકડામાં જે રીતે ચિંતાજનક વધારો થઈ રહ્યો છે, તે જોતા નિષ્ણાતો ચેતવણી આપી રહ્યા છે કે જો યોગ્ય પગલાં લેવામાં નહીં આવે તો સુરતની હાલત પણ દિલ્હી જેવી થશે. દિલ્હીમાં દર વર્ષે શિયાળામાં ઓક્સિજન માટે લોકો તરસે છે, તેવી જ સ્થિતિ સુરતમાં ન સર્જાય તે માટે અત્યારથી જ ઔદ્યોગિક ઉત્સર્જન પર નિયંત્રણ રાખવું અનિવાર્ય છે. સુરત મહાનગરપાલિકા અને જીપીસીબી (GPCB) દ્વારા પ્રદૂષણ ફેલાવતા એકમો સામે કડક કાર્યવાહીની માંગ ઉઠી રહી છે.
લોકોમાં ચિંતા અને નિષ્ણાતોની સલાહ
વધતા પ્રદૂષણને કારણે સુરતીઓ ચિંતાતુર બન્યા છે. ખાસ કરીને વડીલો અને બાળકોમાં ઉધરસ અને શ્વાસની બીમારીના કેસોમાં વધારો જોવા મળી રહ્યો છે. આરોગ્ય નિષ્ણાતો સલાહ આપી રહ્યા છે કે: ૧. વહેલી સવારે અને મોડી સાંજે જ્યારે પ્રદૂષણ વધુ હોય ત્યારે બહાર નીકળવાનું ટાળવું. ૨. બહાર જતી વખતે સારી ગુણવત્તાવાળા માસ્કનો ઉપયોગ કરવો. ૩. ઘરમાં એર પ્યુરિફાયર અથવા વધુ ઓક્સિજન આપતા છોડ રાખવા. ૪. ફેફસાને સુરક્ષિત રાખવા માટે વધુ પ્રમાણમાં પાણી પીવું અને પૌષ્ટિક આહાર લેવો.
નિષ્કર્ષ
સુરતની આ સવાર પ્રકૃતિ અને પર્યાવરણ પ્રત્યેની આપણી બેદરકારીની યાદ અપાવે છે. વિકાસની દોડમાં આપણે જે હવામાં શ્વાસ લઈએ છીએ તેને ઝેરી બનાવી રહ્યા છીએ. જો સુરતને ફરીથી ‘સ્વચ્છ અને સુંદર’ બનાવવું હોય, તો માત્ર સરકારે જ નહીં પરંતુ નાગરિકોએ પણ ખાનગી વાહનોનો ઉપયોગ ઘટાડીને અને પ્રદૂષણ રોકવામાં સહકાર આપીને પોતાની જવાબદારી નિભાવવી પડશે.
