બાંગ્લાદેશમાં સત્તા સંઘર્ષ તેજ: ચૂંટણી પહેલા યુનુસ સરકાર અને સેના સામસામે, ‘સોફ્ટ કૂ’ ના આરોપ
બાંગ્લાદેશમાં 12 ફેબ્રુઆરી 2026 ના રોજ યોજાનારી સામાન્ય ચૂંટણીઓ પહેલા દેશનું રાજકીય અને સુરક્ષા પરિદ્રશ્ય ઝડપથી તણાવપૂર્ણ બની રહ્યું છે. વચગાળાની સરકારના મુખ્ય સલાહકાર મોહમ્મદ યુનુસ અને સેના પ્રમુખ જનરલ વકર-ઉઝ-ઝમાન વચ્ચે મુખ્ય સૈન્ય નિમણૂકો અને નીતિગત નિર્ણયોને લઈને ગંભીર મતભેદો સપાટી પર આવ્યા છે. આ ટકરાવે ચૂંટણી પ્રક્રિયા અને દેશની સ્થિરતા સામે ગંભીર સવાલો ઉભા કર્યા છે.
સૈન્ય નિમણૂકો પર વર્ચસ્વની લડાઈ
વર્તમાન સંકટનું સૌથી મોટું કારણ ચીફ ઓફ જનરલ સ્ટાફ (COAS) ના પદ પરની નિમણૂકને લઈને ચાલી રહેલી ખેંચતાણ માનવામાં આવે છે. યુનુસ સરકાર આ પદ પર મેજર મીર મુશફિકુર રહેમાનની નિમણૂક કરવા માંગે છે, જેમને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકાર (NSA) ખલીલુર રહેમાનના નજીકના માનવામાં આવે છે. બીજી તરફ, સેના પ્રમુખ જનરલ વકર-ઉઝ-ઝમાન આ પદ પર લેફ્ટનન્ટ જનરલ મેનુર રહેમાનને નિયુક્ત કરવાની તરફેણમાં છે. બાંગ્લાદેશી સેનામાં COAS નું પદ બીજા નંબરનું સૌથી શક્તિશાળી પદ ગણાય છે, જે સૈન્ય બજેટ અને ઓપરેશનલ નિર્ણયોમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
‘સોફ્ટ કૂ’ નું કાવતરું અને આંતરિક ખેંચતાણ
આ વિવાદ વચ્ચે ‘સોફ્ટ કૂ’ એટલે કે શાંતિપૂર્ણ સત્તાપલટાના કાવતરાના આરોપોએ પરિસ્થિતિને વધુ ગંભીર બનાવી દીધી છે. અહેવાલો મુજબ, NSA ખલીલુર રહેમાન પર એવો આરોપ છે કે તેમણે સૈન્ય નેતૃત્વને નબળું પાડવા અને સેના પ્રમુખને સમય પહેલા હટાવવાની યોજના બનાવી હતી. આ કથિત યોજના હેઠળ સેનાના મહત્વના પદો—CGS અને PSO—પર સરકાર પ્રત્યે વફાદાર અને કથિત રીતે જમાત-એ-ઈસ્લામી સાથે જોડાયેલા અધિકારીઓને નિયુક્ત કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હતો.
સેના પ્રમુખની સમયસૂચકતા અને સરકાર સાથે અવિશ્વાસ
સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, જનરલ વકર-ઉઝ-ઝમાને સમયસર આ રણનીતિને પારખી લીધી અને પ્રસ્તાવિત નિમણૂકોને અટકાવીને આ કથિત ‘સોફ્ટ કૂ’ ને નિષ્ફળ બનાવ્યો હતો. આ ઘટના બાદ સરકાર અને સેના વચ્ચે અવિશ્વાસ અને ટકરાવ વધુ ઊંડો બન્યો છે.
‘રખાઈન કોરિડોર’ પર સુરક્ષાની ચિંતા
સરકાર અને સૈન્ય નેતૃત્વ વચ્ચે બીજો મોટો વિવાદ મ્યાનમાર સરહદ પર પ્રસ્તાવિત ‘રખાઈન માનવતાવાદી કોરિડોર’ ને લઈને છે. યુનુસ સરકાર તેને માનવતાવાદી સહાય પહોંચાડવાનું માધ્યમ ગણાવી રહી છે, જ્યારે સેના પ્રમુખ જનરલ વકરે તેને ‘ખૂની ગલિયારો’ ગણાવી તેનો સખત વિરોધ કર્યો છે. સેનાનું માનવું છે કે આ કોરિડોર દ્વારા ઉગ્રવાદી સંગઠનોને હથિયારોની હેરફેરનો રસ્તો મળી શકે છે, જે દેશની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટે ગંભીર ખતરો બની રહેશે.
ચૂંટણી સુરક્ષામાં સેનાની ભૂમિકા
15 વર્ષ સુધી ચાલેલા શેખ હસીનાના શાસન પછી યોજાનારી આ ચૂંટણીને બાંગ્લાદેશમાં લોકશાહીની બહાલી તરીકે જોવામાં આવી રહી છે. જોકે, નબળી પોલીસ વ્યવસ્થા અને સુરક્ષા દળોના ઓછા મનોબળને કારણે ચૂંટણી સુરક્ષાની મુખ્ય જવાબદારી સેનાના ખભા પર રહેશે. એવો અંદાજ છે કે ચૂંટણી દરમિયાન લગભગ એક લાખ સૈનિકો તૈનાત કરવામાં આવશે.
સત્તા પ્રત્યે સેનાનું વલણ
જોકે સેના પ્રમુખ જનરલ વકર-ઉઝ-ઝમાને વારંવાર સ્પષ્ટ કર્યું છે કે સેનાને સત્તા કબજે કરવામાં કોઈ રસ નથી, પરંતુ રાજકીય વિશ્લેષકો માને છે કે વર્તમાન સંજોગોમાં સેના એક પ્રભાવશાળી ‘પાવર સેન્ટર’ બની રહેશે, જે નાગરિક સરકારના નિર્ણયોને પ્રભાવિત કરી શકે છે.
સંભવિત ખતરો
નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે જો યુનુસ સરકાર અને સૈન્ય નેતૃત્વ વચ્ચેનો આ ગતિરોધ જલ્દી નહીં ઉકેલાય, તો બાંગ્લાદેશ ફરી એકવાર કટોકટી અથવા સીધા સૈન્ય હસ્તક્ષેપ તરફ આગળ વધી શકે છે. બીજી તરફ સેનાનો દાવો છે કે તેની પ્રાથમિકતા માત્ર કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવવાની, નિષ્પક્ષ ચૂંટણી કરાવવાની અને ત્યારબાદ સૈનિકોને બેરેકમાં પાછા મોકલવાની છે.
