અમેરિકાની વીજળી વ્યવસ્થા ખતરામાં: જર્જરિત ટ્રાન્સફોર્મર્સથી બ્લેકઆઉટનું વધતું જોખમ
વિશ્વની સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થા કહેવાતા અમેરિકાની વીજ પુરવઠા પ્રણાલીને લઈને એક ચોંકાવનારી તસવીર સામે આવી છે. તાજેતરના અહેવાલો મુજબ, દેશમાં ઉપયોગમાં લેવાતા અડધાથી વધુ વીજ ટ્રાન્સફોર્મર્સ તેમની આવરદા પૂરી કરી ચૂક્યા છે અને ગમે ત્યારે મોટા પાયે વીજ સંકટનું કારણ બની શકે છે. નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે જો સમયસર સુધારો કરવામાં નહીં આવે, તો અમેરિકાએ વ્યાપક ‘બ્લેકઆઉટ’નો સામનો કરવો પડી શકે છે.
જૂના ટ્રાન્સફોર્મર્સ પર ટકેલી વીજ વ્યવસ્થા
ઊર્જા ક્ષેત્ર સાથે જોડાયેલા અહેવાલો અનુસાર, અમેરિકામાં આશરે 8 કરોડ વીજ ટ્રાન્સફોર્મર્સ છે, જેના પર સમગ્ર વીજ પુરવઠો નિર્ભર છે. આમાંથી લગભગ 55 ટકા ટ્રાન્સફોર્મર્સ 30 થી 35 વર્ષ જૂના થઈ ગયા છે. સામાન્ય રીતે કોઈપણ ટ્રાન્સફોર્મરની મહત્તમ સુરક્ષિત કાર્ય-મર્યાદા આશરે 35 વર્ષ માનવામાં આવે છે. આ સિવાય, લગભગ 20 ટકા ટ્રાન્સફોર્મર્સ 25 વર્ષથી વધુ જૂના છે, એટલે કે તેઓ પણ ટૂંક સમયમાં જોખમી શ્રેણીમાં આવી શકે છે. હાલની સ્થિતિમાં માત્ર ચોથા ભાગના ટ્રાન્સફોર્મર્સ જ એવા છે જેને ભરોસાપાત્ર માની શકાય.
સરકારી અહેવાલે વધારી ચિંતા
અમેરિકી ઊર્જા વિભાગ (DOE) એ 2024 માં જારી કરેલા એક અહેવાલમાં સ્પષ્ટપણે ચેતવણી આપી હતી કે દેશના મોટાભાગના ટ્રાન્સફોર્મર્સ ટેકનિકલ રીતે નબળા પડી ગયા છે અને અચાનક ખરાબ થવાનું જોખમ સતત વધી રહ્યું છે. અહેવાલમાં જણાવાયું હતું કે આ સ્થિતિ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને આર્થિક સ્થિરતા બંને માટે ખતરો બની શકે છે.
રિન્યુએબલ એનર્જી પર બ્રેક કેમ?
નિષ્ણાતો માને છે કે આ જર્જરિત વીજ માળખું જ રિન્યુએબલ એનર્જી (નવીનીકરણીય ઊર્જા) ને લઈને અમેરિકી સરકારની હિચકિચાટનું મોટું કારણ છે. સોલાર અને પવન ઊર્જા જેવી પ્રણાલીઓમાં વીજ પ્રવાહમાં ઉતાર-ચઢાવ વધુ હોય છે, જેનાથી જૂના ટ્રાન્સફોર્મર્સ પર વધારાનું દબાણ આવે છે. એક આંતરરાષ્ટ્રીય થિંક ટેન્ક મુજબ, રિન્યુએબલ એનર્જીને નેટવર્કમાં સામેલ કરવાથી ટ્રાન્સફોર્મર ફેલ થવાની આશંકા ચાર ગણી વધી જાય છે. આ જ કારણ છે કે અમેરિકા હાલમાં પરંપરાગત ઊર્જા સ્ત્રોતો પર નિર્ભર રહેવું વધુ સુરક્ષિત માની રહ્યું છે.
આયાત પર નિર્ભરતા પણ મોટો પડકાર
અમેરિકાની બીજી એક નબળાઈ તેની આયાત પરની નિર્ભરતા છે. આંતરરાષ્ટ્રીય ઊર્જા એજન્સી (IEA) અને વુડ મેકેન્ઝીના અહેવાલો અનુસાર:
- અમેરિકામાં વપરાતા આશરે 80% પાવર ટ્રાન્સફોર્મર્સ વિદેશથી આવે છે.
- ડિસ્ટ્રિબ્યુશન ટ્રાન્સફોર્મર્સનો લગભગ 50% હિસ્સો આયાત પર નિર્ભર છે.
- યુરોપ અને મેક્સિકો અમેરિકાના મુખ્ય સપ્લાયર્સ છે, પરંતુ સપ્લાય ચેઈનમાં વિલંબ અને વૈશ્વિક તણાવને કારણે સ્થિતિ વધુ બગડી રહી છે.
2025 માં સંકટ વધુ ઘેરાયું
અહેવાલો મુજબ, 2025 માં અમેરિકાને પાવર ટ્રાન્સફોર્મર્સના પુરવઠામાં આશરે 30% ની અછતનો સામનો કરવો પડ્યો છે. તે જ સમયે, ડિસ્ટ્રિબ્યુશન ટ્રાન્સફોર્મર્સની અછત પણ 10% સુધી પહોંચી ગઈ છે.
ભવિષ્યની ચેતવણી ઊર્જા નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જો અમેરિકાએ વહેલી તકે તેના વીજ માળખાનું આધુનિકીકરણ નહીં કર્યું, તો એક નાની ટેકનિકલ ભૂલ પણ દેશવ્યાપી વીજ સંકટમાં ફેરવાઈ શકે છે. આવા સંજોગોમાં સુપરપાવર કહેવાતું અમેરિકા અંધકારમાં ડૂબી શકે છે—અને તેની અસર સમગ્ર વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર પડશે.
