ગુજરાતનો ઐતિહાસિક વિજય: ૩૩ વર્ષ બાદ ફરી મળ્યો ‘ટાઈગર સ્ટેટ’નો દરજ્જો; જાણો હવે કઈ રીતે બદલાશે વન્યજીવ ઇતિહાસ
ગુજરાતના વન્યજીવ અને પર્યાવરણના ઇતિહાસમાં ૨૬ ડિસેમ્બર ૨૦૨૫નો દિવસ સુવર્ણ અક્ષરે લખાઈ ગયો છે. નેશનલ ટાઈગર કન્ઝર્વેશન ઓથોરિટી (NTCA) એ સત્તાવાર રીતે પુષ્ટિ કરી છે કે ગુજરાતમાં વાઘની હાજરી હવે સ્થાયી છે. આ જાહેરાત સાથે જ ગુજરાતે ૩૩ વર્ષ લાંબી રાહ જોયા બાદ ફરી એકવાર ‘ટાઈગર સ્ટેટ’ હોવાનું ગૌરવ પ્રાપ્ત કર્યું છે.
આ સિદ્ધિ બદલ રાજ્ય સરકાર અને વન વિભાગમાં ભારે ઉત્સાહ છે. મુખ્યમંત્રી અને વન મંત્રીએ આ ઘટનાને દરેક ગુજરાતી માટે ગર્વની ક્ષણ ગણાવી છે.
રતનમહાલ બન્યું વાઘનું નવું સરનામું
દાહોદ જિલ્લાના રતનમહાલ વન્યજીવ અભયારણ્યમાં છેલ્લા ૧૦ મહિનાથી એક નર વાઘની ગતિવિધિઓ નોંધાઈ રહી હતી. ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૫માં મધ્યપ્રદેશની સરહદેથી આવેલા આ વાઘે રતનમહાલના જંગલોને પોતાનું કાયમી નિવાસસ્થાન બનાવી લીધું છે.
- નક્કર પુરાવા: ટ્રેપ કેમેરા અને CCTV ફૂટેજમાં આ વાઘ વારંવાર કેદ થયો છે.
- NTCA ની પુષ્ટિ: NTCA ની વિશેષ ટીમે આ વિસ્તારની મુલાકાત લીધી હતી અને તેમના પ્રાથમિક અહેવાલમાં સ્વીકાર્યું છે કે ગુજરાતની ઇકોસિસ્ટમ હવે વાઘ માટે અનુકૂળ છે.
ગુજરાત બન્યું દેશનું એકમાત્ર ‘બિગ કેટ’ હબ
આ ઐતિહાસિક જાહેરાત સાથે ગુજરાત હવે ભારતનું એકમાત્ર એવું રાજ્ય બની ગયું છે જ્યાં કુદરતી નિવાસસ્થાનમાં વન્યજીવ સૃષ્ટિની ત્રણેય મુખ્ય પ્રજાતિઓ સિંહ, વાઘ અને દીપડો એકસાથે અસ્તિત્વ ધરાવે છે. અત્યાર સુધી ગુજરાત માત્ર એશિયાટિક સિંહો માટે જાણીતું હતું, પરંતુ હવે વાઘની સત્તાવાર હાજરીએ રાજ્યને વૈશ્વિક સ્તરે નવી ઓળખ આપી છે.
૩૩ વર્ષનો સંઘર્ષ અને વાપસી
ગુજરાતમાં એક સમયે વાઘની મોટી વસ્તી હતી, પરંતુ ૧૯૮૦ના દાયકા બાદ તેમની સંખ્યા ઘટવા લાગી. ૧૯૮૯માં છેલ્લીવાર વાઘના પગલાં જોવા મળ્યા હતા, પરંતુ પ્રત્યક્ષ દર્શન થયા નહોતા. ત્યારબાદ ૧૯૯૨માં ગુજરાતને વાઘની હાજરી ધરાવતા રાજ્યોની યાદીમાંથી બાકાત કરી દેવામાં આવ્યું હતું. ૨૦૧૯માં મહીસાગરમાં એક વાઘ જોવા મળ્યો હતો, પરંતુ તે કમનસીબે ૧૫ દિવસમાં જ મૃત્યુ પામ્યો હતો. આ વખતે ૧૦ મહિના સુધી વાઘનું સ્થાયી રહેવું એ ગુજરાત માટે મોટી સફળતા છે.
હવે શું? સરકારની આગામી યોજનાઓ
વન મંત્રી અર્જુન મોઢવાડિયાએ જણાવ્યું કે આ તો માત્ર શરૂઆત છે. હવે ગુજરાત વાઘના સંરક્ષણ માટે મોટા પગલાં ભરશે:
- ટાઈગર રિઝર્વ: રતનમહાલને સત્તાવાર રીતે ‘ટાઈગર રિઝર્વ’ જાહેર કરવાની પ્રક્રિયા તેજ કરવામાં આવશે.
- માદા વાઘનું આગમન: વાઘનો વંશવેલો વધારવા માટે અન્ય રાજ્યોમાંથી માદા વાઘ (Translocation) લાવવા અંગે વિચારણા ચાલી રહી છે.
- પ્રે-બેઝમાં વધારો: વાઘ માટે પૂરતો ખોરાક મળી રહે તે માટે જંગલમાં હરણ, નીલગાય અને અન્ય તૃણાહારી પ્રાણીઓની સંખ્યા વધારવામાં આવશે.
- સ્પેશિયલ ફોર્સ: વાઘની સુરક્ષા માટે ‘ટાઈગર પ્રોટેક્શન ફોર્સ’ અને અત્યાધુનિક મોનિટરિંગ સિસ્ટમ ગોઠવવામાં આવશે.
પ્રવાસનને મળશે વેગ
વન્યજીવ નિષ્ણાતો માને છે કે આ દરજ્જાથી રાજ્યના ઈકો-ટુરિઝમને મોટો વેગ મળશે. દક્ષિણ અને મધ્ય ગુજરાતના જંગલોમાં પ્રવાસીઓની સંખ્યા વધશે, જેનાથી સ્થાનિક રોજગારીની નવી તકો પણ ઉભી થશે.
