ટ્રમ્પનો ‘પશ્ચિમ ગોળાર્ધ’ પર દબદબો: વેનેઝુએલા બાદ ક્યુબાને ધમકી અને કેનેડામાં ’51માં રાજ્ય’ની આહટ
અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા વેનેઝુએલાના રાષ્ટ્રપતિ નિકોલસ માદુરોને એક સૈન્ય અભિયાનમાં પકડીને બંધક બનાવ્યા બાદ, હવે તેમણે પડોશી દેશો સામે આક્રમક વલણ અપનાવ્યું છે. ટ્રમ્પે તેમના સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘ટ્રુથ સોશિયલ’ પર ક્યુબાના નેતાઓને સીધી ચેતવણી આપતા કહ્યું છે કે, “ખૂબ મોડું થઈ જાય તે પહેલાં સમજૂતી કરી લો”.
વેનેઝુએલા પર કબજો અને ક્યુબાને અલ્ટીમેટમ
3 જાન્યુઆરી, 2026 ના રોજ અમેરિકી સેનાએ વેનેઝુએલા પર હવાઈ હુમલા કર્યા અને રાષ્ટ્રપતિ માદુરો તથા તેમના પત્નીની ધરપકડ કરી લીધી. માદુરો પર અમેરિકામાં નાર્કો-ટેરરિઝમ અને ડ્રગ્સની હેરાફેરીના આરોપો મૂકવામાં આવ્યા છે. આ સફળતા બાદ ટ્રમ્પે જાહેરાત કરી છે કે ક્યુબાને હવે વેનેઝુએલા પાસેથી મળતું તેલ કે પૈસા નહીં મળે. ટ્રમ્પના જણાવ્યા અનુસાર, ક્યુબા લાંબા સમયથી વેનેઝુએલાના સંસાધનો પર નિર્ભર હતું, પરંતુ હવે વેનેઝુએલાની રક્ષા વિશ્વની સૌથી શક્તિશાળી અમેરિકી સેના કરશે. વ્હાઇટ હાઉસ દ્વારા સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું છે કે વેનેઝુએલાના તેલમાંથી થતી આવક હવે અમેરિકી ટ્રેઝરીના ખાતાઓમાં ‘સુરક્ષિત’ રાખવામાં આવશે.
‘ટ્રમ્પ કોરોલરી’ અને પશ્ચિમ ગોળાર્ધ પર વર્ચસ્વ
ટ્રમ્પ પ્રશાસને ‘મુનરો સિદ્ધાંત’ (Monroe Doctrine) હેઠળ ‘ટ્રમ્પ કોરોલરી’ ને અમલી બનાવી દીધી છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય પશ્ચિમ ગોળાર્ધમાં અમેરિકી પ્રભુત્વને ફરીથી સ્થાપિત કરવાનો છે. અમેરિકી વિદેશ મંત્રી માર્કો રુબિયોએ પ્રેસને સંબોધતા સ્પષ્ટ કહ્યું, “આ અમારો ગોળાર્ધ છે”. આ નીતિનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ચીન, રશિયા અને ઈરાન જેવા વિદેશી હરીફોના પ્રભાવને આ ક્ષેત્રમાંથી ખતમ કરવાનો અને દક્ષિણ અમેરિકાના વિશાળ ખનિજ સંસાધનો (જેમ કે લિથિયમ, સોનું અને તેલ) પર નિયંત્રણ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.
કેનેડા અને ગ્રીનલેન્ડ પર મંડરાતું જોખમ
ટ્રમ્પની આ વિસ્તારવાદી નીતિએ અમેરિકાના ઉત્તરી પડોશી કેનેડામાં પણ ફાળ પેદા કરી છે. કેનેડાના મીડિયા આઉટલેટ્સમાં એ ચર્ચા તેજ બની છે કે શું ટ્રમ્પ સૈન્ય દબાણનો ઉપયોગ કરીને કેનેડાને અમેરિકાનું “51મું રાજ્ય” બનાવવાનો પ્રયાસ કરશે. ટ્રમ્પે ગ્રીનલેન્ડને ખરીદવાની અથવા તેના પર કબજો કરવાની ઈચ્છા પણ વ્યક્ત કરી છે, જેનાથી આર્કટિક ક્ષેત્રમાં સુરક્ષા તણાવ વધી ગયો છે. કેનેડાના નિષ્ણાતો માને છે કે ટ્રમ્પની નજર કેનેડાના તેલ, ખનિજ અને પાણી જેવા મહત્વના સંસાધનો પર છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિક્રિયા અને ઘરેલું વિરોધ
- બર્ની સેન્ડર્સ: અમેરિકી સેનેટર બર્ની સેન્ડર્સે ટ્રમ્પના આ અભિયાનોને “ગેરકાયદેસર અને ગેરબંધારણીય” ગણાવ્યા છે. તેમણે ચેતવણી આપી કે સંસાધનો પર નિયંત્રણ માટે યુદ્ધ કરવું લોકશાહીની વિરુદ્ધ છે.
- પ્રાદેશિક પ્રતિક્રિયા: મેક્સિકો, બ્રાઝિલ અને કોલંબિયા જેવી સરકારોએ અમેરિકાના આ “સૈન્ય શક્તિના પ્રદર્શન” ની નિંદા કરી છે અને તેને પ્રાદેશિક સ્થિરતા માટે ખતરો ગણાવ્યો છે.
- આર્થિક પ્રભાવ: નિષ્ણાતોનો અંદાજ છે કે આ ભૌગોલિક-રાજકીય ફેરફારોને કારણે 2026 માં વૈશ્વિક બજારોમાં ભારે ઉતાર-ચઢાવ જોવા મળી શકે છે.
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનો આ નવો વિદેશ નીતિ સિદ્ધાંત માત્ર તેમના દુશ્મનો જ નહીં પરંતુ તેમના સાથીઓ માટે પણ એક ચેતવણી છે. જ્યાં એક તરફ ટ્રમ્પ તેને ‘અમેરિકા ફર્સ્ટ’ની જીત ગણાવી રહ્યા છે, ત્યાં બીજી તરફ દુનિયા તેને “નગ્ન સામ્રાજ્યવાદ” ના પુનરાગમન તરીકે જોઈ રહી છે.
