પ્રયાગરાજ માઘ મેળો: ‘શંકરાચાર્ય’ પદવી પર કાયદાકીય અને ધાર્મિક સંગ્રામ; પ્રશાસનની નોટિસ વચ્ચે સ્વામી અવિમુક્તેશ્વરાનંદના ઉપવાસ જારી
ઉત્તર પ્રદેશના પ્રયાગરાજમાં આયોજિત માઘ મેળામાં ‘શંકરાચાર્ય’ પદની માન્યતાને લઈને વિવાદ હવે ચરમસીમાએ પહોંચ્યો છે. પ્રયાગરાજ મેળા સત્તામંડળે જ્યોતિષપીઠના સ્વામી અવિમુક્તેશ્વરાનંદ સરસ્વતીને એક સત્તાવાર નોટિસ પાઠવીને ‘શંકરાચાર્ય’ ઉપાધિના ઉપયોગ પર સવાલ ઉઠાવ્યા છે. આ નોટિસના જવાબમાં સ્વામી અવિમુક્તેશ્વરાનંદના વકીલે પ્રશાસનની કાર્યવાહીને ‘દુર્ભાવનાપૂર્ણ’ અને ‘અધિકાર ક્ષેત્રની બહાર’ ગણાવી છે.
વિવાદનું મૂળ: પ્રશાસનની નોટિસ અને સુપ્રીમ કોર્ટનો આદેશ
20 જાન્યુઆરી 2026ના રોજ મેળા પ્રશાસને નોટિસ જારી કરીને સ્વામી અવિમુક્તેશ્વરાનંદ પાસે 24 કલાકમાં સ્પષ્ટતા માંગી હતી કે તેઓ કયા આધારે ‘શંકરાચાર્ય’ શીર્ષકનો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે. પ્રશાસને સુપ્રીમ કોર્ટના 2022ના તે આદેશનો હવાલો આપ્યો છે, જેમાં સ્વામી અવિમુક્તેશ્વરાનંદના પટ્ટાભિષેક પર રોક લગાવવામાં આવી હતી. અધિકારીઓનું કહેવું છે કે જ્યાં સુધી અદાલતનો અંતિમ ચુકાદો ન આવે ત્યાં સુધી જ્યોતિષપીઠના કોઈ માન્યતા પ્રાપ્ત શંકરાચાર્ય નથી.
તેનાથી વિપરીત, સ્વામી અવિમુક્તેશ્વરાનંદના વકીલ અંજની કુમાર મિશ્રાની દલીલ છે કે તેમના અસીલનો પટ્ટાભિષેક 12 સપ્ટેમ્બર 2022ના રોજ જ સંપન્ન થઈ ગયો હતો, જ્યારે સુપ્રીમ કોર્ટનો સ્ટે ઓર્ડર ત્યારપછી આવ્યો હતો. તેમણે એમ પણ કહ્યું કે 21 સપ્ટેમ્બર 2022ના પોતાના આદેશમાં સુપ્રીમ કોર્ટે અન્ય ત્રણ પીઠના શંકરાચાર્યો દ્વારા તેમના અભિષેકને સમર્થન આપવાની બાબતને રેકોર્ડ પર લીધી હતી.
મૌની અમાસ પર થયેલી અથડામણ અને ઉપવાસ
આ તાજેતરનો વિવાદ 18 જાન્યુઆરી 2026ના રોજ મૌની અમાસના પવિત્ર સ્નાન દરમિયાન શરૂ થયો હતો. સ્વામી અવિમુક્તેશ્વરાનંદે આક્ષેપ કર્યો હતો કે પોલીસ અને પ્રશાસને તેમને અને તેમના 200 શિષ્યોને સંગમ સ્નાન માટે જતા અટકાવ્યા હતા અને તેમની સાથે ગેરવર્તણૂક કરી હતી. પ્રશાસનનો દાવો છે કે ભારે ભીડને કારણે સુરક્ષાના કારણોસર તેમના મોટા સરઘસ અને રથને મંજૂરી આપવામાં આવી ન હતી જેથી નાસભાગ (Stampede) જેવી સ્થિતિ ન સર્જાય.
અપમાનનો આરોપ લગાવીને સ્વામી અવિમુક્તેશ્વરાનંદ સંગમ તટ પર ઉપવાસ પર બેસી ગયા છે. તેમણે જાહેરાત કરી છે કે જ્યાં સુધી પ્રશાસન માફી નહીં માંગે અને સન્માનજનક પ્રોટોકોલ સુનિશ્ચિત નહીં થાય, ત્યાં સુધી તેઓ પોતાનું આંદોલન સમાપ્ત નહીં કરે.
પુરીના શંકરાચાર્યનું સમર્થન અને ‘લાડલા’ સંબોધન
આ વિવાદની વચ્ચે ગોવર્ધન મઠ, પુરીના શંકરાચાર્ય સ્વામી નિશ્ચલાનંદ સરસ્વતીએ સ્વામી અવિમુક્તેશ્વરાનંદને સમર્થન જાહેર કર્યું છે. પ્રયાગરાજમાં પોતાના શિબિરમાં ભક્તોને સંબોધિત કરતા તેમણે અવિમુક્તેશ્વરાનંદને પોતાના ‘લાડલા’ ગણાવ્યા હતા. તેમણે કહ્યું કે મેળા પ્રશાસને પોતાનું કામ કરવું જોઈએ અને સંતો પોતાનો જવાબ આપશે.
ધાર્મિક ગલીયારાઓમાં એવી પણ ચર્ચા તેજ છે કે 10 માર્ચ 2026ના રોજ દિલ્હીમાં યોજાનારા ‘ગૌ રક્ષા આંદોલન’ના મંચ પર 19 વર્ષ પછી ચારેય પીઠના શંકરાચાર્ય એકસાથે જોવા મળી શકે છે. જો આવું થાય, તો તે અવિમુક્તેશ્વરાનંદની માન્યતા પર અન્ય પીઠોની મૌન સંમતિનો સંકેત હશે.
ગૌ સેવા અને રાષ્ટ્રમાતા અભિયાન
સ્વામી અવિમુક્તેશ્વરાનંદ માત્ર પદના વિવાદ માટે જ નહીં, પણ ગાયને ‘રાષ્ટ્રમાતા’ જાહેર કરવાના અભિયાન માટે પણ ચર્ચામાં છે. તેમણે ‘ગૌ ધ્વજ સ્થાપના ભારત યાત્રા’નું નેતૃત્વ કર્યું છે અને 2025ના મહાકુંભમાં અન્ય શંકરાચાર્યો સાથે મળીને ગૌ-વધ વિરુદ્ધ 27 સૂત્રીય ‘ધર્માદેશ’ જારી કર્યો હતો.
વર્તમાનમાં જ્યોતિષપીઠનો વિવાદ લગભગ એક સદી જૂનો છે અને અદાલતી લડાઈઓમાં ગૂંચવાયેલો છે. જ્યાં પ્રશાસન કાયદો અને વ્યવસ્થાનો હવાલો આપી રહ્યું છે, ત્યાં વિરોધ પક્ષો તેને સંતોનું અપમાન ગણાવી રહ્યા છે. હવે સૌની નજર સુપ્રીમ કોર્ટના આગામી આદેશ પર ટકેલી છે.
