અનિલ અંબાણી ગ્રુપની મુશ્કેલીઓ વધી: DMRC કેસમાં કોર્ટના અનાદરથી લઈને 40,000 કરોડના લોન ડિફોલ્ટ સુધીની પૂરી કહાની
ભારતની સર્વોચ્ચ અદાલત (સુપ્રીમ કોર્ટ)માં દિલ્હી મેટ્રો રેલ કોર્પોરેશન (DMRC) અને રિલાયન્સ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની પેટા કંપની ‘દિલ્હી એરપોર્ટ મેટ્રો એક્સપ્રેસ પ્રાઇવેટ લિમિટેડ’ (DAMEPL) વચ્ચેનો વિવાદ ફરી એકવાર ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવ્યો છે. મુખ્ય ન્યાયાધીશ (CJI) સૂર્યકાંતની અગવાઈ હેઠળની પીઠે હાઇ-પ્રોફાઇલ કેસની સુનાવણી દરમિયાન એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ટિપ્પણી કરી છે.
અદાલતે આશ્ચર્ય વ્યક્ત કર્યું કે સુપ્રીમ કોર્ટમાં કેસ હારી ગયા પછી પણ DAMEPLને જાહેર મંચો પરથી સમર્થન મળી રહ્યું છે. આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ પાછળ કાનૂની દાવપેચ, ક્યુરેટિવ પિટિશનનો નિર્ણય અને દેશની આર્બિટ્રેશન (મધ્યસ્થતા) પ્રણાલી પર ઉઠેલા સવાલો જવાબદાર છે.
CJI સૂર્યકાંતની ટિપ્પણી: “જજમેન્ટ ડેટર ખૂબ પ્રભાવશાળી લાગે છે”
DMRC દ્વારા DAMEPL સામે દાખલ કરવામાં આવેલી અદાલતના અનાદર (Contempt Petition)ની સુનાવણી કરતી વખતે, ચીફ જસ્ટિસ સૂર્યકાંતે મૌખિક ટિપ્પણી કરતા કહ્યું કે, “એવું લાગે છે કે આ કેસમાં હારેલી પાર્ટી ખૂબ જ પ્રભાવશાળી છે. તેમને જાહેર મંચો પરથી પણ સમર્થન મળી રહ્યું છે. અમે ક્યારેય વિચાર્યું ન હતું કે હારેલા પક્ષકારને આટલું બધું સમર્થન મળશે.”
મુખ્ય ન્યાયાધીશની સાથે આ પીઠમાં જસ્ટિસ જોયમાલ્યા બાગચી અને જસ્ટિસ વિપુલ એમ. પંચોલી પણ સામેલ હતા. જોકે, સીજેઆઈએ પોતાના નિવેદનમાં કોઈ વ્યક્તિ કે વિશિષ્ટ કાર્યક્રમનું નામ લીધું ન હતું, પરંતુ કાનૂની વર્તુળોમાં આ ટિપ્પણીનો સીધો સંબંધ જસ્ટિસ ઉજ્જલ ભુયાનના તાજેતરના નિવેદન સાથે જોડવામાં આવી રહ્યો છે. પીઠે આ મામલાની વધુ સુનાવણી ચાર અઠવાડિયા માટે મુલતવી રાખી છે.
જસ્ટિસ ઉજ્જલ ભુયાનનો વિરોધ: આર્બિટ્રેશન સિસ્ટમને મોટો ફટકો
સુપ્રીમ કોર્ટના જસ્ટિસ ઉજ્જલ ભુયાને આ સુનાવણીના બે દિવસ પહેલાં એક જાહેર કાર્યક્રમમાં બોલતા એપ્રિલ ૨૦૨૪ના ક્યુરેટિવ જજમેન્ટની સખત આલોચના કરી હતી. તેમણે આ નિર્ણયને ભારતની આર્બિટ્રેશન (મધ્યસ્થતા) પ્રણાલી માટે “સૌથી વધુ નુકસાનકારક” ગણાવ્યો હતો.
જસ્ટિસ ભુયાનના જણાવ્યા મુજબ, આર્બિટ્રલ ટ્રિબ્યુનલ, દિલ્હી હાઈકોર્ટ, સુપ્રીમ કોર્ટની આર્ટિકલ ૧૩૬ હેઠળની સુનાવણી અને તે પછી પુનઃસમીક્ષા (Review Petition) એમ ચાર તબક્કા પસાર કર્યા પછી આ કેસનો અંત આવ્યો હતો. પરંતુ, ક્યુરેટિવ પિટિશન દ્વારા સુપ્રીમ કોર્ટે કેસના ગુણદોષ (Merits)ની ફરીથી વિગતવાર સમીક્ષા કરી અને તેને પડકારવાનો “પાંચમો તબક્કો” શરૂ કરી દીધો.
તેમણે ઉમેર્યું કે, આવા નિર્ણયો અને નાણા મંત્રાલય દ્વારા સરકારી કોન્ટ્રાક્ટ્સમાં આર્બિટ્રેશનને પ્રોત્સાહન ન આપવાની નીતિઓને કારણે વિદેશી રોકાણકારોનો વિશ્વાસ ડગમગી રહ્યો છે, જે ભારતને ગ્લોબલ આર્બિટ્રેશન હબ બનાવવાના સ્વપ્નને નુકસાન પહોંચાડે છે.
૨૦૨૪નો ઐતિહાસિક ક્યુરેટિવ નિર્ણય અને રકમ પરત કરવાનો વિવાદ
આ સમગ્ર વિવાદની પૃષ્ઠભૂમિ એપ્રિલ ૨૦૨૪ના નિર્ણયમાં રહેલી છે. જસ્ટિસ ડી.વાય. ચંદ્રચૂડ, જસ્ટિસ બી.આર. ગવઈ અને જસ્ટિસ સૂર્યકાંતની ક્યુરેટિવ બેંચે ૨૦૧૭માં DAMEPLની તરફેણમાં આવેલા આર્બિટ્રલ એવોર્ડને રદ કર્યો હતો. સુપ્રીમ કોર્ટે માન્યું હતું કે આર્બિટ્રલ ટ્રિબ્યુનલે કમિશનર ઓફ મેટ્રો રેલ સેફ્ટી (CMRS)ના મહત્વના સર્ટિફિકેટ જેવા આધારભૂત પુરાવાઓની ઉપેક્ષા કરી હતી, તેથી આ એવોર્ડ કાયદાકીય રીતે ખોટો (Patently Illegal) હતો.
આ નિર્ણયથી સુપ્રીમ કોર્ટનો ૨૦૨૧નો પોતાનો જ જૂનો ચુકાદો બદલાઈ ગયો, જેના કારણે DMRC પર રહેલું રૂ. ૮,૦૦૦ કરોડથી વધુનું નાણાકીય ભારણ દૂર થયું હતું.
જોકે, તે નિર્ણય બાદ રિલાયન્સ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરે દાવો કર્યો હતો કે તેમને DMRC તરફથી કોઈ પૈસા મળ્યા નથી. પરંતુ કોર્ટના રેકોર્ડ મુજબ, DAMEPL એ સ્વીકાર્યું હતું કે તેમને રૂ. ૨,૫૯૯.૧૮ કરોડ મળી ચૂક્યા છે. આ રકમ વ્યાજ સાથે પરત મેળવવા માટે DMRC એ કોર્ટમાં અનાદરની અરજી દાખલ કરી છે.
રિલાયન્સ ગ્રુપની અન્ય તપાસો પર કોર્ટની નજર
DMRC વિવાદ ઉપરાંત, CJI સૂર્યકાંતની આગેવાની હેઠળની આ જ બેંચ અનિલ ધીરુભાઈ અંબાણી ગ્રુપ (ADAG)ની વિવિધ કંપનીઓ સામે ચાલી રહેલી તપાસ પર પણ સતત દેખરેખ રાખી રહી છે. Central Bureau of Investigation (CBI) અને Enforcement Directorate (ED) દ્વારા આ કંપનીઓ સામે નાણાકીય અનિયમિતતાઓની તપાસ કરવામાં આવી રહી છે.
અદાલત સમક્ષ એવા ગંભીર આક્ષેપો મૂકવામાં આવ્યા છે કે:
-
ઇન્સોલ્વન્સી (નાદારી) પ્રક્રિયા દ્વારા રૂ. ૨,૯૮૩ કરોડનું દેવું માત્ર રૂ. ૨૬ કરોડમાં સેટલ કરવામાં આવ્યું હતું.
-
રિલાયન્સ કમ્યુનિકેશન્સ અને તેની સાથે જોડાયેલી કંપનીઓ પર રૂ. ૪૦,૦૦૦ કરોડથી વધુની લોન ડિફોલ્ટ કરવાનો આરોપ છે.
