KMC કોલેજ ઓફ લો ખાતે ‘AI અને કાયદો’ પર રાષ્ટ્રીય સેમિનાર: ભવિષ્યના કાનૂની પડકારો પર નિષ્ણાતોનું મંથન
ઝડપથી બદલાતી ટેકનિકલ દુનિયામાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) કાયદો અને સમાજ બંને માટે નવા પડકારો અને તકો લઈને આવી રહ્યું છે. આ વિષય પર તિરુપુર સ્થિત KMC કોલેજ ઓફ લોમાં “આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ અને કાયદો: નૈતિક અને કાનૂની અસરો” વિષય પર એક દિવસીય રાષ્ટ્રીય સેમિનારનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. આ સેમિનારમાં દેશભરમાંથી આવેલા કાનૂની નિષ્ણાતો, શિક્ષણવિદો, ટેકનિકલ પ્રોફેશનલ્સ અને નીતિ વિશ્લેષકોએ ભાગ લીધો હતો અને AI ની કાનૂની, સામાજિક અને નૈતિક અસરો પર ઊંડાણપૂર્વક ચર્ચા કરી હતી.
AI અને ડેટા પૂર્વગ્રહ: એક મોટો પડકાર
કાર્યક્રમ દરમિયાન નિષ્ણાતોએ AI સાથે જોડાયેલી પાયાની સમસ્યાઓ પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો.
- પ્રો. કે.આર. વેણુગોપાલ (બેંગ્લોર યુનિવર્સિટીના ભૂતપૂર્વ કુલપતિ) એ જણાવ્યું હતું કે AI ભલે અત્યાધુનિક ટેકનોલોજી હોય, પરંતુ ડેટા તેનો આત્મા છે. તેમણે ચેતવણી આપી હતી કે જો ડેટામાં સામાજિક પૂર્વગ્રહ કે ખોટું લેબલિંગ હશે, તો AI ના નિર્ણયો પણ પક્ષપાતી અને ભ્રામક હોઈ શકે છે.
- ડો. ગુલશન રાય (વડાપ્રધાનના પૂર્વ સાયબર સુરક્ષા સલાહકાર) એ કહ્યું હતું કે વર્તમાન કાયદા ભૌતિક દુનિયા માટે બનાવવામાં આવ્યા છે, જ્યારે AI એક આભાસી (Virtual) માળખા પર કામ કરે છે. તેમણે વકીલોને બ્લોકચેન, ક્રિપ્ટોકરન્સી અને ઉભરતી ડિજિટલ ટેકનોલોજીની સમજ કેળવવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો.
વ્યક્તિત્વ અધિકારો અને જવાબદારી પર ચર્ચા
સેમિનારમાં રજૂ કરાયેલા સંશોધન પત્રોમાં AI સાથે જોડાયેલા અનેક જટિલ કાનૂની મુદ્દાઓ ઉઠાવવામાં આવ્યા હતા:
- વ્યક્તિત્વ અધિકારો (Personality Rights): નિષ્ણાતોએ અભિનેતા અનિલ કપૂર અને અમિતાભ બચ્ચન સાથે જોડાયેલા કેસોનો હવાલો આપતા જણાવ્યું હતું કે AI દ્વારા અવાજ, ચહેરા કે છબીની અનધિકૃત નકલ (Deepfake) એ વ્યક્તિના મૌલિક અધિકારોનું ઉલ્લંઘન છે.
- કાનૂની જવાબદારી (Liability): ડ્રાઇવરલેસ કાર જેવી સ્વાયત્ત AI સિસ્ટમની ભૂલના કિસ્સામાં જવાબદારી કોની રહેશે—તે વર્તમાન કાનૂની માળખા માટે એક ગંભીર પ્રશ્ન બનેલો છે.
- આરોગ્ય ક્ષેત્રે AI: ડો. અસ્તિત્વ ભાર્ગવે જણાવ્યું હતું કે AI ના ઉપયોગથી લકવાગ્રસ્ત દર્દીઓના પુનર્વસનમાં 25 ટકા સુધીનો સુધારો જોવા મળ્યો છે, પરંતુ તેની સાથે ડેટા ગોપનીયતા અને સાયબર સુરક્ષાના જોખમો પણ જોડાયેલા છે.
કાનૂની શિક્ષણમાં ફેરફારની જરૂરિયાત
સેમિનારમાં સર્વસંમતિ સધાઈ હતી કે ભવિષ્યના વકીલોને માત્ર કાયદો જ નહીં, પણ ટેકનોલોજીની પણ ઊંડી સમજ હોવી જોઈએ. વક્તાઓએ જણાવ્યું હતું કે બાર કાઉન્સિલ ઓફ ઈન્ડિયા (BCI) એ અગાઉથી જ કાયદાના અભ્યાસક્રમોમાં કોમ્પ્યુટર શિક્ષણ અને AI જેવા વિષયોનો સમાવેશ કરવા નિર્દેશ આપ્યો છે.
View this post on Instagram
મનોરંજન જગત સાથે જોડાયેલો રસપ્રદ સંદર્ભ
AI અને વ્યક્તિત્વ અધિકારોની ચર્ચા વચ્ચે બોલિવૂડ અભિનેતા અનિલ કપૂરનું ઉદાહરણ પણ સામે આવ્યું હતું. તાજેતરમાં જ તેમના નવા ‘સિલ્વર ફોક્સ’ લુકને સોશિયલ મીડિયા પર જોરદાર પ્રતિસાદ મળ્યો છે. 69 વર્ષની વયે પણ તેમની ફિટનેસ અને આગામી ફિલ્મો—‘વોર 2’, ‘આલ્ફા’ અને ‘કિંગ’—એ ચાહકોનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે.
સેમિનારના સમાપન સત્રમાં ડો. એન.એસ. સંતોષ કુમારે કહ્યું હતું કે AI ને “વાજબી શંકાથી પર” રહીને પરખવાની જરૂર છે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ટેકનિકલ પ્રગતિનો લાભ લેતી વખતે માનવતા, નૈતિકતા અને ન્યાયને સર્વોપરી રાખવા જોઈએ.
