નેપાળમાં નવી ક્રાંતિ: બાલેન શાહનો રાજ્યાભિષેક અને ‘જેન ઝી’ પેઢીનો વિજય
હિમાલયની ગોદમાં વસેલા નેપાળના ઇતિહાસમાં આજે એક નવું પ્રકરણ લખાયું છે. વર્ષોથી પરંપરાગત નેતાઓ અને જૂની વિચારધારા ધરાવતી પાર્ટીઓના ગઢ ગણાતા આ દેશમાં હવે પરિવર્તનની લહેર નહીં, પણ સુનામી આવી છે. કાઠમંડુના પૂર્વ મેયર અને જાણીતા રેપર બાલેન્દ્ર શાહ, જેઓ ‘બાલેન’ તરીકે લોકપ્રિય છે, તેમણે શુક્રવારે નેપાળના સૌથી યુવા વડાપ્રધાન તરીકે શપથ લીધા છે. ૩૫ વર્ષની નાની ઉંમરે દેશની કમાન સંભાળવી એ માત્ર બાલેન માટે જ નહીં, પણ સમગ્ર દક્ષિણ એશિયાના રાજકારણ માટે એક મોટો સંદેશ છે.
ભવ્ય શપથ ગ્રહણ: ધર્મ અને સંસ્કૃતિનો સંગમ
બાલેન શાહનો શપથ ગ્રહણ સમારોહ માત્ર રાજકીય નહોતો, પરંતુ તે નેપાળની સમૃદ્ધ સાંસ્કૃતિક વિરાસતનું પ્રતિબિંબ પણ હતો. રાષ્ટ્રપતિ ભવન ‘શીતલ નિવાસ’ ખાતે આયોજિત આ કાર્યક્રમમાં હિન્દુ અને બૌદ્ધ પરંપરાઓનો અનોખો સંગમ જોવા મળ્યો હતો. શપથ ગ્રહણ દરમિયાન ૭ બ્રાહ્મણો દ્વારા શંખનાદ કરવામાં આવ્યો હતો, જ્યારે ૧૦૮ યુવા બ્રાહ્મણોએ વૈદિક મંત્રો અને ‘સ્વસ્તિ વાચન’ દ્વારા વાતાવરણને પવિત્ર બનાવ્યું હતું. આ સાથે જ, ૧૦૭ લામાઓએ બૌદ્ધ ધર્મગ્રંથોના ‘મંગલ વાચન’ દ્વારા નવા વડાપ્રધાનને આશીર્વાદ આપ્યા હતા. આ ભવ્ય આયોજન દર્શાવે છે કે નવી પેઢીના નેતા હોવા છતાં બાલેન પોતાની માટી અને સંસ્કારો સાથે ઊંડાણપૂર્વક જોડાયેલા છે.
મધેશી મૂળના પ્રથમ વડાપ્રધાન
નેપાળના રાજકારણમાં આ ક્ષણ એટલા માટે પણ ખાસ છે કારણ કે બાલેન શાહ મધેશ ક્ષેત્રમાંથી વડાપ્રધાન પદ સુધી પહોંચનારા પ્રથમ નેતા બન્યા છે. અત્યાર સુધી નેપાળના વડાપ્રધાન પદ પર પહાડી સમુદાયનું વર્ચસ્વ રહ્યું છે. મધેશી મૂળના નેતાનું આ સર્વોચ્ચ પદ પર બિરાજવું એ નેપાળની આંતરિક એકતા અને સર્વસમાવેશક લોકશાહીની જીત માનવામાં આવે છે. રાષ્ટ્રપતિ રામચંદ્ર પૌડેલે બંધારણની કલમ 76 (1) હેઠળ તેમને નિયુક્ત કર્યા છે, જે સ્પષ્ટ બહુમતીવાળી સરકારનો સંકેત આપે છે.
‘જેન ઝી’ (Gen Z) વિદ્રોહ અને પરિવર્તનની ભૂખ
આ પરિવર્તન રાતોરાત નથી આવ્યું. ગયા વર્ષે નેપાળમાં થયેલા હિંસક વિરોધ પ્રદર્શનોએ પાયો નાખ્યો હતો. નેપાળની યુવા પેઢી, જેને આપણે ‘જેન ઝી’ કહીએ છીએ, તેઓ ભ્રષ્ટાચાર, બેરોજગારી અને દાયકાઓથી સત્તા પર ટકી રહેલા જૂના નેતાઓથી કંટાળી ગયા હતા. બાલેન શાહની ‘રાષ્ટ્રીય સ્વતંત્ર પાર્ટી’ (RSP) એ આ યુવા આક્રોશને વાચા આપી. ચૂંટણી પરિણામોએ સૌને ચોંકાવી દીધા હતા, જ્યાં RSP એ ૨૭૫ માંથી ૧૮૨ બેઠકો જીતીને ક્લીન સ્વીપ કર્યું. ચાર વખત વડાપ્રધાન રહી ચૂકેલા કેપી શર્મા ઓલી જેવા દિગ્ગજ નેતાને તેમના જ ગઢ ગણાતા ઝાપા-૫ માં બાલેન શાહ સામે કારમી હારનો સામનો કરવો પડ્યો છે.
સરકારનું માળખું અને ભવિષ્યની યોજનાઓ
સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, બાલેન શાહ હવે ૧૫ થી ૧૮ સભ્યોની નાની અને કાર્યક્ષમ કેબિનેટ બનાવવાની તૈયારી કરી રહ્યા છે. તેમનો ભાર કદાચ રાજકીય વગ ધરાવતા લોકો પર નહીં, પરંતુ વિષય નિષ્ણાતો અને યુવા ચહેરાઓ પર રહેશે. કાઠમંડુના મેયર તરીકે તેમણે રસ્તાઓ સાફ કરવા, ગેરકાયદેસર દબાણો હટાવવા અને વહીવટમાં પારદર્શિતા લાવવા જે કામ કર્યા હતા, હવે તેવી જ અપેક્ષા આખા દેશને તેમની પાસેથી છે.
નેપાળ અત્યારે આર્થિક પડકારો અને ભૌગોલિક-રાજકીય દબાણો વચ્ચે ઘેરાયેલું છે. એક તરફ ચીનનો પ્રભાવ છે તો બીજી તરફ ભારત સાથેના સદીઓ જૂના સંબંધો. બાલેન શાહ માટે આ સંતુલન જાળવવું એ સૌથી મોટી કસોટી હશે. જોકે, તેમના સમર્થકો માને છે કે જે વ્યક્તિ રેપ મ્યુઝિકના મંચ પરથી સીધો સંસદ સુધી પહોંચી શકે છે, તે દેશ ચલાવવાની ક્ષમતા પણ ધરાવે છે.
