અવકાશમાં મહાસત્તાઓનું યુદ્ધ: ચંદ્ર પર અમેરિકાનું નવું ‘મિલિટરી મિશન’ અને બદલાતા સમીકરણો
માનવ ઇતિહાસમાં અવકાશ હંમેશા કુતૂહલ અને રહસ્યનો વિષય રહ્યો છે, પરંતુ આજના સમયમાં તે માત્ર સંશોધનનું કેન્દ્ર નથી રહ્યું, બલ્કે શક્તિ પ્રદર્શનનું મેદાન બની ગયું છે. તાજેતરમાં અમેરિકાએ ચંદ્ર પર ૨૦ અબજ ડોલરના ખર્ચે કાયમી ‘મિલિટરી બેઝ’ બનાવવાની જે જાહેરાત કરી છે, તેણે સમગ્ર વિશ્વનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે. આ માત્ર વિજ્ઞાનનો વિષય નથી, પરંતુ પૃથ્વીની બહાર પોતાની સત્તા સ્થાપિત કરવાની એક અત્યંત વ્યૂહાત્મક ચાલ છે.
નવી રણનીતિ: ઓર્બિટ નહીં, સીધી સપાટી પર કબ્જો
અત્યાર સુધી નાસા (NASA) ની યોજનાઓ મુખ્યત્વે ચંદ્રની ભ્રમણકક્ષામાં ‘લુનર ગેટવે’ એટલે કે એક સ્પેસ સ્ટેશન બનાવવા પર કેન્દ્રિત હતી. જોકે, ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના નેતૃત્વ હેઠળની નવી નીતિએ આ આખી રમત બદલી નાખી છે. હવે અમેરિકા ચંદ્રની આસપાસ ફરવાને બદલે સીધા તેની સપાટી પર પગ જમાવવા માંગે છે. ૨૦ અબજ ડોલરનું આ રોકાણ રોબોટિક લેન્ડર્સ, અત્યાધુનિક ડ્રોન્સ અને લાંબા ગાળે પરમાણુ ઉર્જા (Nuclear Power) થી ચાલતા મથકો સ્થાપવા માટે વાપરવામાં આવશે. આ નિર્ણય પાછળનું મુખ્ય કારણ ‘સ્પેસ ડોમિનન્સ’ એટલે કે અવકાશમાં એકહથ્થુ શાસન સ્થાપિત કરવાનું છે.
ચીન સાથેની સ્પર્ધા: એક નવું શીત યુદ્ધ (Cold War)
૧૯૬૦ના દાયકામાં જેવી સ્પર્ધા અમેરિકા અને રશિયા વચ્ચે હતી, તેવી જ તીવ્ર સ્પર્ધા આજે અમેરિકા અને ચીન વચ્ચે જોવા મળી રહી છે. ચીને ૨૦૩૦ સુધીમાં પોતાના અંતરિક્ષયાત્રીઓને ચંદ્ર પર ઉતારવાની જાહેરાત કરીને અમેરિકાને સીધો પડકાર ફેંક્યો છે. ચીનના વધતા જતા પ્રભાવને રોકવા માટે અમેરિકા ઉતાવળું બન્યું છે. અમેરિકા જાણે છે કે જો ચંદ્રના દક્ષિણ ધ્રુવ જેવા મહત્વના વિસ્તારો પર ચીન પહેલા પહોંચી ગયું, તો ત્યાંના સંસાધનો અને વ્યૂહાત્મક પોઈન્ટ્સ પર ચીનનો કબ્જો થઈ જશે. આથી, આ મિશન હવે માત્ર શોધખોળ પૂરતું મર્યાદિત નથી, પરંતુ સરહદો સુરક્ષિત કરવા જેવી લશ્કરી કવાયત બની ગયું છે.
ખાનગી કંપનીઓનો સાથ: મસ્ક અને બેઝોસની એન્ટ્રી
આ મિશનની ખાસિયત એ છે કે તેમાં માત્ર સરકારી તંત્ર જ નહીં, પણ દુનિયાના સૌથી ધનિક વ્યક્તિઓ એલોન મસ્ક (SpaceX) અને જેફ બેઝોસ (Blue Origin) ની કંપનીઓ પણ સામેલ છે. નાસા આ બંને દિગ્ગજોના લુનર લેન્ડરનો ઉપયોગ કરીને ચંદ્ર પર માલસામાન અને માણસો પહોંચાડવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે. જોકે, ૨૦૨૮ સુધીમાં માનવ લેન્ડિંગનું લક્ષ્ય થોડું પાછળ ચાલી રહ્યું છે, તેમ છતાં ખાનગી ક્ષેત્રની ભાગીદારી આ મિશનને ગતિ આપી રહી છે. આ કંપનીઓ વચ્ચેની હરીફાઈથી ખર્ચમાં ઘટાડો અને ટેકનોલોજીમાં ઝડપી પ્રગતિ થવાની આશા છે.
પરમાણુ ઉર્જા અને મિલિટરી વિઝન
ચંદ્ર પર રાતનો સમય ઘણો લાંબો અને અત્યંત ઠંડો હોય છે, જ્યાં સૌર ઉર્જા કામ નથી આવતી. આથી અમેરિકા ત્યાં ‘ન્યુક્લિયર ફિશન રિએક્ટર્સ’ સ્થાપવાની યોજના બનાવી રહ્યું છે. આ પરમાણુ પ્લાન્ટ્સ માત્ર રહેવા માટે ઉર્જા નહીં આપે, પણ ભવિષ્યમાં મંગળ ગ્રહ તરફ જવા માટેના ‘ફ્યુઅલ સ્ટેશન’ તરીકે પણ કામ કરશે. ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રે અગાઉ ‘સ્પેસ ફોર્સ’ની રચના કરી હતી, જેનો મુખ્ય હેતુ અવકાશમાં રહેલા અમેરિકન સેટેલાઈટ્સનું રક્ષણ કરવાનો છે. હવે ચંદ્ર પર મિલિટરી બેઝ બનાવીને અમેરિકા પૃથ્વીની આસપાસના આખા ક્ષેત્ર પર દેખરેખ રાખવાની ક્ષમતા કેળવશે.
