વિપક્ષના વિરોધ અને વોકઆઉટ વચ્ચે નાણામંત્રીએ સંસદમાં રજૂ કર્યું નવું બેંકિંગ બિલ
સંસદના ચોમાસુ સત્રના ૧૬મા દિવસે દેશના બેંકિંગ અને કાનૂની ક્ષેત્રે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ સુધારાત્મક બિલને મંજૂરી આપવામાં આવી છે. લોકસભા બાદ સોમવાર, ૧૦ ઓગસ્ટ, ૨૦૨૬ ના રોજ રાજ્યસભાએ પણ “બેંકર્સ બુક્સ ઓફ એવિડન્સ બિલ, ૨૦૨૬” ને સર્વાનુમતે પસાર કરી દીધું છે. આ સાથે જ બ્રિટિશ કાળના ૧૩૫ વર્ષ જૂના કાયદાને સ્થાને નવો આધુનિક કાયદો અમલી બનવાનો માર્ગ મોકળો થયો છે. કેન્દ્રીય નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે આ બિલને દેશના આર્થિક અને ડિજિટલ વિકાસ માટે અત્યંત જરૂરી ગણાવ્યું હતું, જ્યારે ચર્ચા દરમિયાન વિપક્ષ દ્વારા કરવામાં આવેલા વોકઆઉટ અંગે તેમણે ઘેરા દુઃખની લાગણી વ્યક્ત કરી હતી.
These are the kind of Bills (The Bankers' Books Evidence Bill, 2026) on which the Opposition should actually take interest and participate. These are very reformatory.
These are going to help the country move forward fast. And these are steps on which no one can have a… pic.twitter.com/rojVOTgCdc
— Nirmala Sitharaman Office (@nsitharamanoffc) August 10, 2026
કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા આ બિલ ગયા અઠવાડિયે ૩ ઓગસ્ટના રોજ લોકસભામાં રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું, જેને બીજા જ દિવસે ૪ ઓગસ્ટે નીચલા ગૃહે મંજૂરી આપી દીધી હતી. ત્યારબાદ તેને ઉચ્ચ સદનમાં ચર્ચા માટે લાવવામાં આવ્યું હતું. રાજ્યસભામાં બિલ પર વાત કરતા નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે જણાવ્યું હતું કે, આ એક અત્યંત સુધારાત્મક અને દેશને ઝડપી ગતિએ આગળ લઈ જનારૂ બિલ છે. વિપક્ષે આવા મહત્વપૂર્ણ વિષય પર વિરોધ દર્શાવીને બહાર નીકળી જવાને બદલે સકારાત્મક ચર્ચામાં ભાગ લેવો જોઈતો હતો. નાણામંત્રીએ ઉમેર્યું હતું કે આવા આર્થિક સુધારાઓનો હેતુ દેશની ન્યાયપ્રણાલી અને બેંકિંગ ક્ષેત્રને વધુ સક્ષમ બનાવવાનો છે.
૧૩૫ વર્ષ જૂના કાયદાને બદલવાની કેમ જરૂર પડી?
અત્યાર સુધી દેશમાં ૧૮૯૧ નો ‘બેંકર્સ બુક્સ એવિડન્સ એક્ટ’ અમલમાં હતો. આ જૂના કાયદાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય કાનૂની કાર્યવાહી દરમિયાન કોર્ટમાં બેંક રેકોર્ડની પ્રમાણિત નકલોને પુરાવા તરીકે રજૂ કરવાની મંજૂરી આપવાનો હતો. તેનાથી બેંક અધિકારીઓને દર વખતે અદાલતમાં મૂળ ચોપડા કે ભૌતિક ખાતાવહીઓ લઈને હાજર રહેવામાંથી મુક્તિ મળતી હતી. પરંતુ વિગતવાર ચકાસણી કરતાં સ્પષ્ટ થયું કે આ કાયદો મુખ્યત્વે કાગળ પર લખાતા ચોપડાઓ અને જૂની ટેકનોલોજીના સમયનો હતો, જે આજના આધુનિક ડિજિટલ યુગ સાથે મેળ ખાતો નહોતો.
નવા બિલમાં કરવામાં આવેલા મુખ્ય ફેરફારો
૨૦૨૬ ના નવા બિલમાં સૌથી મોટો અને ક્રાંતિકારી ફેરફાર ‘બેંકર્સ બુક્સ’ ની વ્યાખ્યાને વ્યાપક બનાવવાનો છે. જૂના કાયદામાં માત્ર ભૌતિક ચોપડા, માઈક્રોફિલ્મ, ચુંબકીય ટેપ અથવા પાયાના ઈલેક્ટ્રોનિક માધ્યમોમાં સાચવેલા ડેટાનો જ સમાવેશ થતો હતો.
પરંતુ નવા કાયદા હેઠળ હવે બેંકો દ્વારા ઈલેક્ટ્રોનિક કે ડિજિટલ સ્વરૂપમાં રાખવામાં આવેલા તમામ રેકોર્ડ્સને કોર્ટમાં કાયદેસરના પુરાવા તરીકે માન્યતા આપવામાં આવશે. આમાં ઓનસાઈટ કે ઓફસાઈટ સર્વર પર સાચવેલો ડેટા, વર્ચ્યુઅલ સ્ટોરેજ તેમજ ક્લાઉડ લોકેશન (Cloud Location) પર સુરક્ષિત રખાયેલી તમામ વિગતોનો સમાવેશ થાય છે. આ સુધારાથી બેંકિંગ ક્ષેત્રમાં ચાલતા કાનૂની કેસોનો ઝડપી ઉકેલ આવશે અને અદાલતોમાં ભૌતિક દસ્તાવેજો સાચવવાની કે રજૂ કરવાની મુશ્કેલીઓનો કાયમી અંત આવશે.
