ભારતને ટોપ ગ્લોબલ બેન્કિંગ લીગમાં સ્થાન અપાવવા મર્જરની નવી તૈયારીઓ
કેન્દ્ર સરકાર ફરીથી બેન્કિંગ ક્ષેત્રમાં મોટો માળખાકીય ફેરફાર લાવવા કામગીરી કરી રહી છે. ચર્ચાઓ અનુસાર દેશની છ પ્રખ્યાત સરકારી બેંકોના મર્જર પર વિચાર ચાલુ છે. સરકાર ઇચ્છે છે કે ભારતમાં એવી બેંકો ઉભી થાય, જે વિશ્વની ટોપ 100 બેંકોની યાદીમાં સ્થાન મેળવી શકે. SBI જેવી સૌથી મોટી PSU બેંક પણ મોટાપાયે મર્જરને સકારાત્મક માને છે, કારણ કે તેનાથી ગ્લોબલ માર્કેટ વેલ્યુ અને સ્પર્ધા બંનેમાં વધારો થઈ શકે.
છ PSU બેંકોના નામ ચર્ચામાં, આગામી પરિણામ મહત્વનું
વિલય માટે ચર્ચાસ્પદ નામોમાં બેંક ઓફ ઈન્ડિયા, ઈન્ડિયન ઓવરસીઝ બેંક, સેન્ટ્રલ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા, બેંક ઓફ મહારાષ્ટ્ર, યુકો બેંક અને પંજાબ એન્ડ સિંધ બેંકનો સમાવેશ થાય છે. યોજના મુજબ આ બેંકો એકબીજા સાથે અથવા મોટી બેંક સાથે જોડાઈ શકે છે. ઉદ્દેશ એક જ છે—કેપિટલ મજબૂત બનાવવી, ડિજિટલ સિસ્ટમ અપગ્રેડ કરવી અને બેંકિંગ નેટવર્કને વધુ અસરકારક બનાવવું.
મર્જર ઇતિહાસે દર્શાવ્યો છે વિકાસનો માર્ગ
1993થી અત્યાર સુધીમાં અનેક સરકારી બેંકોનું એકીકરણ થઈ ચૂક્યું છે. છેલ્લા ત્રણ દાયકામાં બદલાતા બેંકિંગ મોડેલે મોટી અને મજબૂત સંસ્થા ઉભી કરવાની દિશામાં મહત્વના નિર્ણયો લીધા છે. વિવિધ વિલયોથી કેપિટલ બેઝ વધ્યો, આધુનિક ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ સરળ થયો અને ઓવરલેપિંગ શાખાઓથી થતો ખર્ચ ઘટ્યો હતો. આ મોડેલે સરકારને આગળ વધવાની હિંમત આપી છે.
SBI થી શરૂ કરી PNB સુધીના મોટા મર્જરનો સફર
2017માં SBIએ પોતાની સહાયક બેંકોને સમાવીને દેશની સૌથી મોટી સરકારી બેંકનું સ્થાન મેળવ્યું. 2019માં બેંક ઓફ બરોડાએ દેના બેંક અને વિજયા બેંક સાથે મર્જર કરીને ત્રીજા નંબરની PSU બેંક બની. 2020માં PNBએ OBC અને યુનાઇટેડ બેંકને સાથે જોડ્યા પછી બીજું સ્થાન મેળવી લીધું. કેનરા બેંક, યુનિયન બેંક અને ઇન્ડિયન બેંકના મર્જરથી સરકારી બેંકિંગ સ્ટ્રક્ચર બદલાયો અને નવો માપદંડ સર્જાયો.
આગામી મોટા વિલય અંગે એપ્રિલ 2026 ટર્નિંગ પોઇન્ટ બની શકે
વર્તમાન ચર્ચાઓ દર્શાવે છે કે આગામી મર્જર બે-ત્રણ ચરણમાં પૂર્ણ થઈ શકે છે. અગાઉના તમામ મોટા મર્જર નાણાંકીય વર્ષની શરૂઆતમાં એટલે કે એપ્રિલમાં થયા હોવાથી આ વખતેય એ જ સમયરેખા જોવા મળે તેવી સંભાવના છે. નાણાં મંત્રાલયે સત્તાવાર જાહેરાત હજી નથી કરી, છતાં અંદાજ છે કે 2026 સુધીમાં મોટો નિર્ણય સામે આવી શકે.
12માંથી 6-7 બેંકો સુધી ઘટાડવાનું દીર્ઘકાળીન લક્ષ્ય
સરકારનું ભવિષ્યમુખી વિઝન છે કે સરકારી બેંકોને મજબૂત બનાવવા તેમની કુલ સંખ્યા ઘટાડી સંકલિત સક્ષમ નેટવર્ક ઉભું કરવું. બેંકોના મર્જરથી બેલેન્સશીટ મજબૂત બને તેવી આશા છે, સાથે ક્રેડિટ ફ્લો અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ફાયનાન્સિંગમાં પણ વૃદ્ધિ થાય. આ પગલાંથી વૈશ્વિક સ્તરે ભારતીય બેંકોની સ્પર્ધાત્મકતા વધે તે મુખ્ય હેતુ છે.
