દરરોજ બીટરૂટ ખાવાના અને તેનો જ્યુસ પીવાના અદ્ભુત ફાયદા: રક્ત વાહિનીઓને પહોળી કરીને બ્લડ પ્રેશર રાખશે કંટ્રોલમાં
આજના આધુનિક અને તણાવપૂર્ણ જીવનશૈલીના યુગમાં હાઈ બ્લડ પ્રેશર (હાઈપરટેન્શન) એક અત્યંત સામાન્ય પણ ગંભીર સ્વાસ્થ્ય સમસ્યા બની ગઈ છે. આપણે દરરોજ જે ખોરાક લઈએ છીએ, તે આપણા શારીરિક અને હૃદયના સ્વાસ્થ્ય પર સીધી અને ઊંડી અસર પાડે છે. હૃદયને તંદુરસ્ત રાખવા અને બ્લડ પ્રેશરને કુદરતી રીતે નિયંત્રણમાં રાખવા માટે બજારમાં અનેક પ્રકારના ફળો અને શાકભાજી ઉપલબ્ધ છે, પરંતુ તે બધામાં બીટરૂટ (Beetroot) એક અનોખું અને વિશિષ્ટ સુપરફૂડ તરીકે અલગ તરી આવે છે.
બીટરૂટ માત્ર સસ્તું અને વર્ષના બારેય મહિના સરળતાથી ઉપલબ્ધ થતું શાકભાજી નથી, પરંતુ તેમાં રહેલા કુદરતી ઘટકો હાઈ બીપીના દર્દીઓ માટે કુદરતી ઔષધ જેવું કામ કરે છે.
શું કહે છે વૈજ્ઞાનિક પુરાવા અને સંશોધનો?
બીટરૂટ બ્લડ પ્રેશર ઘટાડવામાં મદદ કરે છે, તે માત્ર એક પરંપરાગત માન્યતા નથી પરંતુ આ વાતની પુષ્ટિ મજબૂત વૈજ્ઞાનિક પુરાવાઓ દ્વારા થયેલી છે. વર્ષ ૨૦૨૪ માં હાથ ધરવામાં આવેલા એક વ્યાપક અને આંતરરાષ્ટ્રીય અભ્યાસમાં અગાઉ થયેલા ૧૧૩ જેટલા વિશિષ્ટ અભ્યાસો અને ૨,૦૦૦ થી વધુ લોકોના સ્વાસ્થ્ય ડેટાની બારીકાઈથી તપાસ કરવામાં આવી હતી. આ સંશોધનો પૈકી લગભગ ૯૦ ટકા કેસમાં લોકો પર બીટરૂટના રસ (Beetroot Juice) નો પ્રયોગ કરવામાં આવ્યો હતો.
આ અભ્યાસના પરિણામો ખૂબ જ આશ્ચર્યજનક અને પ્રોત્સાહક આવ્યા હતા. બીટરૂટનો રસ પીવાના માત્ર થોડા જ કલાકોમાં લોકોના સિસ્ટોલિક બ્લડ પ્રેશરમાં સરેરાશ 3 mmHg નો ઘટાડો નોંધાયો હતો. જે લોકોએ સતત ૧ થી ૨ મહિના સુધી પોતાના દૈનિક આહારમાં બીટરૂટનું સેવન જાળવી રાખ્યું, તેમના સિસ્ટોલિક બ્લડ પ્રેશરમાં 4 mmHg સુધી અને ડાયસ્ટોલિક બ્લડ પ્રેશરમાં 2.4 mmHg સુધીનો નોંધપાત્ર ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો.
ખાસ કરીને જે લોકો પહેલાથી જ હાઈ બ્લડ પ્રેશરથી પીડાતા હતા, તેમના શરીરમાં સૌથી મોટો અને આશાસ્પદ ફેરફાર જોવા મળ્યો હતો. બીટરૂટ રક્ત વાહિનીઓની જડતા અને કડકપણું ઘટાડીને તેને સ્થિતિસ્થાપક બનાવે છે, જેનાથી સમગ્ર શરીરમાં રક્ત પ્રવાહ અત્યંત સરળ બને છે.
બીટરૂટ શરીરમાં કેવી રીતે કામ કરે છે?
બીટરૂટમાં નાઈટ્રેટ્સ (Nitrates) નું પ્રમાણ ખૂબ જ ઊંચું હોય છે. નાઈટ્રેટ્સ એ એક એવું કુદરતી સંયોજન છે જેને છોડ જમીનમાંથી શોષી લે છે. જ્યારે તમે બીટરૂટનું સેવન કરો છો, ત્યારે આ નાઈટ્રેટ્સ તમારા નાના આંતરડા દ્વારા શોષાય છે અને તેમાંથી આશરે ૨૫ ટકા જેટલો જથ્થો તમારી લાળમાં ભેગો થાય છે.
આ સમયે આપણી જીભ પર રહેલા ઉપયોગી અને મિત્ર બેક્ટેરિયા આ નાઈટ્રેટ્સને ‘નાઈટ્રાઈટ્સ’ માં રૂપાંતરિત કરે છે. જ્યારે આપણે લાળને ગળી જઈએ છીએ, ત્યારે આ નાઈટ્રાઈટ્સ શરીરમાં ‘નાઈટ્રિક ઓક્સાઈડ’ (Nitric Oxide) નામના મહત્વપૂર્ણ ગેસમાં પરિવર્તિત થઈ જાય છે. નાઈટ્રિક ઓક્સાઈડ રક્ત વાહિનીઓની આસપાસના નાજુક સ્નાયુઓને આરામ આપે છે અને વાહિનીઓને પહોળી કરે છે. આ પ્રક્રિયાને કારણે લોહીનું પરિભ્રમણ સરળ બને છે અને ધમનીઓ પરનું દબાણ ઘટે છે. બીટરૂટ ખાધાના ૨ થી ૩ કલાકની અંદર શરીરમાં આની સકારાત્મક અસર ટોચ પર પહોંચે છે.
મહત્વની સાવચેતીઓ અને દૈનિક આદત
બીટરૂટના સંપૂર્ણ ફાયદા મેળવવા માટે કેટલીક મહત્વની બાબતો ધ્યાનમાં રાખવી જરૂરી છે. માત્ર એક જ વાર બીટરૂટ ખાવાથી લાંબા ગાળાની અસર થશે નહીં, કારણ કે તેની અસર ૨૪ કલાકમાં ઓછી થઈ જાય છે. તેથી હાઈ બીપીને નિયંત્રણમાં રાખવા માટે તેને દરરોજની આહારશૈલીનો ભાગ બનાવવો જરૂરી છે.
આ ઉપરાંત, નાઈટ્રેટ્સને નાઈટ્રાઈટ્સમાં બદલવાની આખી પ્રક્રિયા આપણી જીભ પરના બેક્ટેરિયા પર નિર્ભર હોવાથી, વધારે પડતા એન્ટીબેક્ટેરિયલ માઉથવોશ (Mouthwash) નો ઉપયોગ કરવાનું ટાળવું જોઈએ, કારણ કે તે આ ઉપયોગી બેક્ટેરિયાનો નાશ કરે છે અને બીટરૂટના ફાયદા ઘટાડી દે છે. બીટરૂટમાં રહેલું પોટેશિયમ શરીરમાં સોડિયમ (મીઠા) ના સ્તરને સંતુલિત કરીને હૃદય અને બ્લડ પ્રેશર બંનેને સુરક્ષિત રાખવામાં મદદ કરે છે.
