જીત અને હારની દોડથી થાકી ગયા છો? જીવનમાં અપનાવો ગીતાનો આ ‘સમત્વ યોગ’ મંત્ર
જીવન એ ચઢાવ-ઉતારનો એક એવો પ્રવાસ છે, જ્યાં દરેક પગલે પરીક્ષા થાય છે. ક્યારેક મનગમતી સફળતા મળે છે, તો ક્યારેક સખત મહેનત પછી પણ નિરાશા હાથ લાગે છે. અવારનવાર એવું જોવા મળે છે કે જ્યારે માણસને સફળતા મળે છે, ત્યારે તે ઘમંડમાં ડૂબી જાય છે. તેને એવું લાગવા લાગે છે કે તેનાથી વધારે સમજદાર અને હોશિયાર કોઈ નથી. આનાથી વિપરીત, અસફળતા મળવા પર માણસ અંદરથી સંપૂર્ણપણે ભાંગી પડે છે. નિરાશા તેને એ હદ સુધી ઘેરી લે છે કે તેને પોતાની જિંદગી નકામી લાગવા લાગે છે.
પરંતુ શું ક્યારેય તમે વિચાર્યું છે કે જો જીત અને હાર, બંને પરિસ્થિતિઓમાં મન શાંત અને સ્થિર રાખવામાં આવે, તો જીવન કેટલું સરળ થઈ જાય? શ્રીમદ્ ભગવદ્ગીતામાં ભગવાન શ્રીકૃષ્ણે આ જ શાશ્વત જીવનદર્શનને ખૂબ જ સરળ શબ્દોમાં સમજાવ્યું છે. ગીતાના ઉપદેશો આજે પણ માનવીને અસમંજસના અંધકારમાંથી બહાર કાઢીને એક નવી અને સાચી દિશા બતાવવાની તાકાત ધરાવે છે. ચાલો જાણીએ કે ગીતાનો એ કયો વિશેષ શ્લોક છે, જે આપણને જીવનમાં સંતુલન જાળવી રાખવાની અમૂલ્ય શીખ આપે છે.
દરેક પરિસ્થિતિમાં સમાન રહેવાનું શીખવે છે ગીતાનું આ જ્ઞાન
આ પ્રસંગ શ્રીમદ્ ભગવદ્ગીતાના બીજા અધ્યાયનો 48મો શ્લોક છે, જેમાં શ્રીકૃષ્ણ એક એવો સંદેશ આપે છે જે આજના ભાગદોડ ભરેલા અને તણાવપૂર્ણ જીવનમાં દરેક વ્યક્તિ માટે અત્યંત પ્રાસંગિક છે:
યોગસ્થઃ કુરુ કર્માણિ સંગં ત્યક્ત્વા ધનંજય;
સિદ્ધ્યસિદ્ધ્યોઃ સમો ભૂત્વા સમત્વં યોગ ઉચ્યતે.
આ શ્લોકનો સરળ અર્થ: હે ધનંજય (અર્જુન)! આસક્તિ અને ફળની ઈચ્છાને સંપૂર્ણપણે ત્યાગીને, સફળતા અને અસફળતામાં સમાન ભાવ રાખીને યોગમાં સ્થિર થઈને તમારા કર્મો કરો. મનની આ સમાનતા કે સ્થિરતાને જ ‘યોગ’ કહેવામાં આવે છે.
જીવનમાં આ શ્લોકનું અસલી મહત્વ
ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ આ શ્લોક દ્વારા આપણને એ સમજાવવા માંગે છે કે મનુષ્યનો અધિકાર માત્ર કર્મ કરવાનો છે, તેનું પરિણામ શું આવશે તે ઈશ્વરના હાથમાં છે. જ્યારે આપણે ફળની ચિંતા છોડીને માત્ર આપણા કર્તવ્ય પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીએ છીએ, ત્યારે જીવનનો અડધો તણાવ પોતાના આપ સમાપ્ત થઈ જાય છે.
અભિમાનથી મુક્તિ: જીત મળવા પર ઘમંડ કરવાના બદલે નમ્ર રહેવું અને એ સમજવું કે આ સફળતા અનેક પરિબળો અને સંજોગોનું પરિણામ છે, માણસને જમીન સાથે જોડી રાખે છે.
નિરાશાથી બચાવ: અસફળતા મળવા પર ખુદને કોસવાના કે જિંદગીથી હારી જવાના બદલે તેને એક શીખ તરીકે જોવી જોઈએ. દરેક અસફળતા એ સફળતાની સીડીનો એક નવો પાઠ છે.
માનસિક સંતુલન: સમત્વ ભાવ (એટલે કે દરેક સ્થિતિમાં એક જેવા રહેવું) માણસને માનસિક રીતે મજબૂત બનાવે છે. બાહ્ય પરિસ્થિતિઓ ભલે ગમે તેટલી વિપરીત કેમ ન હોય, ભીતરનો સુકુન અને શાંતિ જળવાઈ રહે છે.
કર્મ જ પૂજા છે
શ્રીકૃષ્ણ આપણને એ શીખવે છે કે જિંદગીમાં ગમે તેવી પરિસ્થિતિ આવે, આપણું માનસિક સંતુલન ક્યારેય ન ગુમાવવું. જીત મળે તો અહંકારથી દૂર રહો અને હાર મળે તો મન નાનું ન કરો, પરંતુ તેનાથી શીખ લઈને પૂરી ઉર્જા સાથે ફરીથી આગળ વધો. જ્યારે તમે ફળની લાલસા છોડીને નિષ્કામ ભાવથી તમારા કર્મો કરો છો, ત્યારે ન માત્ર તમને આંતરિક શાંતિ મળે છે, પરંતુ સફળતા પણ એક દિવસ તમારા પગ ચોક્કસ ચૂમે છે. આ જ જીવનનો સાચો મંત્ર છે.
