સાવધાન! ઓનલાઇન ફ્રોડ રોકવા RBI નો માસ્ટરસ્ટ્રોક, હવે પેમેન્ટ માટે ફિંગરપ્રિન્ટ કે ફેસ આઈડી હશે ફરજિયાત
ઓનલાઇન પેમેન્ટની દુનિયામાં ૧ એપ્રિલ ૨૦૨૬થી એક મોટો અને ક્રાંતિકારી ફેરફાર થવા જઈ રહ્યો છે. અત્યાર સુધી આપણે ઓનલાઇન ખરીદી કે પૈસાની લેવડદેવડ કરતી વખતે માત્ર OTP (વન ટાઈમ પાસવર્ડ) નાખીને પેમેન્ટ પૂર્ણ કરી શકતા હતા, પરંતુ હવે આ પદ્ધતિ બદલાવાની છે. ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) એ વધતા જતા સાયબર ફ્રોડ અને ઓનલાઇન કૌભાંડોને રોકવા માટે પેમેન્ટના નિયમોમાં ધરખમ ફેરફાર કર્યા છે. હવે માત્ર OTP થી કામ નહીં ચાલે, ગ્રાહકોએ સુરક્ષાના વધારાના સ્તરનો સામનો કરવો પડશે.
ટૂ-ફેક્ટર ઓથેન્ટિકેશન: સુરક્ષાનું નવું કવચ
RBI ના નવા નિયમો મુજબ, ૧ એપ્રિલથી ડિજિટલ પેમેન્ટ માટે ટૂ-ફેક્ટર ઓથેન્ટિકેશન (2FA) ફરજિયાત બનાવવામાં આવ્યું છે. આનો અર્થ એ છે કે જ્યારે તમે કોઈ પેમેન્ટ કરશો, ત્યારે OTP ની સાથે તમારે તમારા બાયોમેટ્રિક્સ (ફિંગરપ્રિન્ટ) અથવા ફેસ આઈડી (Face ID) દ્વારા પણ ટ્રાન્ઝેક્શનને વેરિફાઈ કરવું પડશે. આ વધારાનું સુરક્ષા સ્તર એટલા માટે ઉમેરવામાં આવ્યું છે કારણ કે સ્કેમર્સ ઘણીવાર લોકોના ફોન હેક કરીને અથવા ફિશિંગ દ્વારા OTP ચોરી લેતા હતા. હવે જો કોઈની પાસે તમારો OTP આવી જાય તો પણ, જ્યાં સુધી તમારો ફિંગરપ્રિન્ટ કે ફેસ આઈડી ન મળે ત્યાં સુધી તે તમારા ખાતામાંથી પૈસા ઉપાડી શકશે નહીં.
જોકે, નાના વ્યવહારો અને રેગ્યુલર લોકેશન માટે RBI એ થોડી રાહત આપી છે. જો તમે તમારા વિશ્વાસુ ડિવાઇસ (Trusted Device) અને દરરોજની લોકેશન પરથી નાનું પેમેન્ટ કરી રહ્યા છો, તો પ્રક્રિયા સરળ રહેશે. પરંતુ જો તમે કોઈ નવા ડિવાઇસથી અથવા કોઈ અજાણી જગ્યાએથી મોટું ટ્રાન્ઝેક્શન કરશો, તો સિસ્ટમ તરત જ કડક વેરિફિકેશન માંગશે. આનાથી સિમ સ્વેપિંગ અથવા સિમ ચોરી જેવી ઘટનાઓમાં થતા ફ્રોડ પર લગામ લાગશે.
સાયબર ફ્રોડ સામેની લડાઈ અને બેંકોની જવાબદારી
છેલ્લા કેટલાક સમયથી ઓનલાઇન છેતરપિંડીની ઘટનાઓમાં જોરદાર ઉછાળો જોવા મળ્યો છે. નિર્દોષ લોકો પોતાની મહેનતની કમાણી સેકન્ડોમાં ગુમાવી રહ્યા છે. આ પરિસ્થિતિને જોતા RBI એ આ વખતે માત્ર નિયમો જ નથી બદલ્યા, પરંતુ જવાબદારી પણ નક્કી કરી છે. નવા રિપોર્ટ્સ અનુસાર, જો કોઈ બેંક કે પેમેન્ટ એપ આ સુરક્ષા નિયમોનું પાલન કરવામાં નિષ્ફળ જાય અને ગ્રાહક સાથે છેતરપિંડી થાય, તો તેની ભરપાઈ કરવાની સંપૂર્ણ જવાબદારી બેંક અથવા સંબંધિત પેમેન્ટ એપની રહેશે.
આ નિર્ણયથી ગ્રાહકોને મોટી રાહત મળશે. અત્યાર સુધી ફ્રોડ થયા બાદ પૈસા પરત મેળવવા માટે ગ્રાહકોએ બેંકો અને પોલીસ સ્ટેશનના ધક્કા ખાવા પડતા હતા, પરંતુ હવે બેંકોએ પોતે પોતાની સિસ્ટમ એટલી મજબૂત બનાવવી પડશે કે કોઈ છીંડું ન રહે. ૧ એપ્રિલથી અમલી બનનારા આ નિયમો ડિજિટલ ઇન્ડિયાને વધુ સુરક્ષિત અને વિશ્વાસપાત્ર બનાવશે. જોકે, શરૂઆતમાં યૂઝર્સને થોડી તકલીફ પડી શકે છે, પરંતુ લાંબા ગાળે આ તમારા બેંક ખાતાની સુરક્ષા માટે અત્યંત જરૂરી પગલું છે.
