સમાન નાગરિક સંહિતા: ઉત્તરાખંડ બાદ ગુજરાત બન્યું બીજું રાજ્ય, આદિવાસી સમાજને અપાઈ મોટી છૂટછાટ
ભારતમાં સમાન નાગરિક સંહિતા (UCC) ને લઈને દાયકાઓથી ચાલી રહેલી ચર્ચાઓ હવે વાસ્તવિકતા બની રહી છે. ઉત્તરાખંડ બાદ હવે ગુજરાત દેશનું એવું બીજું રાજ્ય બન્યું છે જેણે પોતાની વિધાનસભામાં આ ઐતિહાસિક વિધેયક પસાર કર્યું છે. આ કાયદો માત્ર લગ્ન કે મિલકત પૂરતો મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે સમાજના દરેક વર્ગને એક સમાન કાયદાકીય પ્લેટફોર્મ પર ઊભો રાખવાની દિશામાં એક મોટું ડગલું છે. ગુજરાતના આ નિર્ણયથી દેશના રાજકીય અને સામાજિક માળખામાં મોટા ફેરફારોના સંકેત મળી રહ્યા છે.
ગુજરાત વિધાનસભામાં ઐતિહાસિક ક્ષણ: UCC બિલ પસાર
મંગળવારની રાત ગુજરાતના ઈતિહાસમાં સુવર્ણ અક્ષરે લખાશે, કારણ કે મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલ દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલ ‘ગુજરાત યુનિફોર્મ સિવિલ કોડ ૨૦૨૬’ વિધેયક બહુમતી સાથે પસાર કરવામાં આવ્યું છે. સદનમાં આ બિલ પર ચર્ચા દરમિયાન ભારે ગરમાગરમી જોવા મળી હતી. મુખ્ય વિરોધ પક્ષ કોંગ્રેસે મતદાનનો બહિષ્કાર કરીને વોકઆઉટ કર્યો હતો, તેમ છતાં સરકારે આ મહત્વપૂર્ણ કાયદો પસાર કરવામાં સફળતા મેળવી છે.
આ સાથે જ ગુજરાત, આધુનિક ભારતમાં પોતાનો સ્વતંત્ર UCC કાયદો તૈયાર કરનાર ઉત્તરાખંડ પછીનું બીજું અને દેશનું ત્રીજું રાજ્ય બન્યું છે. ઉલ્લેખનીય છે કે ગોવામાં પોર્ટુગીઝ શાસન સમયથી જ સમાન નાગરિક સંહિતા અમલમાં છે, પરંતુ નવા બંધારણીય માળખા હેઠળ ગુજરાત અને ઉત્તરાખંડની પહેલ ખૂબ જ મહત્વની માનવામાં આવે છે. આ કાયદો લાગુ થવાથી વારસાહક, દત્તક વિધાન, લગ્ન અને છૂટાછેડા જેવા સિવિલ બાબતોમાં તમામ ધર્મના લોકો માટે એકસમાન નિયમો લાગુ થશે.
કોના પર લાગુ થશે આ કાયદો અને કોને મળી મુક્તિ?
ગુજરાતનો આ નવો UCC કાયદો રાજ્યની ભૌગોલિક સીમાઓની અંદર રહેતા તમામ નાગરિકો પર તો લાગુ થશે જ, પરંતુ તેની એક વિશેષતા એ છે કે તે એવા ગુજરાતીઓ પર પણ પ્રભાવી રહેશે જેઓ હાલમાં રાજ્યની બહાર રહી રહ્યા છે. આ કાયદાનો વ્યાપ ઘણો મોટો છે, છતાં સરકારે સામાજિક સંતુલન જાળવવાનું પૂરતું ધ્યાન રાખ્યું છે.
બંધારણીય ગરિમા અને વિશિષ્ટ સાંસ્કૃતિક ઓળખને જાળવી રાખવા માટે આ કાયદામાંથી અનુસૂચિત જનજાતિ (ST) ને બહાર રાખવામાં આવી છે. આદિવાસી સમાજના પરંપરાગત અને બંધારણીય અધિકારોમાં કોઈ પણ પ્રકારનો હસ્તક્ષેપ કરવામાં આવશે નહીં. આ સ્પષ્ટ કરે છે કે કાયદાનો ઉદ્દેશ્ય સામાજિક એકરૂપતા લાવવાનો છે, નહીં કે કોઈની વ્યક્તિગત ઓળખ કે પ્રાચીન પરંપરાઓને જબરદસ્તીથી ખતમ કરવાનો. આ કાયદાના અમલીકરણથી ખાસ કરીને મહિલાઓના અધિકારો વધુ મજબૂત બનશે અને કાયદાકીય ગૂંચવણો ઓછી થશે તેવી અપેક્ષા રાખવામાં આવી રહી છે.
દેશમાં ક્યાંના નિયમો છે સૌથી કડક?
UCC ના અમલીકરણમાં અત્યારે ઉત્તરાખંડના નિયમો સૌથી વધુ ચર્ચામાં છે, કારણ કે ત્યાં ‘લિવ-ઈન રિલેશનશિપ’ નું રજીસ્ટ્રેશન ફરજિયાત બનાવવામાં આવ્યું છે અને તેનું ઉલ્લંઘન કરનાર માટે જેલની સજાની જોગવાઈ પણ છે. ગુજરાતના કાયદામાં પણ આવી જ કેટલીક કડક જોગવાઈઓ હોવાની શક્યતા છે, જે સામાજિક સુરક્ષા અને પારદર્શિતા પર ભાર મૂકે છે. ગુજરાતમાં આ કાયદાના ડ્રાફ્ટિંગ માટે હાઈકોર્ટના નિવૃત્ત ન્યાયાધીશની અધ્યક્ષતામાં બનેલી કમિટીએ લાખો લોકોના સૂચનો લીધા હતા. હવે જ્યારે આ બિલ પસાર થઈ ગયું છે, ત્યારે અન્ય રાજ્યો પણ આ મોડેલને અપનાવવા તરફ આગળ વધી શકે છે. આગામી દિવસોમાં આ કાયદાના નિયમો (Rules) જ્યારે જાહેર થશે, ત્યારે તેની કડકાઈ અને વ્યવહારિકતા વિશે વધુ સ્પષ્ટતા મળશે.
