ગ્લોબલ વોર્મિંગ સામેનું રામબાણ ઈલાજ: ગ્રીન અર્થ અને માનવ સ્વાસ્થ્ય માટે પ્રાકૃતિક ખેતી હવે વૈશ્વિક સ્તરે અનિવાર્ય

ગુજરાતના ૮ લાખ ખેડૂતોએ કરી બતાવ્યું! કેમિકલ મુક્ત ખેતીના આ નવા આંકડા જોઈને તમે પણ ચોંકી જશો

આજનો યુગ ટેક્નોલોજી અને ઔદ્યોગિકીકરણનો યુગ છે, પરંતુ તેની સાથે-સાથે પર્યાવરણીય અસંતુલન અને ગ્લોબલ વોર્મિંગ જેવી અતિ ગંભીર સમસ્યાઓ પણ આપણી સામે આવીને ઊભી રહી ગઈ છે. ઝેરી પ્રદૂષણ, દૂષિત હવા-પાણી અને ખાસ કરીને ખેતીમાં અંધાધૂંધ વપરાતા રાસાયણિક ખાતરોને કારણે આપણી ધરતી માતા અને માનવ સ્વાસ્થ્ય બંને જોખમમાં મુકાયા છે. આવી કટોકટીની સ્થિતિમાં કુદરત તરફ પાછા વળવા સિવાય આપણી પાસે કોઈ વિકલ્પ બચ્યો નથી.

ગાંધીનગર સ્થિત લોકભવન ખાતે રાજ્યપાલ શ્રી આચાર્ય દેવવ્રતજીના અધ્યક્ષસ્થાને યોજાયેલી ઉચ્ચસ્તરીય બેઠકમાં આ જ વિષય પર ગહન ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. આ બેઠકનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્રભાઈ મોદીના માર્ગદર્શન હેઠળ દેશભરમાં ચાલી રહેલા ‘રાષ્ટ્રીય પ્રાકૃતિક કૃષિ મિશન’ને સંસ્થાગત રીતે કેવી રીતે વ્યાપક અને વધુ મજબૂત બનાવી શકાય તે માટેનો એક્શન પ્લાન તૈયાર કરવાનો હતો.

પ્રાકૃતિક કૃષિ મિશન: લોકભવન ખાતે દિગ્ગજોનું મંથન

આ મહત્વપૂર્ણ ઉચ્ચસ્તરીય બેઠકમાં માત્ર વહીવટી અધિકારીઓ જ નહીં, પરંતુ કૃષિ ક્ષેત્રના ટોચના વૈજ્ઞાનિકો અને મંત્રીઓએ પણ ઉત્સાહભેર ભાગ લીધો હતો. બેઠકમાં કૃષિ મંત્રી શ્રી જીતુભાઇ વાઘણી, ઇન્ડિયન કાઉન્સિલ ઓફ એગ્રીકલ્ચરલ રિસર્ચ (ICAR) ના ડાયરેક્ટર જનરલ શ્રી એમ. એલ. જાટ તેમજ લોકભવનના અગ્ર સચિવ શ્રી અશોક શર્મા ખાસ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. આ ઉપરાંત, રાજ્યની તમામ કૃષિ યુનિવર્સિટીઓના કુલપતિઓ, ગુજરાત પ્રાકૃતિક કૃષિ વિજ્ઞાન વિશ્વવિદ્યાલયના કુલપતિ તેમજ આઈ.સી.એ.આર. અને આત્મા (ATMA) ના વરિષ્ઠ વહીવટી અને કૃષિ ક્ષેત્રના અધિકારીઓએ હાજર રહીને પોતાના મંતવ્યો રજૂ કર્યા હતા.

ગાંધીનગરના મહુન્દ્રા ગામે પ્રગતિશીલ ખેડૂતના પ્રાકૃતિક ફાર્મમાં મુખ્યમંત્રીની સહજ મુલાકાત

સુરત જિલ્લાના માંડવી તાલુકાના ‘ચુડેલ’ ગામનું નામ હવે સત્તાવાર રીતે ‘ચંદનપુર’ બન્યું

ગ્લોબલ વોર્મિંગ સામે સમગ્ર વિશ્વની અનિવાર્ય જરૂરિયાત

બેઠકના અધ્યક્ષસ્થાનેથી સંબોધન કરતા રાજ્યપાલ શ્રી આચાર્ય દેવવ્રતજીએ એક અત્યંત પ્રેરણાદાયી વાત કહી હતી. તેમણે જણાવ્યું કે, પ્રાકૃતિક ખેતી એ હવે માત્ર કોઈ એક નાના પ્રદેશ કે ભારત પૂરતી મર્યાદિત બાબત નથી રહી, પરંતુ ગ્લોબલ વોર્મિંગ, પ્રદૂષિત પર્યાવરણ અને જમીનની નાશ પામતી જતી ફળદ્રુપતા સામે લડવા માટે સમગ્ર વિશ્વની અનિવાર્ય જરૂરિયાત બની ગઈ છે.

તેમણે ઉમેર્યું કે જો આપણે દેશના છેવાડાના નાનામાં નાના ખેડૂત સુધી આ મિશનને પહોંચાડવું હોય, તો તેમાં વિજ્ઞાનનો સમન્વય કરવો પડશે. આઈ.સી.એ.આર. (ICAR) ના વૈજ્ઞાનિકોના માધ્યમથી જો આ આખી પ્રક્રિયાને વધુ વૈજ્ઞાનિક ઢબે, સરળ ભાષામાં ખેડૂતો સમક્ષ રજૂ કરવામાં આવે, તો દેશનો સામાન્ય ખેડૂત પણ કોઈ પણ જાતના ડર વિના તેને ખૂબ જ સરળતાથી અપનાવી શકશે.

હિમાચલ પ્રદેશથી ગુજરાત સુધીની સફળ સફર

રાજ્યપાલશ્રીએ પ્રાકૃતિક ખેતીના પોતાના જૂના ગ્રાઉન્ડ લેવલના અનુભવો પણ સભ્યો સાથે શેર કર્યા હતા. તેમણે ગર્વભેર જણાવ્યું કે તેઓ જ્યારે હિમાચલ પ્રદેશના રાજ્યપાલ તરીકે સેવા આપી રહ્યા હતા, ત્યારે તેમણે વ્યક્તિગત રસ લઈને માત્ર બે વર્ષના ટૂંકા ગાળામાં જ ૩૫,૦૦૦ થી વધુ ખેડૂતોને રાસાયણિક મુક્ત પ્રાકૃતિક ખેતી તરફ વાળ્યા હતા. આજે ત્યાં આ ઝુંબેશ એટલી સફળ રહી છે કે હાલની સ્થિતિએ હિમાચલ પ્રદેશમાં ૨.૫ લાખથી વધુ ખેડૂતો ગર્વભેર પ્રાકૃતિક ખેતી કરી રહ્યા છે.

તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે પ્રાકૃતિક કૃષિનો ઉદ્દેશ્ય માત્ર પાક ઉગાડવાનો નથી, પરંતુ તેનો સાચો હેતુ સમાજના લોકો સ્વસ્થ રહે, આપણી ધરતી માતા કેમિકલના ઝેરથી બચે, પાણી અને પર્યાવરણનું રક્ષણ થાય તથા આવનારી પેઢીઓ રોગમુક્ત બને તે છે. આ માટે તેમણે ખેડૂતોની ટ્રેનિંગ અને વર્કશોપ પર સૌથી વધુ ધ્યાન આપવા પર ભાર મૂક્યો હતો.

વૈજ્ઞાનિક પુરાવા અને દસ્તાવેજીકરણની જરૂરિયાત

આ બેઠકમાં વૈજ્ઞાનિક અભિગમ પર વિશેષ ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો. ICAR ના ડાયરેક્ટર જનરલ શ્રી એમ. એલ. જાટે એક સરસ મુદ્દો રજૂ કરતા જણાવ્યું કે, જો આપણે પ્રાકૃતિક કૃષિના આ આંદોલનને વૈજ્ઞાનિક પુરાવાઓ (Scientific Evidences) સાથે જોડીશું, તો તેનો સ્વીકાર અને વિસ્તાર અત્યંત ઝડપથી થશે.

નીતિ આયોગના ‘ઇન્વેસ્ટમેન્ટ ફ્રેન્ડલીનેસ ઇન્ડેક્સ ૨૦૨૬’ માં ગુજરાત દેશમાં મોખરે

ગીરની બહાર સિંહોના ખોરાકને લઈને વૈજ્ઞાનિકો પણ ચોંકી ગયા! મળના નમૂનાની તપાસમાં સામે આવ્યા આશ્ચર્યજનક આંકડા

આ માટે કૃષિ યુનિવર્સિટીઓએ આગળ આવવું પડશે અને તેમણે નીચે મુજબની બાબતોનું યોગ્ય વૈજ્ઞાનિક દસ્તાવેજીકરણ (Documentation) કરવું પડશે:

• જે ખેડૂતોએ પ્રાકૃતિક ખેતી અપનાવીને સફળતા મેળવી છે, તેમની સક્સેસ સ્ટોરીઝ તૈયાર કરવી.

• જુદા-જુદા વિસ્તારોની જમીનના પ્રકાર અને ત્યાંની ક્રોપિંગ સિસ્ટમ (પાક પદ્ધતિ) નો ઝીણવટભર્યો અભ્યાસ કરવો.

• જમીનની ફળદ્રુપતા પર પ્રાકૃતિક ખાતરોની થતી અસરોના લેબોરેટરી રિપોર્ટ જાહેર કરવા.

જ્યારે ખેડૂત પોતાની આંખે આવા વૈજ્ઞાનિક ડેટા અને પુરાવા જોશે, ત્યારે તેનો આ પદ્ધતિ પરનો વિશ્વાસ અનેકગણો વધી જશે. આ સાથે જ ગ્રામ્ય સ્તરે કાર્યરત કૃષિ વિજ્ઞાન કેન્દ્રો (KVK) ને પણ આધુનિક અને અપગ્રેડ કરવા અંગે ગંભીર ચર્ચા થઈ હતી.

એગ્રીકલ્ચર અને હેલ્થ સાયન્સનો સમન્વય સમયની માંગ

આજના સમયમાં કેન્સર, ડાયાબિટીસ અને હૃદય રોગ જેવી બીમારીઓ જે ઝડપે વધી રહી છે, તેની પાછળ ક્યાંક ને ક્યાંક આપણું દૂષિત અન્ન જવાબદાર છે. બેઠકમાં એ વાત સ્વીકારવામાં આવી હતી કે જમીનની અંદર રહેલા પોષક તત્વો અને સુક્ષ્મજીવો (Microorganisms) સીધા માનવ સ્વાસ્થ્ય સાથે જોડાયેલા છે. ખેતીમાં રાસાયણિક ખાતરોના આડેધડ ઉપયોગથી આ સુક્ષ્મજીવો નાશ પામ્યા છે અને અન્ન ઝેરી બન્યું છે.

તેથી જ, હવે એગ્રીકલ્ચર (કૃષિ વિજ્ઞાન) અને હેલ્થ સાયન્સ (આરોગ્ય વિજ્ઞાન) ને એકસાથે જોડીને, પ્રાકૃતિક પદ્ધતિથી પકવવામાં આવેલા અન્નની ગુણવત્તાનું ગહન સંશોધન કરવું અનિવાર્ય બની ગયું છે.

રાસાયણિક ખેતીથી કડક થતી જમીન અને પ્રાકૃતિક કાર્બનનો ચમત્કાર

વૈજ્ઞાનિકોએ જમીનની ભૌતિક સ્થિતિ અંગે પણ એક ચિંતાજનક બાબત રજૂ કરી હતી. સતત કેમિકલ વાપરવાના કારણે જમીનની નીચે ‘સબ-સોઇલ કૉમ્પેક્શન’ (Sub-soil Compaction) વધી ગયું છે, સાદી ભાષામાં કહીએ તો આપણી જમીન અંદરથી પથ્થર જેવી કડક થઈ રહી છે. જમીન કડક થવાને કારણે છોડના મૂળ ઊંડે સુધી જઈ શકતા નથી અને પોષણ મેળવી શકતા નથી.

આની સામે જ્યારે ખેડૂત પ્રાકૃતિક ખેતી તરફ વળે છે, ત્યારે જમીનમાં નેચરલ ઓર્ગેનિક કાર્બન (Natural Carbon) નું પ્રમાણ વધે છે. તેના કારણે જમીનની બલ્ક ડેન્સિટી ઓછી થાય છે, જમીન નરમ અને છિદ્રાળુ (Porous) બને છે, જેથી પાણી સંગ્રહ કરવાની તેની શક્તિ વધે છે અને અળસિયાં તેમજ ઉપયોગી બેક્ટેરિયા ફરી જીવંત થાય છે.

ગુજરાત મોડેલ: ૮ લાખથી વધુ ખેડૂતોની ક્રાંતિ

ગુજરાત હંમેશા દેશને નવી દિશા ચીંધવા માટે જાણીતું છે. પ્રાકૃતિક ખેતીના ક્ષેત્રમાં પણ ગુજરાતે અદભુત સફળતા મેળવી છે. હાલની સ્થિતિએ ગુજરાતમાં ૮ લાખથી વધુ પ્રગતિશીલ ખેડૂતો સંપૂર્ણપણે પ્રાકૃતિક કૃષિ અપનાવી ચૂક્યા છે. આ આંકડો નાનો નથી. આ ૮ લાખ ખેડૂતોના સમર્પણના કારણે જ આજે રાજ્યમાં હજારો મેટ્રિક ટન યુરિયા અને ડીએપી (DAP) જેવા કેમિકલયુક્ત અને મોંઘા રાસાયણિક ખાતરોનો વપરાશ ખૂબ જ નોંધપાત્ર રીતે ઘટ્યો છે. આનાથી માત્ર સરકારની સબસિડી જ નથી બચી, પરંતુ લાખો હેક્ટર જમીન ઝેરમુક્ત બની છે.

બેઠકના અંતે કૃષિ મંત્રી શ્રી જીતુભાઇ વાઘણીએ વિશ્વાસ અપાવ્યો હતો કે, રાજ્ય સરકારના તમામ સંબધિત વિભાગો એકશન મોડમાં આવીને, એક ટીમ બનીને આ મિશનને વધુ વેગવંતુ બનાવવા માટે તમામ પ્રકારની વહીવટી અને નાણાકીય તૈયારીઓ પૂર્ણ કરશે. આ બેઠક આગામી દિવસોમાં ગુજરાતના કૃષિ ક્ષેત્રમાં એક મોટી હરિયાળી અને સકારાત્મક ક્રાંતિ લાવશે તેમાં કોઈ શંકા નથી.