ચોમાસામાં મેલેરિયા-ડેન્ગ્યુનો ખાતમો કરવા સરકાર એક્શનમાં: ૨૯ લાખ બ્રીડિંગ સાઇટ્સ તબાહ, દર્દીઓને ફ્રી સારવાર!
ચોમાસાની ઋતુની શરૂઆત થતાં જ ગુજરાતમાં મચ્છરજન્ય રોગચાળો માથું ન ઉંચકે તે માટે રાજ્ય સરકારનું આરોગ્ય તંત્ર યુદ્ધના ધોરણે સક્રિય થઈ ગયું છે. વરસાદી માહોલ વચ્ચે મેલેરિયા, ડેન્ગ્યુ અને ચિકુનગુનિયા જેવા વાહકજન્ય (મચ્છરજન્ય) રોગોનો ફેલાવો રોકવો એ દર વર્ષે વહીવટીતંત્ર માટે એક મોટો પડકાર હોય છે. આ વર્ષે પણ મુખ્યમંત્રી શ્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલના સીધા માર્ગદર્શન હેઠળ અને આરોગ્ય રાજ્ય મંત્રી શ્રી પ્રફુલ પાનશેરીયાના સક્ષમ નેતૃત્વમાં ‘રાષ્ટ્રીય વાહક જન્ય રોગ નિયંત્રણ કાર્યક્રમ’ અંતર્ગત સમગ્ર રાજ્યમાં એક વ્યાપક અને આક્રમક ઝુંબેશ શરૂ કરી દેવામાં આવી છે.
આરોગ્ય વિભાગનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય રોગચાળાને ફેલાતો અટકાવવાનો અને જો કોઈ કેસ સામે આવે તો તેનું વહેલામાં વહેલી તકે નિદાન કરીને તુરંત સારવાર આપવાનો છે. આ હેતુથી સમગ્ર ગુજરાતના તમામ જિલ્લાઓ, તાલુકાઓ અને ગ્રામ્ય સ્તરે વહીવટીતંત્રને એલર્ટ કરી દેવામાં આવ્યું છે.
મેલેરિયા નિદાનમાં ૯૪ લાખ ટેસ્ટનો ઐતિહાસિક રેકોર્ડ અને મફત સારવાર
ચોમાસા દરમિયાન તાવના કેસોમાં થતા વધારાને ધ્યાનમાં રાખીને, આ વર્ષે ૨૦૨૬ માં મેલેરિયાના વહેલા નિદાન માટે આરોગ્ય વિભાગ દ્વારા અભૂતપૂર્વ કામગીરી કરવામાં આવી છે. રાજ્યભરમાં અત્યાર સુધીમાં રેકોર્ડબ્રેક ૯૪ લાખથી વધુ લોહીના નમૂના (બ્લડ સેમ્પલ) લેવામાં આવ્યા છે. આટલી મોટી સંખ્યામાં ટેસ્ટિંગ કરવાનો હેતુ એ છે કે શંકાસ્પદ દર્દીઓની ઓળખ પ્રાથમિક તબક્કે જ થઈ શકે.
આ સઘન તપાસ દરમિયાન રાજ્યભરમાંથી મેલેરિયાના કુલ ૪૮૬ પોઝિટિવ દર્દીઓ મળી આવ્યા હતા. આરોગ્ય તંત્ર દ્વારા સમય સૂચકતા વાપરીને આ તમામ ૪૮૬ દર્દીઓને સંપૂર્ણપણે નિઃશુલ્ક (ફ્રી) સારવાર પૂરી પાડવામાં આવી છે. સરકારની આ ત્વરિત કવાયતને કારણે રોગચાળાને આગળ વધતો અટકાવવામાં મોટી સફળતા મળી છે.
ડેન્ગ્યુ અને ચિકુનગુનિયા માટે ખાસ ૪૨ નિદાન કેન્દ્રો કાર્યરત
માત્ર મેલેરિયા જ નહીં, પરંતુ ચોમાસામાં અત્યંત જોખમી સાબિત થતા ડેન્ગ્યુ અને ચિકુનગુનિયાના સચોટ અને ઝડપી નિદાન માટે પણ સરકારે ખાસ વ્યવસ્થા ઉભી કરી છે. આ માટે રાજ્યની તમામ સરકારી મેડિકલ કોલેજો સંલગ્ન ૪૨ મોટી હોસ્પિટલોમાં અત્યાધુનિક સુવિધાઓ ધરાવતા ખાસ નિદાન કેન્દ્રો (ડાયગ્નોસ્ટિક સેન્ટર્સ) કાર્યરત કરવામાં આવ્યા છે.
આ ખાસ કેન્દ્રો ખાતે અત્યાર સુધીમાં ડેન્ગ્યુ શંકાસ્પદ દર્દીઓના ૬૫,૨૯૩ સીરમ સેમ્પલ અને ચિકુનગુનિયા માટે ૯,૯૬૩ સીરમ સેમ્પલની જીણવટભરી તપાસ કરવામાં આવી છે. આ કેન્દ્રોને કારણે સામાન્ય નાગરિકોને ખાનગી લેબોરેટરીના મોંઘા ટેસ્ટમાંથી મુક્તિ મળી છે અને સરકારી સ્તરે જ સચોટ રિપોર્ટ ઉપલબ્ધ કરાવાઈ રહ્યા છે.
૧૯,૫૦૦થી વધુ આરોગ્ય ટીમોનું જંગી સર્વેલન્સ: ૬.૫૧ કરોડની વસ્તીને આવરી લેવાઈ
મચ્છરોની ઉત્પત્તિ અને રોગચાળાના વાસ્તવિક ચિત્રને સમજવા માટે આરોગ્ય વિભાગની ટીમો સીધી નાગરિકોના ઘર સુધી પહોંચી રહી છે. આ વર્ષે હાથ ધરવામાં આવેલી ‘હાઉસ-ટુ-હાઉસ’ (ઘર-ઘર) ઝુંબેશના બીજા રાઉન્ડ અંતર્ગત રાજ્યભરમાં ૧૯,૫૦૦ થી વધુ વિશેષ આરોગ્ય ટીમો મેદાનમાં ઉતારવામાં આવી હતી.
આ જંગી માનવબળની મદદથી ટીમોએ ગુજરાતની અંદાજે ૬.૫૧ કરોડથી વધુની વસ્તીને સીધા સર્વેલન્સ હેઠળ આવરી લીધી છે. આ ડોર-ટુ-ડોર વિઝિટ દરમિયાન આરોગ્ય કાર્યકરોએ ઘરોમાં જઈને લોકોના સ્વાસ્થ્યની પૃચ્છા કરી હતી. આ વ્યાપક સર્વે દરમિયાન તાવના લક્ષણો ધરાવતા દર્દીઓની તુરંત ઓન-ધ-સ્પોટ તપાસ કરવામાં આવી હતી, જેમાંથી મેલેરિયાના ૨૮ નવા કેસ શોધી કાઢવામાં સફળતા મળી હતી. આ તમામ નવા દર્દીઓની પણ કોઈ પણ વિલંબ વિના તુરંત જ સારવાર શરૂ કરી દેવામાં આવી છે.
૨૯ લાખ બ્રીડિંગ સાઇટ્સનો સફાયો અને ૩ લાખ ઘરોમાં ફોગિંગ
મચ્છરજન્ય રોગો સામે લડવાનો સૌથી ઉત્તમ ઉપાય એ છે કે મચ્છરોને પેદા થતા જ રોકવામાં આવે. આ બાબતને પ્રાધાન્ય આપીને આરોગ્ય વિભાગે મચ્છરોના પ્રજનન સ્થાનો પર મોટો પ્રહાર કર્યો છે. હાઉસ-ટુ-હાઉસ સર્વે દરમિયાન, ટીમોને જ્યાં પણ ખુલ્લું પાણી, ટાયરો, ભંગાર કે કૂંડાઓમાં પાણી ભરાયેલું જોવા મળ્યું, તેવી ૨૯ લાખથી વધુ મચ્છર ઉત્પત્તિ સ્થાનો (બ્રીડિંગ સાઇટ્સ) નો સ્થળ પર જ નાશ કરવામાં આવ્યો હતો.
આ ઉપરાંત, પુખ્ત મચ્છરોનો સફાયો કરવા માટે રાજ્યના વિવિધ વિસ્તારોમાં આવેલા ૩ લાખથી વધુ ઘરો અને તેની આસપાસના પરિસરમાં ફોગિંગ (જંતુનાશક ધુમાડો) કરવામાં આવ્યું છે, જેથી મચ્છરોની ઘનતા ઘટાડી શકાય.
જૈવિક નિયંત્રણ: ૫ હજાર સ્થળો પર પોરાભક્ષક ‘ગપ્પી’ માછલીઓ મુકાઈ
લાંબા ગાળાના અને પર્યાવરણને નુકસાન ન થાય તેવા ઉપાય તરીકે સરકારે ‘બાયોલોજીકલ કંટ્રોલ’ એટલે કે જૈવિક નિયંત્રણ પદ્ધતિનો આશરો લીધો છે. રાજ્યમાં એવા ૪,૯૯૮ સ્થળો અથવા જળાશયો ચિહ્નિત કરવામાં આવ્યા છે, જ્યાં કાયમી ધોરણે પાણી ભરાઈ રહેતું હોય છે અને જ્યાં કેમિકલનો છંટકાવ કરવો મુશ્કેલ હોય છે.
આવા અંદાજે ૫ હજાર જેટલા સ્થળો પર મચ્છરોના પોરા (લાર્વા) ને ખાઈ જતી ખાસ ‘પોરાભક્ષક’ (લાર્વીવોરસ) માછલીઓ મૂકવામાં આવી છે. આ માછલીઓ પાણીમાં મચ્છરોના ઈંડા અને પોરાનો નાશ કરે છે, જેનાથી મચ્છરોની નવી પેદાશ કુદરતી રીતે જ અટકી જાય છે.
૨૪ સંવેદનશીલ જિલ્લાઓમાં જંતુનાશક દવાનો છંટકાવ: બીજો રાઉન્ડ ૧ ઓગસ્ટથી
રોગચાળાની દ્રષ્ટિએ ભૂતકાળના રેકોર્ડના આધારે રાજ્યના ૨૪ જિલ્લાઓને ‘સંવેદનશીલ’ (હાઈ-રિસ્ક) જાહેર કરવામાં આવ્યા છે. આ જિલ્લાઓના ૧૧૬ ગામો કે જ્યાં મચ્છરોનો ઉપદ્રવ વધુ રહેવાની આશંકા છે, ત્યાંની ૧.૦૬ લાખની વસ્તીને જંતુનાશક દવાના ઇન્ડોર રેસિડ્યુઅલ સ્પ્રે (IRS) ના પ્રથમ રાઉન્ડ હેઠળ આવરી લેવામાં આવી છે.
તંત્ર દ્વારા આ દિશામાં આગોતરું આયોજન કરી દેવાયું છે અને આ જંતુનાશક દવાનો બીજો રાઉન્ડ આગામી ૧ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ થી સમગ્ર રાજ્યમાં શરૂ કરવામાં આવશે, જેથી ચોમાસાના મધ્ય અને અંત ભાગમાં પણ રોગચાળો નિયંત્રણમાં રહે.
જન-આંદોલન માટે અપીલ અને કડક મોનિટરિંગ
આરોગ્ય રાજ્ય મંત્રી શ્રી પ્રફુલ પાનશેરીયાએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે સરકાર ગમે તેટલા પ્રયાસો કરે, પરંતુ જનભાગીદારી વિના કોઈપણ રોગચાળાને સંપૂર્ણ નાથી શકાતો નથી. આથી તેમણે આ લડતને એક ‘જન-આંદોલન’ બનાવવા માટે ગુજરાતના તમામ ગ્રામ પંચાયતોના સરપંચો, સામાજિક આગેવાનો અને સ્થાનિક વહીવટીતંત્રને પૂરો સહકાર આપવા ભાવભરી અપીલ કરી છે.
નાગરિકો પણ પોતાના ઘરની આસપાસ પાણી જમા ન થવા દે અને દર રવિવારે ‘ડ્રાય ડે’ તરીકે ઉજવે તેવી અપીલ કરાઈ છે. આ માટે સોશિયલ મીડિયા, રેડિયો, પ્રિન્ટ મીડિયા અને હોર્ડિંગ્સ જેવા તમામ માધ્યમોથી જનજાગૃતિ ફેલાવવામાં આવી રહી છે.
