રાષ્ટ્રપતિ પેઝેશ્કિયાન સામે જ લાગ્યા “સમજોતો કરનાર મુર્દાબાદ”ના નારા, ઈરાનમાં કટ્ટરપંથીઓ ભડક્યા
એક તરફ અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે સૈન્ય સંઘર્ષ સતત વધી રહ્યો છે, તો બીજી તરફ ઈરાનનું શાસન એક ભયંકર આંતરિક રાજકીય લડાઈનો સામનો કરી રહ્યું છે. સીએનએન (CNN) ના એક સળગતા અહેવાલ અનુસાર, ઈરાનના કટ્ટરપંથી જૂથો હવે દેશના વર્તમાન યુદ્ધ સમયના નેતૃત્વ પર જ ઇસ્લામિક રિપબ્લિક સામે ‘નરમ બળવો’ (Soft Coup) કરવાનો ગંભીર આક્ષેપ લગાવી રહ્યા છે. આ વિવાદ એવા સમયે સપાટી પર આવ્યો છે જ્યારે દેશના નવા સર્વોચ્ચ નેતા મોટાભાગે જાહેર જીવનમાંથી અદ્રશ્ય છે.
આ આંતરિક અસંતોષ ગયા અઠવાડિયે તેહરાનમાં રઝળી પડેલી શેરીઓમાં જાહેરમાં જોવા મળ્યો હતો. ૨૮ ફેબ્રુઆરીના રોજ યુએસ-ઇઝરાયલી સંયુક્ત હુમલામાં માર્યા ગયેલા ભૂતપૂર્વ સર્વોચ્ચ નેતા આયાતુલ્લાહ અલી ખામેનીના અંતિમ સંસ્કાર દરમિયાન દેશની આંતરિક તિરાડ દુનિયા સામે ખુલ્લી પડી ગઈ હતી.
અંતિમ સંસ્કારમાં હિંસા અને સૂત્રોચ્ચાર
જ્યારે ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિયાન દિવંગત નેતા અલી ખામેનીની શબપેટી સાથે શોકયાત્રામાં ચાલી રહ્યા હતા, ત્યારે ત્યાં હાજર કટ્ટરપંથી શોકગ્રસ્તોના એક મોટા જૂથે તેમના તરફ સીધો નિશાન સાધીને “સમાધાન કરનારને મોત” ના આકરા નારા લગાવ્યા હતા.
પરિસ્થિતિ ત્યારે વધુ વણસી જ્યારે દેશના વિદેશ પ્રધાન અબ્બાસ અરાઘચી પર કટ્ટરપંથીઓએ પથ્થરમારો કર્યો અને તેમને જાહેર જનતા વચ્ચે “વિશ્વાસઘાતી” તરીકે ઓળખાવ્યા. અંતિમ સંસ્કારમાં હાજર આ ઉગ્રવાદી જૂથોનો આરોપ છે કે ખામેનીની શહાદતનો યોગ્ય અને સખત બદલો લેવાને બદલે, દેશના ટોચના સત્તાધારીઓ અમેરિકા સામે ઘૂંટણીયે પડી ગયા છે. તેઓ માને છે કે રાષ્ટ્રપતિ અને વિદેશ પ્રધાન નવા સુપ્રીમ લીડર અને અલી ખામેનીના પુત્ર, મોજતબા ખામેનીના આદેશોનું સરેઆમ ઉલ્લંઘન કરીને કરારો પર હસ્તાક્ષર કરી રહ્યા છે.
સર્વોચ્ચ નેતાની ગેરહાજરી અને ‘બળવા’નો સિદ્ધાંત
આ સમગ્ર વિવાદના કેન્દ્રમાં મોજતબા ખામેનીની રહસ્યમય ગેરહાજરી છે. પિતાના અવસાન બાદ તેઓ સર્વોચ્ચ નેતા બન્યા હોવા છતાં, તેઓ જાહેર દૃશ્યથી સંપૂર્ણપણે દૂર રહ્યા છે. તેમણે ન તો રાષ્ટ્રને સીધું સંબોધન કર્યું છે કે ન તો સત્તાવાર રીતે પોતાની શક્તિનું પ્રદર્શન કર્યું છે.
આ સ્થિતિનો લાભ લઈને મુખ્ય વાટાઘાટકાર મોહમ્મદ બાઘર ગાલિબાફ, રાષ્ટ્રપતિ પેઝેશ્કિયાન અને વિદેશ પ્રધાન અરાઘચી ઈરાનના સૌથી શક્તિશાળી અને દૃશ્યમાન ચહેરા બની ગયા છે. યુએસ સ્થિત ઈરાન નિષ્ણાત અને “વોટ ઈરાનીઓ વોન્ટ” પુસ્તકના લેખક અરશ અઝીઝીએ સીએનએનને જણાવ્યું:
“મોજતબાની સતત ગેરહાજરીનો અર્થ એ છે કે કટ્ટરપંથીઓની તેમના સુધી પહોંચ નથી. ગાલિબાફ અને તેમના સાથીઓ અસરકારક રીતે દેશનો હવાલો સંભાળી રહ્યા છે. આથી અતિ-કટ્ટરપંથીઓ આ જૂથ પર મોજતબા સામે પૃષ્ઠભૂમિમાં રહીને સત્તા હડપ કરવાનો એટલે કે ‘બળવા’નો કાવતરું ઘડવાનો આરોપ લગાવી રહ્યા છે.”
કટ્ટરપંથીઓનો દાવો છે કે આ નેતાઓએ સંસદને સ્થગિત કરીને, રાત્રિના સમયે નીકળતી શેરી રેલીઓ (જે કટ્ટરપંથીઓનો પાવર બેઝ હતી) ને વિખેરી નાખીને અને વાટાઘાટોમાં સુપ્રીમ લીડરના નિર્દેશોનો અનાદર કરીને સત્તા પોતાના હાથમાં કેન્દ્રિત કરી લીધી છે. ઈરાનના સ્પષ્ટવક્તા કાયદા નિર્માતા મહમૂદ નબાવિયનએ પણ સોશિયલ મીડિયા પર ખુલ્લી ચેતવણી આપતા લખ્યું હતું, “ઈરાનના લોકોને ચેતવણી: શું બળવો થવાનો છે??? અમે શહીદ ઇમામના લોહીના બદલાનો બેનર ઉંચો રાખીશું અને આ બળવા સામે અડગ રહીશું.”
બહાર યુદ્ધની જ્વાળા: હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં તણાવ
આ આંતરિક વિખવાદ વચ્ચે જ અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે લશ્કરી મોરચે સ્થિતિ કાબૂ બહાર જઈ રહી છે. શનિવારે બંને દેશોએ એકબીજાના વ્યૂહાત્મક અને સૈન્ય લક્ષ્યો પર ભારે હુમલા કર્યા હતા. યુએસ સેન્ટ્રલ કમાન્ડે (CENTCOM) પુષ્ટિ કરી છે કે સતત સાતમી રાત્રે કરવામાં આવેલા હવાઈ હુમલામાં ઈરાનની સર્વેલન્સ સાઇટ્સ, લશ્કરી લોજિસ્ટિક્સ, ભૂગર્ભ શસ્ત્રોના ભંડાર અને દરિયાઈ ક્ષમતાઓને નષ્ટ કરવામાં આવી છે.
બીજી તરફ, ઈરાને પણ વળતો પ્રહાર કરતા એક મોટો નિર્ણય લીધો છે. ઈરાનના નાયબ વિદેશ પ્રધાન કાઝેમ ઘરીબબાદીએ સ્ટેટ ટીવી પર જાહેરાત કરી કે, અમેરિકાએ એક મહિના પહેલા થયેલા વચગાળાના કરારની શરતો તોડી હોવાથી, ઈરાન હવે આ કરાર હેઠળની પોતાની તમામ પ્રતિબદ્ધતાઓને સ્થગિત કરે છે.
