“બિહારને એટલું સ્વસ્થ બનાવો કે હોસ્પિટલો બંધ કરવી પડે”: બિહારના મંત્રીનું અનોખું નિવેદન
રાજકારણમાં નિવેદનો અને વિઝન વચ્ચે ક્યારેક એટલું મોટું અંતર હોય છે કે સામાન્ય માણસ વિચારમાં પડી જાય. તાજેતરમાં બિહારના કૃષિ મંત્રી વિજય કુમાર સિંહાએ એક જાહેર કાર્યક્રમમાં કંઈક આવું જ નિવેદન આપ્યું છે, જેને લઈને સોશિયલ મીડિયાથી લઈને રાજકીય ગલીયારાઓમાં ચર્ચાઓએ જોર પકડ્યું છે. વિજય સિંહાએ કહ્યું, “બિહારને એટલું સ્વસ્થ બનાવો કે ભવિષ્યમાં મેડિકલ કોલેજો અને હોસ્પિટલોની જરૂર જ ન રહે.”
એક તરફ આ વાત સાંભળવામાં ખૂબ જ આદર્શ અને સકારાત્મક લાગે છે, પણ બીજી તરફ જ્યારે આપણે બિહારના ગ્રાઉન્ડ રિયાલિટી એટલે કે વાસ્તવિક સ્વાસ્થ્ય માળખા તરફ નજર કરીએ, ત્યારે આ વિઝન એક સપના જેવું પ્રતીત થાય છે. ચાલો આ આખા મામલાને વિગતવાર સમજીએ અને વિશ્લેષણ કરીએ કે આ નિવેદનની પાછળનો હેતુ શું છે અને બિહારની સાચી સ્થિતિ શું છે.
જ્ઞાન, વિજ્ઞાન અને સાંસ્કૃતિક વારસાની ભૂમિ પર એક નવો સંકલ્પ
પોતાના સંબોધનમાં મંત્રી વિજય સિંહાએ બિહારના ભવ્ય ભૂતકાળ અને તેની ક્ષમતા પર ખૂબ ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે કહ્યું:
“આપણું અંતિમ મિશન બિહારના અને સમગ્ર દેશના લોકોના સ્વાસ્થ્યને એટલું મજબૂત બનાવવાનું હોવું જોઈએ કે હોસ્પિટલોમાં સારવાર માટે કોઈ દર્દી જ ન બચે. આ એક એવો સંકલ્પ છે જે આપણે બધાએ સાથે મળીને લેવાની જરૂર છે. બિહારની માટીમાં એ તાકાત છે. આ જ્ઞાનની ભૂમિ છે, વિજ્ઞાનની ભૂમિ છે અને ભવ્ય સાંસ્કૃતિક વારસાથી સમૃદ્ધ ભૂમિ છે.”
બાદમાં તેમણે આ ભાષણની એક નાની વિડીયો ક્લિપ પોતાના સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘X’ (ટ્વિટર) પર પણ શેર કરી હતી, જેથી આ સંદેશ વધુમાં વધુ લોકો સુધી પહોંચી શકે. તેમના મતે, જો લોકોની જીવનશૈલી સુધરે અને તેઓ કુદરતની નજીક રહે, તો બીમારીઓ આપોઆપ દૂર થઈ શકે છે.
કોરોના કાળનો ઉલ્લેખ અને પ્રકૃતિ તરફ પાછા વળવાની હાકલ
પોતાના વિઝનને તાર્કિક આધાર આપવા માટે મંત્રીએ કોવિડ-19 મહામારીના સમયગાળાનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. તેમણે જીવનશૈલી અને રોગપ્રતિકારક શક્તિ (Immunity) વચ્ચેનો સંબંધ જોડતા એક રસપ્રદ અવલોકન રજૂ કર્યું.
તેમણે જણાવ્યું કે, “કોવિડના કપરા સમય દરમિયાન, જે લોકો પ્રકૃતિના ખોળામાં જીવતા હતા, ખેતરોમાં પરસેવો પાડતા હતા અને પવિત્રતા તેમજ આદરની ભાવનાથી ધરતી માતાનું પાલન-પોષણ કરતા હતા, તેઓ મોટાભાગે સુરક્ષિત રહ્યા હતા. જ્યારે બીજી તરફ, જે લોકો એર-કન્ડિશન્ડ (AC) રૂમમાં બંધ રહ્યા અને પ્રકૃતિથી સાવ વિમુખ થઈ ગયા, તેઓ આ મહામારીનો શિકાર બન્યા અને ઘણાએ પોતાના જીવ ગુમાવ્યા.”
કૃષિ મંત્રી તરીકે સિંહાનું આ નિવેદન કદાચ ઓર્ગેનિક ખેતી, શુદ્ધ ખાનપાન અને શારીરિક શ્રમના મહત્વને રેખાંકિત કરવા માટે હોઈ શકે છે. પરંતુ આ સિક્કાની માત્ર એક બાજુ છે. આધુનિક તબીબી વિજ્ઞાન માને છે કે કુદરતી જીવનશૈલી રોગોને રોકવામાં મદદરૂપ ચોક્કસ છે, પણ તે અદ્યતન તબીબી સારવારનો કાયમી વિકલ્પ બની શકતી નથી.
બિહારના સ્વાસ્થ્ય ક્ષેત્રના પડકારો: વાસ્તવિકતા શું કહે છે?
મંત્રીશ્રીનું વિઝન ભલે દીર્ઘદ્રષ્ટિ વાળું હોય, પરંતુ બિહારની વર્તમાન આરોગ્ય સ્થિતિ એક તદ્દન જુદો જ ચિતાર આપે છે. નીતિ આયોગ (NITI Aayog) ના સ્ટેટ હેલ્થ ઈન્ડેક્સ (રાજ્ય આરોગ્ય સૂચકાંક) પર નજર કરીએ તો બિહાર દેશના મોટા રાજ્યોમાં સતત સૌથી નીચેના ક્રમે અથવા તેની આસપાસ રહ્યું છે.
બિહાર લાંબા સમયથી નીચે મુજબના ગંભીર સ્વાસ્થ્ય પડકારોનો સામનો કરી રહ્યું છે:
ડોક્ટરો અને સ્ટાફની અછત: બિહારમાં વસ્તીના પ્રમાણમાં હોસ્પિટલો, બેડ, ક્વોલિફાઇડ ડોક્ટરો અને નર્સિંગ સ્ટાફની ભારે અછત છે. ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં આજે પણ પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્રો (PHCs) રેઢિયાળ હાલતમાં છે.
बिहार को इतना स्वस्थ बना दें कि मेडिकल कॉलेजों और अस्पतालों की आवश्यकता ही न पड़े। pic.twitter.com/tUMSXE3iCS
— Vijay Kumar Sinha (@VijayKrSinhaBih) June 2, 2026
શિશુ મૃત્યુ દર (IMR): નવજાત બાળકો અને સગર્ભા માતાઓના મૃત્યુ દરમાં બિહારની સ્થિતિ ચિંતાજનક છે.
આયુષ્ય દર (Life Expectancy): દેશના અન્ય પ્રગતિશીલ રાજ્યોની સરખામણીએ બિહારમાં જન્મ સમયે સરેરાશ આયુષ્ય ઓછું નોંધાયું છે.
ગરીબી અને કુપોષણ: વ્યાપક ગરીબીને કારણે ગરીબ પરિવારો સમયસર મોંઘી સારવાર કરાવી શકતા નથી, જેના કારણે સામાન્ય બીમારીઓ પણ જીવલેણ સાબિત થાય છે.
આવી સ્થિતિમાં, જ્યારે સામાન્ય જનતાને સારવાર માટે પટનાની PMCH અથવા દિલ્હીની AIIMS સુધી લાંબા થવું પડે છે, ત્યારે “હોસ્પિટલોની જરૂર જ ન પડે” તેવું નિવેદન પીડિત દર્દીઓ માટે થોડું આશ્ચર્યજનક અને અવાસ્તવિક લાગે તે સ્વાભાવિક છે.
આશાનું કિરણ: સકારાત્મક પરિવર્તનો
જો કે, એવું નથી કે બિહારમાં બધું નકારાત્મક જ છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં રાજ્ય સરકારે સ્વાસ્થ્ય ક્ષેત્રે કેટલીક નોંધપાત્ર સિદ્ધિઓ પણ હાસલ કરી છે, જેને અવગણી શકાય નહીં:
૧. સંપૂર્ણ રસીકરણ (Full Vaccination): બિહારમાં બાળકોના રસીકરણ કવરેજમાં મોટો સુધારો જોવા મળ્યો છે, જેનાથી બાળ મૃત્યુદરમાં થોડો ઘટાડો થયો છે.
૨. ઓછા વજનવાળા બાળકોની સંખ્યામાં ઘટાડો: નવજાત શિશુઓના સ્વાસ્થ્ય અને પોષણ સ્તરમાં સુધારો લાવવા માટે સરકારી યોજનાઓ ગ્રાઉન્ડ લેવલ પર કામ કરી રહી છે.
૩. નવી મેડિકલ કોલેજોની સ્થાપના: બિહારના વિવિધ જિલ્લાઓમાં નવી મેડિકલ કોલેજો અને સુપર-સ્પેશિયાલિટી હોસ્પિટલોનું નિર્માણ કાર્ય પણ ચાલી રહ્યું છે, જેથી દર્દીઓને સ્થાનિક સ્તરે જ સારવાર મળી રહે.
