શું બ્રાઉન સુગર ખરેખર સફેદ ખાંડ કરતા ચડિયાતી છે?
આધુનિક જીવનશૈલીમાં ડાયાબિટીસ અને મેદસ્વીપણું વધતા લોકો ખાંડના સુરક્ષિત વિકલ્પો શોધી રહ્યા છે. આ દોડમાં ‘બ્રાઉન સુગર’ (Brown Sugar) સૌથી આગળ નીકળી ગઈ છે. પ્રીમિયમ પેકેજિંગ અને ‘નેચરલ’ હોવાના દાવા વચ્ચે લોકો તેને હોંશે હોંશે અપનાવી રહ્યા છે. પરંતુ તબીબી નિષ્ણાતો માને છે કે આ માત્ર એક દ્રશ્ય ભ્રમણા હોઈ શકે છે.
બંને વચ્ચેનો ટેકનિકલ તફાવત સમજો
સફેદ ખાંડ એ સંપૂર્ણપણે રિફાઈન્ડ કરેલી ખાંડ છે, જેમાં પ્રક્રિયા દરમિયાન ‘મોલાસીસ’ (ગોળ જેવું તત્વ) દૂર કરવામાં આવે છે. બીજી તરફ, બ્રાઉન સુગર એ છે જેમાં કાં તો રિફાઈનિંગ દરમિયાન મોલાસીસ રહેવા દેવામાં આવે છે અથવા સફેદ ખાંડમાં ફરીથી મોલાસીસ ઉમેરવામાં આવે છે. આ મોલાસીસને કારણે જ તેનો રંગ કથ્થઈ અને સ્વાદ થોડો કેરેમલ જેવો હોય છે.
શું બ્રાઉન સુગરમાં પોષક તત્વો હોય છે?
સામાન્ય માન્યતા એવી છે કે બ્રાઉન સુગરમાં આયર્ન, કેલ્શિયમ અને પોટેશિયમ જેવા ખનીજો હોય છે. દિલ્હીના જાણીતા ડૉ. ચંચલ શર્મા આ અંગે સ્પષ્ટતા કરતા જણાવે છે કે, “બ્રાઉન સુગરમાં મોલાસીસ હોવાને કારણે તેમાં ખનિજોની હાજરી ચોક્કસ હોય છે, પરંતુ તેની માત્રા એટલી અલ્પ (Microscopic) હોય છે કે તમારા શરીરને તેનો કોઈ નોંધપાત્ર ફાયદો મળતો નથી. પોષણ મેળવવા માટે તમારે કિલોગ્રામના જથ્થામાં ખાંડ ખાવી પડે, જે સ્વાસ્થ્ય માટે આત્મઘાતી સાબિત થાય.”
કેલરી અને વજન ઘટાડવાનું ગણિત
ઘણા ‘ડાયેટર્સ’ એવું વિચારીને બ્રાઉન સુગર લે છે કે તેમાં કેલરી ઓછી હશે. વાસ્તવમાં, સફેદ ખાંડ અને બ્રાઉન સુગરની કેલરીમાં નહિવત તફાવત છે.
-
સફેદ ખાંડ (૧ ચમચી): અંદાજે ૧૬-૨૦ કેલરી.
-
બ્રાઉન સુગર (૧ ચમચી): અંદાજે ૧૫-૧૮ કેલરી. આ નજીવો તફાવત વજન ઘટાડવામાં કોઈ મોટી ભૂમિકા ભજવતો નથી. જો તમે વજન ઘટાડવા માટે બ્રાઉન સુગરનો ઉપયોગ કરી રહ્યા હોવ, તો તમે માત્ર તમારી જાતને છેતરી રહ્યા છો.
બ્લડ સુગર અને ડાયાબિટીસ પર અસર
ડાયાબિટીસના દર્દીઓ માટે સૌથી મોટો ખતરો ખાંડનો ‘ગ્લાયસેમિક ઇન્ડેક્સ’ (GI) છે. સફેદ ખાંડ અને બ્રાઉન સુગર બંનેનો ગ્લાયસેમિક ઇન્ડેક્સ લગભગ સમાન છે. બંનેનું સેવન કરવાથી બ્લડ સુગરમાં એક સરખો જ ઉછાળો (Spike) આવે છે. તેથી, જેમને સુગરની બીમારી છે તેમના માટે બ્રાઉન સુગર પણ તેટલી જ જોખમી છે જેટલી સફેદ ખાંડ.
સ્વાસ્થ્યપ્રદ વિકલ્પ શું હોઈ શકે?
નિષ્ણાતો માને છે કે ‘ખાંડ’ કોઈપણ સ્વરૂપમાં વધુ માત્રામાં હાનિકારક જ છે. જો તમારે મીઠાશનો આનંદ લેવો જ હોય, તો કુદરતી સ્ત્રોત તરફ વળવું જોઈએ: ૧. ખજૂર: તેમાં ફાઈબર અને એન્ટી-ઓક્સિડન્ટ્સ ભરપૂર હોય છે. ૨. તાજા ફળો: ફ્રુક્ટોઝ સાથે કુદરતી વિટામિન્સ મળે છે. ૩. ગોળ (સીમિત માત્રામાં): તે ખાંડ કરતા વધુ સારું છે, પરંતુ કેલરી તેમાં પણ હોય છે.
બ્રાઉન સુગર એ માત્ર ‘ઓછી ખરાબ’ ખાંડ હોઈ શકે છે, પણ તે ‘સ્વાસ્થ્યપ્રદ’ નથી. જો તમે ફીટ રહેવા માંગતા હોવ, તો ખાંડનો પ્રકાર બદલવાને બદલે તેની માત્રા ઘટાડવી એ જ એકમાત્ર અસરકારક ઉપાય છે. યાદ રાખો, રંગ બદલાવાથી રાસાયણિક પ્રતિક્રિયા બદલાતી નથી.
