કેન્સરની દવાઓના ભાવમાં મોટો ઘટાડો થવાની શક્યતા! સરકારનો મોટો નિર્ણય, દર્દીઓને દર વર્ષે ₹2,500 કરોડની બચતનો અંદાજ
કેન્સર જેવી ગંભીર બીમારીની સારવાર માત્ર દર્દી માટે શારીરિક અને માનસિક પડકાર નથી, પરંતુ પરિવાર માટે મોટો આર્થિક બોજ પણ બની શકે છે. સારવાર દરમિયાન દવાઓ, તપાસ, હોસ્પિટલમાં દાખલ થવાનો ખર્ચ અને લાંબા સમય સુધી ચાલતી સારવારને કારણે ઘણા પરિવારોની બચત ખતમ થઈ જાય છે. આવી સ્થિતિમાં કેન્દ્ર સરકારે કેન્સરની કેટલીક દવાઓના ભાવ ઘટાડવા માટે મહત્વપૂર્ણ પગલું લીધું છે.
કેન્દ્ર સરકારે એવી કેન્સર વિરોધી દવાઓ પર વેપારી માર્જિન 30 ટકા સુધી મર્યાદિત કરવાની મંજૂરી આપી છે, જે અત્યાર સુધી સરકાર દ્વારા નિર્ધારિત ભાવમર્યાદાની યાદીમાં સામેલ નહોતી. સરકારને આશા છે કે આ નિર્ણયથી કેટલીક દવાઓના ભાવમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થશે અને દર્દીઓને દર વર્ષે અંદાજે ₹2,500 કરોડની બચત થઈ શકે છે.
જોકે, દવાઓની નવી યાદી અને અમલીકરણ અંગેની પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા પછી જ કઈ દવાઓના ભાવમાં કેટલો ઘટાડો થશે તે સ્પષ્ટ થશે.
કેન્સરની દવાઓ સસ્તી કરવા સરકારનો નિર્ણય શું છે?
કેન્દ્ર સરકારના ફાર્માસ્યુટિકલ્સ વિભાગે બિન-નિર્ધારિત ભાવવાળી કેન્સરની દવાઓ પર વેપારી માર્જિનની મર્યાદા નક્કી કરવાનો નિર્ણય લીધો છે. આ પગલાનો હેતુ દવાઓની સપ્લાય ચેઇનમાં થતા વધુ પડતા ભાવવધારાને નિયંત્રિત કરવાનો અને દર્દીઓને યોગ્ય ભાવે દવાઓ ઉપલબ્ધ કરાવવાનો છે.
સરકારના જણાવ્યા અનુસાર, આ દવાઓના ભાવમાં વેપારી માર્જિન ઘણું ઊંચું જોવા મળ્યું હતું. નેશનલ ફાર્માસ્યુટિકલ પ્રાઇસિંગ ઓથોરિટી (NPPA)ના વિશ્લેષણમાં સરેરાશ માર્ક-અપ આશરે 170 ટકા હોવાનું સામે આવ્યું હતું. કેટલાક કિસ્સાઓમાં આ આંકડો 700 ટકા કે તેથી વધુ હોવાનું પણ જણાવાયું છે.
આવી સ્થિતિમાં દવા બનાવતી કંપની પાસેથી દવા ખરીદવામાં આવતી કિંમત અને દર્દીને ચૂકવવો પડતો અંતિમ ભાવ વચ્ચે મોટો તફાવત ઊભો થઈ શકે છે. સરકારનું નવું પગલું આ તફાવતને નિયંત્રિત કરવાનો પ્રયાસ છે.
વેપારી માર્જિનની મર્યાદાનો અર્થ શું થાય?
ઘણા લોકોને પ્રશ્ન થાય કે દવાના ભાવ પર 30 ટકાની મર્યાદા મૂકવાનો અર્થ શું છે. સરળ ભાષામાં સમજીએ તો, દવા ઉત્પાદક પાસેથી સપ્લાય ચેઇનમાં દવા આગળ વધે છે ત્યારે તેમાં વિતરકો અને અન્ય વેચાણકારોના માર્જિનનો સમાવેશ થઈ શકે છે. જો આ માર્જિન ખૂબ ઊંચું હોય તો દર્દી સુધી પહોંચતી વખતે દવાની કિંમત વધી શકે છે.
સરકારના નવા નિર્ણય હેઠળ સંબંધિત દવાઓના વેપારી માર્જિનને 30 ટકા સુધી મર્યાદિત રાખવાની વ્યવસ્થા કરવામાં આવશે. આ પગલાથી દવાના વેચાણ દરમિયાન થતો વધારાનો ભાવવધારો અટકાવવામાં મદદ મળી શકે છે.
જોકે, આનો અર્થ એ નથી કે દરેક કેન્સરની દવા સીધી 70 ટકા સસ્તી થઈ જશે. ભાવમાં ઘટાડો દવાની હાલની કિંમત, સપ્લાય ચેઇન અને લાગુ પડતી નવી વ્યવસ્થાના આધારે અલગ હોઈ શકે છે.
કઈ દવાઓ પર લાગુ પડશે નવી વ્યવસ્થા?
આ નિર્ણયનો વ્યાપ બિન-નિર્ધારિત ભાવવાળી કેન્સર વિરોધી દવાઓ સુધી વિસ્તરશે. તેમાં બ્રાન્ડેડ અને જેનરિક દવાઓ, દેશમાં બનાવવામાં આવતી તેમજ આયાત કરવામાં આવતી દવાઓ અને પેટન્ટ ધરાવતી તથા પેટન્ટ વગરની દવાઓનો સમાવેશ થઈ શકે છે.
કઈ દવાઓ આ વ્યવસ્થામાં સામેલ થશે તેની યાદી તૈયાર કરવા માટે આરોગ્ય સેવાઓના મહાનિર્દેશાલય હેઠળની નિષ્ણાત સમિતિ કામ કરશે. ત્યારબાદ NPPA જરૂરી નિર્ણય લઈને અમલીકરણ અંગેની સૂચના જાહેર કરશે.
એટલે હાલ તમામ દવાઓના નવા ભાવ લાગુ થઈ ગયા છે એવું માનવું યોગ્ય નથી. દર્દીઓએ પોતાની દવા અંગેની માહિતી માટે અધિકૃત ભાવસૂચિ અથવા હોસ્પિટલની ફાર્મસીનો સંપર્ક કરવો જોઈએ.
અગાઉ પણ સરકારે કેન્સરની દવાઓના ભાવ ઘટાડ્યા હતા
કેન્સરની સારવારનો ખર્ચ ઘટાડવા માટે સરકાર અગાઉ પણ પગલાં લઈ ચૂકી છે. ફેબ્રુઆરી 2019માં NPPAએ 42 પસંદગીની બિન-નિર્ધારિત કેન્સર દવાઓ પર 30 ટકા વેપારી માર્જિનની મર્યાદા લાગુ કરી હતી.
સરકારી માહિતી અનુસાર, આ નિર્ણયથી 526 બ્રાન્ડની દવાઓના મહત્તમ છૂટક ભાવમાં ઘટાડો થયો હતો અને દર્દીઓને વાર્ષિક અંદાજે ₹984 કરોડની બચત થઈ હતી.
હવે નવી વ્યવસ્થા દ્વારા આ પ્રકારની ભાવ નિયંત્રણની નીતિને વધુ વ્યાપક બનાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે. સરકારનું માનવું છે કે દવાઓના ભાવમાં પારદર્શિતા વધારવાથી કેન્સરની સારવાર વધુ લોકો માટે પરવડે તેવી બની શકે છે.
આયુષ્માન ભારત અને જન ઔષધિથી પણ મળી શકે છે રાહત
કેન્સરની સારવારનો ખર્ચ ઘટાડવા માટે માત્ર દવાઓના ભાવ નિયંત્રિત કરવાનું જ નહીં, પરંતુ સરકારી આરોગ્ય યોજનાઓ અને સસ્તી દવાઓની ઉપલબ્ધતા પણ મહત્વપૂર્ણ છે.
આયુષ્માન ભારત–પ્રધાનમંત્રી જન આરોગ્ય યોજના (AB-PMJAY) હેઠળ પાત્ર પરિવારોને સૂચિબદ્ધ સરકારી અને ખાનગી હોસ્પિટલોમાં ગૌણ તથા તૃતીય સ્તરની હોસ્પિટલ સારવાર માટે પ્રતિ પરિવાર પ્રતિ વર્ષ ₹5 લાખ સુધીનું આરોગ્ય કવર મળે છે. આ યોજનામાં કેન્સરની સારવાર સંબંધિત કેટલીક પ્રક્રિયાઓ પણ સામેલ છે. જોકે, લાભ મેળવવા માટે પાત્રતા, હોસ્પિટલની નોંધણી અને લાગુ સારવાર પેકેજની શરતો તપાસવી જરૂરી છે.
બીજી તરફ, પ્રધાનમંત્રી ભારતીય જનઔષધિ પરિયોજના હેઠળ જન ઔષધિ કેન્દ્રોમાં ગુણવત્તાયુક્ત જેનરિક દવાઓ સામાન્ય રીતે ઓછી કિંમતે ઉપલબ્ધ કરાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવે છે. કેટલીક સરકારી હોસ્પિટલોમાં AMRIT ફાર્મસી દ્વારા પણ દવાઓ પર રાહત મળી શકે છે.
દર્દીઓએ કોઈ પણ બ્રાન્ડની દવા બદલતા પહેલાં પોતાના ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જોઈએ. દવાની અસરકારકતા, ડોઝ અને સારવારની પદ્ધતિમાં ફેરફાર તબીબી માર્ગદર્શન હેઠળ જ કરવો જરૂરી છે.
દવાઓના ભાવ ઘટશે તો દર્દીઓને કેટલો ફાયદો થશે?
સરકારના અંદાજ મુજબ, નવી વ્યવસ્થાથી કેન્સરની દવાઓના ભાવમાં કેટલીક સ્થિતિમાં 70 ટકા સુધીનો ઘટાડો શક્ય બની શકે છે. આથી દર્દીઓના ખિસ્સામાંથી થતો ખર્ચ ઘટવાની અને પરિવારોને વાર્ષિક આશરે ₹2,500 કરોડની બચત થવાની અપેક્ષા છે.
પરંતુ વાસ્તવિક બચત દરેક દર્દી માટે અલગ હોઈ શકે છે. તે કઈ દવા લેવામાં આવે છે, તેની હાલની કિંમત કેટલી છે, સારવાર કેટલા સમય સુધી ચાલે છે અને દવા નવી ભાવમર્યાદામાં સામેલ થાય છે કે નહીં તેના પર આધાર રાખશે.
સરકારે દવાઓની અછત ઊભી ન થાય તેની પણ કાળજી લેવાની વાત કરી છે. આ માટે સંબંધિત દવાઓના ઉત્પાદકોને હાલનું ઉત્પાદન સ્તર જાળવવાની સૂચના આપવામાં આવશે.
કેન્સરની સારવારમાં ખર્ચ ઘટાડવો કેમ જરૂરી છે?
કેન્સરની સારવારમાં ઘણી વખત લાંબા સમય સુધી દવાઓ લેવી પડે છે. કેટલીક સારવારમાં મોંઘી દવાઓ, ઇમ્યુનોથેરાપી અથવા અન્ય વિશિષ્ટ દવાઓનો ઉપયોગ થતો હોય છે. આ ખર્ચ દરેક દર્દી માટે સરખો હોતો નથી, પરંતુ લાંબા ગાળે તે પરિવારની આર્થિક સ્થિતિ પર નોંધપાત્ર અસર કરી શકે છે.
ઘણા પરિવારો સારવાર માટે બચતનો ઉપયોગ કરે છે, લોન લે છે અથવા સંપત્તિ વેચવા સુધીની સ્થિતિમાં પહોંચી જાય છે. તેથી દવાઓના ભાવમાં ઘટાડો માત્ર નાણાકીય રાહતનો મુદ્દો નથી, પરંતુ દર્દીઓને સારવાર ચાલુ રાખવામાં મદદરૂપ બની શકે તેવો મહત્વપૂર્ણ પ્રયાસ પણ છે.
તેમ છતાં, દવાઓ સસ્તી થવાની સાથે સમયસર નિદાન, યોગ્ય હોસ્પિટલ, નિષ્ણાત ડૉક્ટરો અને સારવારની સુવિધાઓ સુધી પહોંચ પણ એટલી જ જરૂરી છે.
કેન્દ્ર સરકારના આ નિર્ણય પછી નિષ્ણાત સમિતિ સંબંધિત દવાઓની યાદી નક્કી કરશે અને NPPA અમલીકરણ માટે જરૂરી સૂચનાઓ જાહેર કરશે. ત્યારબાદ કઈ દવાઓના ભાવમાં કેટલો ફેરફાર થયો છે તે અંગે વધુ સ્પષ્ટતા મળશે.
હાલ માટે આ નિર્ણય કેન્સરની સારવારનો ખર્ચ ઘટાડવાની દિશામાં મહત્વપૂર્ણ પગલું છે. જો તેનો અમલ અસરકારક રીતે થાય અને દવાઓની ઉપલબ્ધતા જળવાઈ રહે, તો મોંઘી સારવારનો સામનો કરતા અનેક દર્દીઓ અને તેમના પરિવારોને રાહત મળી શકે છે.
