કેન્દ્ર સરકારનો ઐતિહાસિક નિર્ણય: Trade Margin પર અંકુશથી ઘટશે કેન્સરની દવાઓના ભાવ
કેન્સર જેવી ગંભીર અને ક્ષયકારી બીમારીના ઈલાજમાં થતા મસમોટા આર્થિક બોજને હળવો કરવાની દિશામાં કેન્દ્ર સરકારે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને રાહતરૂપ નિર્ણય લીધો છે. દેશમાં કેન્સરની સારવારમાં વ્યાપકપણે વપરાતી 137 જેટલી અત્યાવશ્યક દવાઓની કિંમતોમાં ટૂંક સમયમાં જ મોટો ઘટાડો થવા જઈ રહ્યો છે. કેમિકલ્સ એન્ડ ફર્ટિલાઇઝર્સ મંત્રાલય દ્વારા આપવામાં આવેલી સત્તાવાર માહિતી મુજબ, આ તમામ દવાઓને હવે ‘ટ્રેડ માર્જિન રેશનલાઇઝેશન’ (Trade Margin Rationalisation – TMR) ના દાયરામાં આવરી લેવામાં આવી છે. આ નિર્ણાયક પગલાના પરિણામે, દવાઓની મહત્તમ છૂટક કિંમત એટલે કે MRP માં વર્તમાન ભાવની સરખામણીએ 70 ટકા સુધીનો જંગી ઘટાડો નોંધાઈ શકે છે. આ નવા સંશોધિત દરો 9 નવેમ્બર 2026 થી સમગ્ર દેશમાં અમલી બનશે.
સરકારના આ ઐતિહાસિક નિર્ણયની સીધી અને સાનુકૂળ અસર એવા લાખો દર્દીઓ અને તેમના પરિવારો પર પડશે, જેઓ વર્ષોથી કેન્સરની અત્યંત મોંઘી અને લાંબી ચાલે તેવી સારવારનો અસહ્ય આર્થિક બોજ ઊંચકી રહ્યા છે. મંત્રાલયે સ્પષ્ટતા કરી છે કે ભાવમાં થનારો આ ઘટાડો પ્રત્યેક દવાની હાલની મૂળ કિંમત અને તેના પર લેવાતા ટ્રેડ માર્જિન પર આધારિત રહેશે. આનો અર્થ એ થાય છે કે તમામ 137 દવાઓ પર એકસરખો 70 ટકા ઘટાડો નહીં થાય, પરંતુ જે દવાઓ પર ડિસ્ટ્રીબ્યુશન ચેનલ દ્વારા વધુ પડતું માર્જિન વસૂલવામાં આવતું હતું, તેની MRP માં મોટો અને રાહતરૂપ ઘટાડો જોવા મળશે.
137 કેન્સરની દવાઓના ભાવ શા માટે ઘટશે?
મંત્રાલયના અહેવાલ મુજબ, કુલ 137 બિન-અનુસૂચિત (Non-Scheduled) એન્ટી-કેન્સર દવાઓને TMR ના દાયરા હેઠળ લાવવામાં આવી છે. નવા નીતિનિયમો અનુસાર, આ દવાઓ પર ડિસ્ટ્રીબ્યુટર્સ અને રિટેલર્સ દ્વારા લેવાતા ટ્રેડ માર્જિનને કડક રીતે નિયંત્રિત કરીને MRP ના મહત્તમ 30 ટકા સુધી મર્યાદિત કરી દેવામાં આવશે. આ ફેરફારનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય દવાના ઉત્પાદનથી લઈને ગ્રાહક સુધી પહોંચવાના સમગ્ર સપ્લાય ચેઇનમાં વચેટિયાઓ દ્વારા ઉમેરવામાં આવતા અતિશય નફાના ગાળા પર લગામ લગાવવાનો છે. સરકારનું કહેવું છે કે આ વ્યવસ્થાથી ફાર્માસ્યુટિકલ કંપનીઓના વ્યાજબી મહેનતાણાને નુકસાન પહોંચાડ્યા વિના દર્દીઓને વ્યાજબી દરે દવાઓ ઉપલબ્ધ કરાવી શકાશે.
આ યાદીમાં એવી ઘણી આધુનિક અને જીવનરક્ષક દવાઓનો સમાવેશ થાય છે જે વિવિધ પ્રકારના કેન્સરના ક્રોનિક સ્ટેજમાં ઉપયોગમાં લેવાય છે. તેમાં 20 થી પણ વધુ પ્રકારના કેન્સરની સારવારમાં કારગત સાબિત થતી કેટલીક અદ્યતન ઇમ્યુનોથેરાપી દવાઓ પણ સામેલ છે. આ ઉપરાંત, બ્રેસ્ટ અને પ્રોસ્ટેટ કેન્સરના દર્દીઓ માટે વપરાતી ‘ડેનોસુમેબ’ (Denosumab), કેન્સરના દર્દીઓમાં કીમોથેરાપી દરમિયાન ન્યુટ્રોપેનિયા રોકવા માટે અપાતી ‘પેગફિલગ્રાસ્ટિમ’ (Pegfilgrastim) તેમજ કોલોન, ઓવેરિયન અને સર્વાઇકલ કેન્સરની ગંભીર સ્થિતિમાં અપાતી ‘બેવાસિઝુમેબ’ (Bevacizumab) જેવી અત્યંત મોંઘી દવાઓ પણ આ નવોનિયમ હેઠળ સસ્તી થશે.
પેમ્બ્રોલિઝુમેબ, ડુરવાલુમેબ અને ઓસિમર્ટિનિબ જેવી જાણીતી દવાઓ પણ સસ્તી થશે
કેમિકલ્સ અને ફર્ટિલાઇઝર્સ મંત્રાલયે વધુમાં જણાવ્યું છે કે વૈશ્વિક સ્તરે અને ભારતમાં બહોળા પ્રમાણમાં વપરાતી અદ્યતન એન્ટી-કેન્સર દવાઓ જેવી કે પેમ્બ્રોલિઝુમેબ (Pembrolizumab), ડુરવાલુમેબ (Durvalumab) અને ઓસિમર્ટિનિબ (Osimertinib) ની MRP માં પણ નોંધપાત્ર ઘટાડો થશે.
આ ઉપરાંત આ યાદીમાં એબેમાસિક્લિબ (Abemaciclib), એબિરાટેરોન એસિટેટ (Abiraterone Acetate), એકાલાબ્રુટિનિબ (Acalabrutinib), એલેક્ટિનિબ (Alectinib), એટેઝોલિઝુમેબ (Atezolizumab), સેટુક્સિમેબ (Cetuximab), ડારાતુમુમેબ (Daratumumab), નિવોલુમેબ (Nivolumab), ઓલાપારિબ (Olaparib), પાલ્બોસિક્લિબ (Palbociclib), પરતુઝુમેબ (Pertuzumab), પેમેટ્રેક્સેડ (Pemetrexed), રિબોસિક્લિબ (Ribociclib), સુનિટિનિબ (Sunitinib), વેનેટોક્લેક્સ (Venetoclax) અને અન્ય ઘણી મહત્વપૂર્ણ જીવનરક્ષક દવાઓનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.
દર્દીઓના મેડિકલ બિલ પર કેટલી અસર પડશે?
હવે સવાલ એ થાય છે કે 70 ટકા સુધીનો ભાવઘટાડો થવાથી સામાન્ય દર્દીના કિસ્સામાં દવાઓનું બિલ કેટલું ઓછું થશે. સરકારી નીતિ સ્પષ્ટ કરે છે કે તમામ દવાઓ પર એકસમાન 70 ટકા કપાત લાગુ પડશે નહીં. દરેક દવાની હાલની ‘પ્રાઇસ ટુ સ્ટોકિસ્ટ’ (PTS) અથવા ‘પ્રાઇસ ટુ ડિસ્ટ્રીબ્યુટર’ (PTD) અને તેના પર વસૂલાતા હાલના ટ્રેડ માર્જિનના આધારે નવી કિંમત નક્કી કરવામાં આવશે.
આ ગણતરીને વધુ સરળ રીતે સમજાવવા મંત્રાલયે એક ચોક્કસ ઉદાહરણ આપ્યું છે:
જો કોઈ બિન-અનુસૂચિત એન્ટી-કેન્સર દવાની વર્તમાન MRP ₹300 હોય અને કંપની દ્વારા સ્ટોકિસ્ટ કે ડિસ્ટ્રીબ્યુટરને તે ₹70 માં આપવામાં આવતી હોય (PTS/PTD), તો નવા TMR ફોર્મ્યુલા મુજબ (₹70 + 30% માર્જિન) તેની મહત્તમ સંશોધિત MRP ₹100 પ્લસ લાગુ પડતો GST થશે.
આમ, આ ચોક્કસ ઉદાહરણમાં દર્દીને દવાની મૂળ MRP માં ₹300 થી ઘટીને સીધો ₹100 પ્લસ GST સુધીનો મોટો આર્થિક ફાયદો મળશે.
9 નવેમ્બરથી હોસ્પિટલો અને મેડિકલ સ્ટોર્સ પર નવી કિંમતો લાગુ થશે
આ તમામ સંશોધિત અને ઘટેલા દરો 9 નવેમ્બર 2026 થી દેશભરમાં લાગુ કરી દેવામાં આવશે. સરકારે તમામ ઉત્પાદક અને વિતરક ફાર્માસ્યુટિકલ કંપનીઓને સ્પષ્ટ સૂચના આપી છે કે ગેઝેટ નોટિફિકેશન બહાર પડ્યાના સાત દિવસની અંદર તેમણે નેશનલ ફાર્માસ્યુટિકલ પ્રાઇસિંગ ઓથોરિટી (NPPA) ને પોતાની સુધારેલી કિંમતોની વિગતો સુપ્રત કરવાની રહેશે.
કંપનીઓએ પોતાની સત્તાવાર વેબસાઇટ પર નવી કિંમતોનું પત્રક પ્રદર્શિત કરવાની સાથે તમામ રિટેલર્સ, કેમિસ્ટ્સ અને હોસ્પિટલો સુધી આ ભાવઘટાડાની માહિતી પહોંચાડવી પડશે. 9 નવેમ્બરથી તમામ રિટેલર્સ અને હોસ્પિટલોએ ફરજિયાતપણે આ ઘટેલી કિંમતો પર જ દર્દીઓને દવાઓ વેચવાની રહેશે. હોસ્પિટલોને તેમની ફાર્મસીના નોટિસ બોર્ડ પર તેમજ પોતાની સત્તાવાર વેબસાઇટ પર સંશોધિત ભાવપત્રક અગ્રતાના ધોરણે દર્શાવવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો છે.
2019 માં પણ કેન્સરની દવાઓ સસ્તી કરવામાં આવી હતી
કેન્સરની દવાઓના ભાવ પર અંકુશ લાવવા માટે સરકાર દ્વારા લેવાયેલું આ કોઈ પહેલું પગલું નથી. આ અગાઉ વર્ષ 2019 માં પણ સરકારે પ્રારંભિક તબક્કે 42 એન્ટી-કેન્સર દવાઓ માટે ટ્રેડ માર્જિન મર્યાદિત કરવાનો મહત્વનો નિર્ણય લીધો હતો. તે સમયે દવાઓની કિંમતોમાં 90 ટકા સુધીનો જંગી ઘટાડો નોંધાયો હતો. હવે વધુ 137 બિન-અનુસૂચિત દવાઓને TMR ના દાયરામાં લાવીને સરકારે દેશમાં કેન્સરની સારવારને વધુ સુલભ, વ્યાજબી અને સામાન્ય નાગરિકની પહોંચમાં લાવવાનો આશાસ્પદ પ્રયાસ કર્યો છે.
