બેંકિંગ ક્ષેત્રમાં મોટો ભૂકંપ: સેન્ટ્રલ બેંકના 187 ટ્રાન્ઝેક્શન હેક! પોલીસ પણ ચિંતામાં, જાણો વિગતવાર
દેશની પ્રમુખ સરકારી બેંકોમાંની એક ‘સેન્ટ્રલ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા’ (Central Bank of India) માં એક અત્યંત ગંભીર અને ચોંકાવનારી સાયબર ચેડાંની ઘટના સામે આવી છે. બેંકે મુંબઈ પોલીસને આપેલી ફરિયાદમાં જણાવ્યું છે કે રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) માં આવેલા તેના સેટલમેન્ટ એકાઉન્ટમાંથી 15 ઓક્ટોબરથી 17 ઓક્ટોબર વચ્ચે 187 અનાધિકૃત (Unauthorised) ટ્રાન્ઝેક્શન દ્વારા ₹13.97 કરોડની રકમ ગેરકાયદેસર રીતે ઉપાડી લેવામાં આવી છે.
બેંકનો આક્ષેપ છે કે અજ્ઞાત હેકર્સ અથવા ગુનેગારોએ બેંકની કોર બેંકિંગ સિસ્ટમના SFMS સર્વર દ્વારા રિઝર્વ બેંકની સંપૂર્ણ માલિકીની સબસિડીયરી કંપની ‘ઇન્ડિયન ફાઇનાન્સિયલ ટેકનોલોજી એન્ડ એલાઇડ સર્વિસિસ’ (Iftas) ના સેન્ટ્રલ SFMS સર્વરમાં અનધિકૃત પ્રવેશ મેળવ્યો હતો.
અહીં નોંધનીય છે કે, SFMS (Structured Financial Messaging System) એ એક એવી સુરક્ષિત સિસ્ટમ છે જે RBI ના RTGS અને NEFT નેટવર્ક દ્વારા બેંકો વચ્ચે થતી નાણાકીય લેવડ-દેવડના મેસેજ મોકલવાનું અને પ્રોસેસ કરવાનું કામ કરે છે.
36 અલગ-અલગ બેંક ખાતાઓમાં રકમ ડાયવર્ટ કરાઈ
મુંબઈના નોડલ સાયબર પોલીસ સ્ટેશનમાં નોંધાયેલી એફઆઈઆર (FIR) અનુસાર, આ આખી હેકિંગની ઘટનામાં ₹13.97 કરોડની રકમ 36 જેટલા અલગ-અલગ બેંક ખાતાઓમાં ટ્રાન્સફર કરવામાં આવી હતી. આ મામલે બેંકના જનરલ મેનેજર (ટ્રેઝરી) દ્વારા સત્તાવાર ફરિયાદ નોંધાવવામાં આવી છે.
એફઆઈઆરમાં આપેલી સમયરેખા મુજબ:
15 ઓક્ટોબર: 6 અનધિકૃત ટ્રાન્સફર કરવામાં આવ્યા.
16 ઓક્ટોબર: 88 ટ્રાન્સફર કરવામાં આવ્યા.
17 ઓક્ટોબર: 93 ટ્રાન્સફર કરવામાં આવ્યા.
આમ માત્ર ત્રણ જ દિવસની અંદર ચાલાકીપૂર્વક 187 ટ્રાન્ઝેક્શન્સ પાર પાડીને કરોડો રૂપિયા સરકાવી દેવામાં આવ્યા હતા.
બેંકના પોતાના જ રેકોર્ડમાંથી ટ્રાન્ઝેક્શન ગાયબ!
ફરિયાદમાં સૌથી ચોંકાવનારી વિગત એ સામે આવી છે કે જ્યારે સેન્ટ્રલ બેંકની આંતરિક આઈટી (IT) ટીમે આ વ્યવહારોની તપાસ કરી, ત્યારે તેમને બેંકની કોઈ પણ શાખા, ઇન્ટરનેટ બેંકિંગ, મોબાઇલ બેંકિંગ કે અન્ય કોઈ પણ ડિજિટલ ચેનલમાં આ 187 ટ્રાન્ઝેક્શન્સનો કોઈ પણ રેકોર્ડ મળ્યો નહોતો.
એટલું જ નહીં, આ ટ્રાન્ઝેક્શન્સ બેંકની કોર બેંકિંગ સિસ્ટમ (CBS), તેના RTGS સેટલમેન્ટ એકાઉન્ટ કે પોતાના SFMS સર્વરમાં પણ ક્યાંય જોવા મળ્યા નથી. SFMS ડેટાબેઝ લોગ્સમાં માત્ર 10 ખાતાઓના આંશિક પુરાવા જ મળી આવ્યા છે, પરંતુ તેના ટ્રાન્ઝેક્શન આઈડી બેંકના સત્તાવાર રેકોર્ડમાં ક્યાંય અસ્તિત્વ ધરાવતા નથી.
નામ ન આપવાની શરતે એક વરિષ્ઠ પોલીસ અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે, આ વ્યવહારો કેવી રીતે પાર પાડવામાં આવ્યા તે વિશે ખૂબ જ ઓછી ટેકનિકલ માહિતી મળી શકી છે, જેના કારણે પૈસા કઈ રીતે અને ક્યાં ડાયવર્ટ કરવામાં આવ્યા તે શોધવું પોલીસ માટે અત્યંત પડકારજનક બની રહ્યું છે. વધુમાં, ફરિયાદમાં એ સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું છે કે આ 187 ટ્રાન્ઝેક્શનમાં જે ખાતાઓને ‘ચૂકવણી કરનાર’ (Payers) તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યા છે, તે ખાતાઓ સેન્ટ્રલ બેંક ઓફ ઇન્ડિયાના છે જ નહીં!
સામાન્ય RTGS પ્રક્રિયા અને હેકિંગની પદ્ધતિ
તપાસકર્તા અધિકારીના જણાવ્યા મુજબ, સેન્ટ્રલ બેંક RBI પાસે એક સેટલમેન્ટ એકાઉન્ટ અને એક અલગ RTGS સેટલમેન્ટ એકાઉન્ટ ધરાવે છે. બેંકની સિસ્ટમમાં આવી ચુકવણીઓ માટે ખાસ RTGS પોર્ટલ હોય છે.
સામાન્ય સંજોગોમાં RTGS પેમેન્ટની પ્રક્રિયા આ મુજબ હોય છે:
બેંક ગ્રાહક સ્લિપના આધારે પોતાની કોર બેંકિંગ સિસ્ટમમાં એન્ટ્રી કરે છે અને ગ્રાહકના ખાતામાંથી રકમ ઉધાર (Debit) કરે છે.
આ રકમ બેંકના RTGS સેટલમેન્ટ એકાઉન્ટમાં જમા થાય છે.
ત્યારબાદ બેંકના SFMS સર્વરથી Iftas ના સેન્ટ્રલ SFMS સર્વર પર એક મેસેજ જાય છે અને તે રકમ RBI માં રહેલા બેંકના સેટલમેન્ટ એકાઉન્ટમાંથી ડેબિટ થાય છે.
પરંતુ આ કૌભાંડમાં, અજ્ઞાત સાયબર ક્રિમિનલ્સે બેંકની કોર બેંકિંગ સિસ્ટમના SFMS સર્વરનો ઉપયોગ કરીને Iftas ના સેન્ટ્રલ SFMS માં સીધો ઘૂસણખોરી કરી હતી અને બેંકના મૂળ રેકોર્ડમાં કોઈ એન્ટ્રી પડ્યા વિના જ RBI માં રહેલા બેંકના ખાતામાંથી સીધા નાણાં ડાયવર્ટ કરી લીધા હતા.
તપાસ અને સુરક્ષા એજન્સીઓને કરાઈ જાણ
બેંકે પોતાની ફરિયાદમાં ભારપૂર્વક જણાવ્યું છે કે આ ફ્રોડના કારણે બેંક અને તેમાં પોતાના નાણાં જમા કરાવનાર સામાન્ય જનતા સાથે મોટો વિશ્વાસઘાત અને છેતરપિંડી થઈ છે.
આ ઘટનાની ગંભીરતાને ધ્યાનમાં રાખીને, સેન્ટ્રલ બેંકે તાત્કાલિક ધોરણે રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI), Iftas, ‘દક્ષ’ (Daksh) પોર્ટલ, ‘નેશનલ ક્રિટિકલ ઇન્ફોર્મેશન ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોટેક્શન સેન્ટર’ (NCIIPC) અને દેશની મુખ્ય સાયબર સુરક્ષા એજન્સી ‘ઇન્ડિયન કમ્પ્યુટર ઇમરજન્સી રિસ્પોન્સ ટીમ’ (CERT-In) ને જાણ કરી દીધી છે. સાયબર પોલીસ હાલમાં આ સર્વર સેંધમારીની ઊંડાણપૂર્વક તપાસ કરી રહી છે.
