સરકારનો માસ્ટરસ્ટ્રોક: હવે મોટી કંપનીઓ માટે IPO લાવવો બનશે સરળ, જીઓ અને NSE ના લિસ્ટિંગની ઘડીઓ ગણાય છે
ભારતીય શેરબજારમાં અત્યારે ભારે ઉત્સાહનો માહોલ છે, કારણ કે લાંબા સમયથી જેની રાહ જોવાઈ રહી હતી તેવા જીઓ (Jio) અને નેશનલ સ્ટોક એક્સચેન્જ (NSE) ના આઈપીઓ (IPO) માટેનો રસ્તો હવે સાફ થઈ ગયો છે. ભારત સરકારના નાણા મંત્રાલયે સિક્યોરિટીઝ કોન્ટ્રાક્ટ રેગ્યુલેશન રૂલ્સ, 1957માં મહત્વના સુધારા કર્યા છે. આ ફેરફારોનો મુખ્ય હેતુ મોટી કંપનીઓ માટે બજારમાં લિસ્ટ થવાની પ્રક્રિયાને વધુ સરળ અને વ્યવહારુ બનાવવાનો છે. સામાન્ય રીતે, કોઈ પણ કંપની જ્યારે શેરબજારમાં આવે છે, ત્યારે તેણે અમુક નિશ્ચિત હિસ્સો જનતા (Public) માટે ખુલ્લો મૂકવો પડે છે, પરંતુ વિશાળ કદની કંપનીઓ માટે આ નિયમ પાળવો મુશ્કેલ હતો. હવે સરકારે આ નિયમોમાં જે લવચીકતા લાવી છે, તે બજારના ઇતિહાસમાં એક મોટું પગલું માનવામાં આવે છે.
પબ્લિક શેરહોલ્ડિંગના નવા નિયમો: કંપનીના કદ મુજબ માળખું
સરકારે કંપનીઓના ‘પોસ્ટ ઈશ્યુ કેપિટલ’ (IPO પછીની કુલ મૂડી) ના આધારે પબ્લિક શેરહોલ્ડિંગના નિયમોને અલગ-અલગ ભાગમાં વહેંચી દીધા છે. આ નવા માળખાને કારણે નાની, મધ્યમ અને અત્યંત મોટી કંપનીઓ પોતાની ક્ષમતા મુજબ શેર ઓફર કરી શકશે.
૧. નાની અને મધ્યમ કંપનીઓ: જે કંપનીઓનું પોસ્ટ ઈશ્યુ કેપિટલ ૧૬૦૦ કરોડ રૂપિયા સુધીનું છે, તેમણે ઓછામાં ઓછા ૨૫ ટકા શેર જનતાને આપવા પડશે. આ નિયમ પહેલા જેવો જ રાખવામાં આવ્યો છે જેથી બજારમાં લિક્વિડિટી જળવાઈ રહે.
૨. મધ્યમ કદની કંપનીઓ: ૧૬૦૦ કરોડથી ૪૦૦૦ કરોડ રૂપિયા સુધીના ઈશ્યુમાં કંપનીઓએ ઓછામાં ઓછા ૪૦૦ કરોડ રૂપિયાના શેર જનતાને ઓફર કરવાના રહેશે. આનાથી મધ્યમ કદના આઈપીઓ લાવતી કંપનીઓને મૂડી એકત્ર કરવામાં સરળતા રહેશે.
મોટી કંપનીઓ માટે રાહત: જીઓ અને NSE ને થશે સીધો ફાયદો
ખરેખર જે મોટા સમાચાર છે તે વિશાળકાય કંપનીઓ માટે છે. ૪૦૦૦ કરોડથી ૫૦,૦૦૦ કરોડ રૂપિયા સુધીનું કેપિટલ ધરાવતી કંપનીઓએ હવે લિસ્ટિંગ સમયે માત્ર ૧૦ ટકા શેર જ જનતાને આપવા પડશે. જોકે, તેમણે લિસ્ટિંગના ત્રણ વર્ષની અંદર આ હિસ્સો વધારીને ૨૫ ટકા સુધી લઈ જવો પડશે.
સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે જે કંપનીઓનું માર્કેટ કેપ ૧ લાખ કરોડથી ૫ લાખ કરોડ રૂપિયાની વચ્ચે છે, તેમણે લિસ્ટિંગ વખતે માત્ર ૨.૭૫ ટકા હિસ્સો અથવા ઓછામાં ઓછા ૬૨૫૦ કરોડ રૂપિયાના શેર જનતાને આપવા પડશે. તેવી જ રીતે, ૫ લાખ કરોડથી વધુ માર્કેટ કેપ ધરાવતી કંપનીઓ માત્ર ૧૫,૦૦૦ કરોડના શેર ઓફર કરીને લિસ્ટ થઈ શકશે. જીઓ અને NSE જેવી કંપનીઓનું મૂલ્યાંકન ખૂબ જ ઊંચું છે, તેથી જો જૂના ૨૫ ટકાના નિયમ મુજબ તેઓ આઈપીઓ લાવે, તો બજારમાંથી એટલી મોટી રકમ એકસાથે ખેંચવી મુશ્કેલ બની જાય. હવે આ નવા નિયમોથી તેઓ ઓછા હિસ્સા સાથે બજારમાં પ્રવેશી શકશે.
શેરહોલ્ડિંગ વધારવા માટેનો સમયગાળો: રોકાણકારો માટે શું છે?
સરકારે મોટી કંપનીઓને શરૂઆતમાં ઓછો હિસ્સો વેચવાની મંજૂરી તો આપી છે, પણ સાથે જ એક શરત પણ મૂકી છે. આ કંપનીઓએ લિસ્ટિંગ પછી ધીમે-ધીમે પબ્લિક શેરહોલ્ડિંગ વધારવું પડશે. દાખલા તરીકે, જો લિસ્ટિંગ સમયે પબ્લિક હિસ્સો ૧૫ ટકાથી ઓછો હોય, તો કંપનીએ ૫ વર્ષમાં તેને ૧૫ ટકા અને ૧૦ વર્ષમાં ૨૫ ટકા સુધી પહોંચાડવો પડશે.
આ નિયમ પાછળનો હેતુ એ છે કે શરૂઆતમાં બજાર પર અચાનક મોટો બોજ ન પડે અને લાંબા ગાળે સામાન્ય રોકાણકારોને પણ આ મોટી કંપનીઓમાં વધુ હિસ્સો મેળવવાની તક મળે. આનાથી બજારમાં સ્થિરતા જળવાઈ રહેશે અને રોકાણકારોનો વિશ્વાસ પણ વધશે.
ભારતીય શેરબજાર પર આ ફેરફારોની અસર
આ નીતિગત ફેરફારથી ભારતીય શેરબજારમાં ‘મેગા આઈપીઓ’નો યુગ શરૂ થઈ શકે છે. રિલાયન્સ જીઓ જેવી કંપનીઓ, જેની રાહ વર્ષોથી જોવાય છે, તે હવે ટૂંક સમયમાં બજારમાં દસ્તક આપી શકે છે. જ્યારે આવી મોટી કંપનીઓ લિસ્ટ થાય છે, ત્યારે વિદેશી સંસ્થાકીય રોકાણકારો (FIIs) નું આકર્ષણ પણ વધે છે, જેનાથી દેશમાં ડોલરનો પ્રવાહ વધે છે.
આ ઉપરાંત, NSE (National Stock Exchange) પોતે જ લિસ્ટ થવા માંગે છે. તેના લિસ્ટિંગથી ભારતીય નાણાકીય બજારની પારદર્શિતા અને વિશ્વસનીયતામાં વધારો થશે. સરકારના આ પગલાને નિષ્ણાતો ‘માસ્ટરસ્ટ્રોક’ ગણાવી રહ્યા છે, કારણ કે તે માત્ર કંપનીઓને જ નહીં, પણ ભારતીય અર્થતંત્રને નવી ઊંચાઈઓ પર લઈ જવામાં મદદરૂપ થશે.
