પેટ્રોલ અને ડીઝલ કેમ જીએસટીના દાયરા બહાર? જાણો દરરોજ સવારે ૬ વાગ્યે કેવી રીતે નક્કી થાય છે ભાવ
દેશભરમાં દરરોજ સવારે વાહનચાલકો અને સામાન્ય નાગરિકોની નજર પેટ્રોલ અને ડીઝલના દરો પર ટકેલી હોય છે. આજે ૮ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૬ ના રોજ પણ રાષ્ટ્રીય તેલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ દ્વારા ઇંધણના દરો જાહેર કરવામાં આવ્યા છે. દેશની રાજધાની નવી દિલ્હી ખાતે આજે પણ ભાવમાં કોઈ મોટો ફેરફાર નોંધાયો નથી, જ્યાં પેટ્રોલ પ્રતિ લિટર ૧૦૨.૧૨ રૂપિયા અને ડીઝલ પ્રતિ લિટર ૯૫.૨૦ રૂપિયાના સ્તરે સ્થિર જોવા મળી રહ્યું છે. ગઈકાલની સરખામણીએ આજે પણ સરેરાશ ગ્રાહકના ખિસ્સા પર કોઈ નવો વધારાનો બોજ પડ્યો નથી.
દરરોજ સવારે ૬ વાગ્યે જાહેર થતા આ દરો દર્શાવે છે કે દેશભરમાં એકંદર સ્થિતિ શાંત છે, પરંતુ અલગ-અલગ રાજ્યો અને શહેરો વચ્ચે ઇંધણના ભાવોમાં નોંધપાત્ર તફાવત જોવા મળી રહ્યો છે.
મહાનગરો અને મુખ્ય શહેરોમાં ઇંધણના ભાવનો તફાવત
દેશના વિવિધ શહેરો પર નજર કરીએ તો કર માળખાના કારણે ભાવમાં મોટો તફાવત દેખાઈ રહ્યો છે. અમદાવાદમાં આજે પેટ્રોલનો ભાવ પ્રતિ લિટર ૧૦૨.૧૫ રૂપિયા, ડીઝલ ૯૮.૨૭ રૂપિયા અને સીએનજી ૯૪.૦૨ રૂપિયા પ્રતિ કિલોના દરે વેચાઈ રહ્યો છે. મુંબઈની વાત કરીએ તો ત્યાં પેટ્રોલનો ભાવ ૧૧૧.૨૧ રૂપિયા, ડીઝલ ૯૭.૮૩ રૂપિયા અને સીએનજી ૮૮ રૂપિયા પ્રતિ કિલો છે.
દક્ષિણ અને ઉત્તર ભારત વચ્ચે પણ ભાવનો મોટો તફાવત છે. બેંગ્લોરમાં પેટ્રોલ ૧૧૧.૬૮ રૂપિયા અને ડીઝલ ૯૯.૫૬ રૂપિયા પર છે, જ્યારે હૈદરાબાદમાં પેટ્રોલ ૧૧૬.૧૫ રૂપિયા અને ડીઝલ ૧૦૪.૨૩ રૂપિયા જેટલા ઊંચા સ્તરે પહોંચ્યું છે, જ્યાં સીએનજીનો દર પણ સૌથી વધુ ૧૧૨ રૂપિયા પ્રતિ કિલો છે. ચેન્નાઈમાં પેટ્રોલ ૧૦૭.૭૬ રૂપિયા અને ડીઝલ ૯૯.૫૫ રૂપિયા છે. રાજસ્થાનના જયપુરમાં પણ પેટ્રોલ ૧૧૩.૧૯ રૂપિયા અને ડીઝલ ૯૮.૨૫ રૂપિયાના ભાવે મળી રહ્યું છે. ઉત્તર પ્રદેશના લખનઉમાં પેટ્રોલ ૧૦૧.૮૬ રૂપિયા અને ડીઝલ ૯૫.૩૬ રૂપિયા છે, જ્યારે નોઈડા અને ગુડગાંવમાં પણ દરો દિલ્હીના દરોની નજીક જ જળવાઈ રહ્યા છે.
શા માટે અલગ-અલગ શહેરોમાં ભાવોમાં હોય છે આટલો તફાવત?
એક જ દેશમાં દરેક શહેરમાં પેટ્રોલ, ડીઝલ કે સીએનજીના ભાવો અલગ હોવાનું મુખ્ય કારણ દેશની વર્તમાન કર પ્રણાલી છે. હાલમાં પેટ્રોલિયમ પેદાશોને જીએસટી (GST) ના દાયરામાં લાવવામાં આવ્યા નથી. કેન્દ્ર સરકાર તમામ શહેરો માટે એકસરખી એક્સાઇઝ ડ્યુટી વસૂલે છે, પરંતુ તે પછી દરેક રાજ્ય સરકારો પોતપોતાની રીતે વેટ (VAT) અને અન્ય સ્થાનિક સેશ અથવા કર લાદે છે. જે રાજ્યમાં વેટનો દર ઊંચો હોય ત્યાં ઇંધણ મોંઘું બને છે. આ ઉપરાંત રિફાઇનરીથી પેટ્રોલ પંપ સુધી ઇંધણ પહોંચાડવાનો ટ્રાન્સપોર્ટેશન અને લોજિસ્ટિક્સ ખર્ચ પણ જે-તે શહેરના આખરી ભાવ નક્કી કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
દરરોજ કેવી રીતે નક્કી થાય છે ઇંધણના આખરી દરો?
ભારતમાં તેલ વિતરણ કરતી માર્કેટિંગ કંપનીઓ દરરોજ સવારે ૬ વાગ્યે આંતરરાષ્ટ્રીય બજાર સ્થિતિ મુજબ નવા દરો અપડેટ કરે છે. આ દરો મુખ્યત્વે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ, ડોલર સામે ભારતીય રૂપિયાનો વિનિમય દર, ક્રૂડ ઓઇલમાંથી પેટ્રોલ-ડીઝલ બનાવવાનો રિફાઇનિંગ ખર્ચ, કેન્દ્રીય કર, રાજ્ય વેટ અને ડીલર કમિશન જેવા તમામ પરિબળોનો સમન્વય કરીને નક્કી કરવામાં આવે છે. આ તમામ ગણતરી બાદ સામાન્ય ગ્રાહકો સુધી પહોંચતો આખરી છૂટક ભાવ નક્કી થાય છે.
