વેપારીઓ અને સામાન્ય જનતા માટે રાહતના સમાચાર: જીએસટી ૨.૦ અને કલમ ૧૭(૫) માં છૂટછાટ પર થશે નિર્ણય
દેશના સામાન્ય નાગરિકો, નાના વેપારીઓ અને મોટા ઉદ્યોગપતિઓ માટે આજનો દિવસ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ શકે છે. જીએસટી (GST) કાઉન્સિલની મહત્વની બેઠક યોજાવા જઈ રહી છે, જેમાં કર પ્રણાલીને સરળ બનાવવા, વેપાર-ધંધાને પ્રોત્સાહન આપવા અને ટેક્સપેયર્સને રાહત આપવા માટે કેટલાક ઐતિહાસિક નિર્ણયો લેવાય તેવી પ્રબળ શક્યતા છે. સરકારનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય દેશમાં ‘ઈઝ ઓફ ડુઈંગ બિઝનેસ’ એટલે કે સુગમ વ્યાપાર વાતાવરણને વધુ મજબૂત કરવાનો છે.
આ આજની બેઠકના એજન્ડામાં ઈન્પુટ ટેક્સ ક્રેડિટ (ITC) ના નિયમોમાં રાહત આપવી, કર ગુનાઓને અપરાધમુક્ત કરવા અને ટેક્સ દરની સ્થિરતા જાળવી રાખવા જેવા અગત્યના મુદ્દાઓ સામેલ છે.
ઈન્પુટ ટેક્સ ક્રેડિટ (ITC) ના નિયમોમાં મોટા ફેરફારની અપેક્ષા
જીએસટી કાયદાની કલમ ૧૭(૫) હેઠળ અત્યાર સુધી સરકાર દ્વારા એવી જોગવાઈ રાખવામાં આવી હતી જેમાં વ્યવસાયિક હેતુઓ માટે ખરીદેલી કેટલીક ચોક્કસ વસ્તુઓ કે સેવાઓ પર ભરેલા ટેક્સનું ક્રેડિટ (રિફંડ) મળતું નહોતું. આ યાદીમાં કર્મચારીઓ માટે લેવાતો આરોગ્ય અને જીવન વીમો, આઉટડોર કેટરિંગ, ૧૩થી ઓછી ક્ષમતા વાળા વાહનો અને ટેલિકોમ ટાવર જેવી બાબતોનો સમાવેશ થતો હતો.
દાખલા તરીકે, જો કોઈ કંપની પોતાના કર્મચારીઓ માટે ૧૦ લાખ રૂપિયાનો ગ્રુપ હેલ્થ ઈન્સ્યોરન્સ લેતી હતી, તો ૧૮ ટકા જીએસટી લેખે ભરેલા ૧.૮ લાખ રૂપિયા કલમ ૧૭(૫) ના કારણે બ્લોક થઈ જતા હતા. પરંતુ પ્રસ્તાવિત નવા નિયમ હેઠળ, કંપનીઓ દ્વારા ભરાયેલી આ ટેક્સની રકમ તેમના જીએસટી ઈલેક્ટ્રોનિક ક્રેડિટ લેજરમાં પાછી જમા થશે. કંપનીઓ ભવિષ્યમાં પોતાની પ્રોડક્ટ કે સેવા પર ભરાપાત્ર ટેક્સ સામે આ રકમ સરભર કરી શકશે. આ નિર્ણયથી કંપનીઓનું ટેક્સ બજેટ બચશે, જેનો સીધો લાભ ઉત્પાદનોના ભાવ ઘટાડીને સામાન્ય ગ્રાહકો સુધી પહોંચાડી શકાશે.
ધરપકડ અને કાયદાકીય કાર્યવાહીના નિયમોમાં હળવાશ
જીએસટી કાઉન્સિલનો મુખ્ય દ્રષ્ટિકોણ દેશની કર વ્યવસ્થાને વિશ્વાસ આધારિત બનાવવાનો છે. હાલમાં સીજીએસટી (CGST) કાયદાની કલમ ૬૯ હેઠળ, ટેકનિકલ ભૂલ અથવા અજાણતા થયેલી ગેરસમજને કારણે જો કોઈ ગડબડ થાય તો પણ કમિશનર પાસે સીધી ધરપકડ કરવાની સત્તા હતી. નવા પ્રસ્તાવ અનુસાર, આ પ્રકારના ભયના વાતાવરણ અને ‘ઈન્સપેક્ટર રાજ’ને દૂર કરવામાં આવશે.
નાના-મોટા ટેક્સ વિવાદોને કોર્ટમાં લઈ જવાને બદલે દંડ અને પરસ્પર સમજુતી દ્વારા ઉકેલવામાં આવશે, જેથી અદાલતો પરનો બોજ ઘટશે. વધુમાં, અધિકારીઓ હવે ભૌતિક તપાસ કે દરો પાડવાને બદલે અદ્યતન ડેટા એનાલિટિક્સ અને આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ (AI) ની મદદથી શંકાસ્પદ વ્યવહારો પર નજર રાખશે.
જીએસટીના દરો વર્ષમાં માત્ર એક જ વાર બદલાશે
નાણા મંત્રાલય દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલા ‘જીએસટી ૨.૦’ રોડમેપ હેઠળ ટેક્સ દરોમાં દર બેઠકે ફેરફાર કરવાની પ્રથા બંધ કરવાનો પ્રસ્તાવ છે. હવેથી દર વર્ષે ડિસેમ્બર-જાન્યુઆરીની સમીક્ષા બાદ જીએસટી દર નક્કી કરવામાં આવશે અને તે ફેરફારો દર વર્ષે ૧ એપ્રિલથી નવા નાણાકીય વર્ષની શરૂઆત સાથે જ લાગુ થશે. આનાથી ઉદ્યોગોને સમગ્ર વર્ષ માટે પોતાના બિઝનેસ પ્લાન અને કિંમતો સ્થિર રાખવામાં મદદ મળશે.
નોંધનીય છે કે અગાઉ જટિલ ચાર-સ્લેબ સિસ્ટમ (૫%, ૧૨%, ૧૮%, ૨૮%) માંથી ૧૨% અને ૨૮% ના સ્લેબ નાબૂદ કરીને સિસ્ટમને સરળ બનાવવામાં આવી હતી. તેનાથી ઘરગથ્થુ વસ્તુઓ પરનો સરેરાશ ટેક્સ ૧૪.૫૫% થી ઘટીને ૧૩.૧૩% થયો હતો. ટેક્સ દરો ઘટવા છતાં કુલ કરપાત્ર પુરવઠામાં ૨૫.૮ ટકાનો વાર્ષિક ઉછાળો નોંધાયો હતો અને સરકારી આવકમાં પણ ૧૩.૬ ટકાનો વધારો થયો હતો.
