ભદ્રાનો સાયો છતાં ચમકશે નસીબ, આ નિયમોથી કરો નાની દિવાળીની પૂજા
દિવાળીના બરાબર એક દિવસ પહેલા મનાવવામાં આવતો તહેવાર ‘નાની દિવાળી’ એટલે કે નરક ચતુર્દશી આ વર્ષે 7 નવેમ્બર 2026, શનિવારે છે. તેને રૂપ ચૌદસના નામથી પણ ઓળખવામાં આવે છે. ધાર્મિક માન્યતાઓ મુજબ, આ જ શુભ દિવસે ભગવાન શ્રીકૃષ્ણે અત્યાચારી નરકાસુરનો વધ કરીને દુનિયાને તેના આતંકથી મુક્તિ અપાવી હતી. આ ખુશીમાં ઘરોમાં દીવા પ્રગટાવવામાં આવે છે અને ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ, મા લક્ષ્મી, ભગવાન ગણેશ, હનુમાનજી અને મૃત્યુના દેવતા યમરાજની પૂજા કરવામાં આવે છે.
પરંતુ આ વખતે નાની દિવાળીને લઈને લોકોના મનમાં અનેક સવાલો છે, કારણ કે આ દિવસે ભદ્રાનો સાયા રહેવાનો છે. આવો સરળ શબ્દોમાં જાણીએ કે આ વર્ષે નાની દિવાળીની સાચી તિથિ કઈ છે, ભદ્રાનો સમય ક્યારે સુધી રહેશે અને પૂજા તથા દીપદાન કેવી રીતે કરવું જોઈએ.
નાની દિવાળીની સાચી તિથિ અને ભદ્રાનો સમય
પંચાગ અનુસાર, કાર્તિક માસના કૃષ્ણ પક્ષની ચતુર્દશી તિથિ 7 નવેમ્બર 2026ના રોજ સવારે 10 વાગ્યેને 49 મિનિટે શરૂ થશે અને તેની સમાપ્તિ 8 નવેમ્બર 2026ના રોજ સવારે 11 વાગ્યેને 29 મિનિટે થશે.
આ વખતે નાની દિવાળી પર સવારે 10 વાગ્યેને 48 મિનિટે ભદ્રા શરૂ થઈ જશે, જે લગભગ 12 કલાક 18 મિનિટ સુધી રહેશે. જ્યોતિષશાસ્ત્રમાં ભદ્રા કાળને શુભ કાર્યો માટે વર્જિત માનવામાં આવે છે. આવા સમયમાં આ સવાલ ઉઠવો સ્વાભાવિક છે કે પૂજા અને દીપદાન કેવી રીતે કરવું? જાણકારોના મતે, ભદ્રાનો પ્રભાવ મુખ્યરૂપે માંગલિક કાર્યો પર હોય છે, પરંતુ પ્રદોષ કાળમાં ભગવાનની આરાધના અને દીપદાનના નિયમોનું પાલન કરીને તમે પૂરી શ્રદ્ધાથી આ પર્વ મનાવી શકો છો.
યમ દીપક અને અભ્યંગ સ્નાનનો સાચો સમય
તારીખો બે દિવસમાં પડવાને કારણે પંડિતોનું કહેવું છે કે તેના મુખ્ય અનુષ્ઠાનો યોગ્ય મુહૂર્તમાં જ કરવા જોઈએ:
યમ દીપક પ્રગટાવવાનો સમય: યમરાજના નામનો દીવો હંમેશાં ચતુર્દશી તિથિ અને પ્રદોષ કાળના સંયોગમાં પ્રગટાવવામાં આવે છે. એટલા માટે, પરિવારની અકાલ મૃત્યુથી રક્ષા અને લાંબી આયુની કામના માટે યમ દીપક 7 નવેમ્બર એટલે કે શનિવારની સાંજે જ પ્રગટાવવામાં આવશે.
અભ્યંગ સ્નાનનો સમય: નરક ચતુર્દશીના દિવસે સૂર્યોદય પહેલાં સ્નાન કરવાની પરંપરા છે. ચતુર્દશી તિથિ 8 નવેમ્બરની સવારે પણ રહેશે, તેથી પરંપરાગત રીતે અભ્યંગ સ્નાન 8 નવેમ્બર, રવિવારની સવારે કરવામાં આવશે. આ રીતે નાની દિવાળીના મુખ્ય કાર્યો બે દિવસ (7 અને 8 નવેમ્બર) વહેંચાયેલા છે.
અભ્યંગ સ્નાનનું મહત્ત્વ
નાની દિવાળીની સવારે વહેલા ઉઠીને શરીર પર તલના તેલની માલિશ કરવી અને ઉબટન લગાવીને સ્નાન કરવું ખૂબ જ શુભ માનવામાં આવે છે. તેને ‘અભ્યંગ સ્નાન’ કહેવામાં આવે છે. એવી માન્યતા છે કે આ દિવસે સૂર્યોદય પહેલાં સ્નાન કરવાથી વ્યક્તિને આરોગ્ય, અદભુત સૌંદર્ય અને સૌભાગ્યની પ્રાપ્તિ થાય છે. આ સ્નાન શરીરની સાથે-સાથે મનને પણ તાજગી અને શુદ્ધતા પ્રદાન કરે છે.
નાની દિવાળી પર પૂજા અને દીપદાન કેવી રીતે કરવું?
નાની દિવાળીની સાંજે ઘરના મુખ્ય દરવાજા, આંગણા અને મંદિરમાં દીવા પ્રગટાવીને રોશની કરવામાં આવે છે. આ દિવસના મુખ્ય નિયમો આ પ્રમાણે છે:
યમરાજનો દીવો: સાંજના સમયે ઘરના મુખ્ય દ્વાર પર દક્ષિણ દિશા તરફ મુખ કરીને યમરાજના નામનો ચૌમુખી (ચાર મુખવાળો) દીવો પ્રગટાવો. તેનાથી ઘરમાં નકારાત્મક ઉર્જા અને અકાલ મૃત્યુનો ભય દૂર થાય છે.
હનુમાનજીની પૂજા: આ દિવસે બજરંગબલીની પૂજા કરવી અને હનુમાન ચાલીસાનો પાઠ કરવો અત્યંત ફળદાયી માનવામાં આવે છે, કારણ કે સંકટમોચનની કૃપાથી તમામ કષ્ટો દૂર થાય છે.
દાન-પુણ્ય: નાની દિવાળીના દિવસે પોતાની ક્ષમતા મુજબ જરૂરિયાતમંદોને અન્ન, વસ્ત્ર કે ફળનું દાન જરૂર કરવું જોઈએ. એવું માનવામાં આવે છે કે દીપદાન અને દાન-પુણ્ય કરવાથી ઘરમાં મા લક્ષ્મીનો વાસ થાય છે અને હંમેશાં સુખ-શાંતિ જળવાઈ રહે છે.
ભદ્રાના સાયાથી ડરવાની બિલકુલ જરૂર નથી, બસ તમારા ઇષ્ટદેવનું સ્મરણ કરો અને પૂરી આસ્થા સાથે નાની દિવાળીનો આ પાવન તહેવાર મનાવો.
