ધનતેરસ પર 13 દીવા પ્રગટાવવાની પરંપરા કેમ છે? જાણો રહસ્ય
દીપાવલીના મહાપર્વની શરૂઆત દર વર્ષે ધનતેરસના પવિત્ર તહેવારથી થાય છે. આ દિવસે માતા લક્ષ્મી, ભગવાન કુબેર અને સ્વાસ્થ્યના દેવતા ભગવાન ધન્વંતરિની પૂજા-અર્ચના કરવામાં આવે છે. આ દિવસે સોના-ચાંદીના ઘરેણાં, નવા વાસણો અને અન્ય શુભ વસ્તુઓ ખરીદવાની પ્રાચીન પરંપરા છે, જેનાથી ઘરમાં સુખ-સમૃદ્ધિ જળવાઈ રહે છે.
પરંતુ ખરીદી ઉપરાંત, ધનતેરસની સાંજે દીવો પ્રગટાવવાનું પણ ખૂબ મોટું ધાર્મિક અને આધ્યાત્મિક મહત્વ છે. માન્યતા છે કે આ દિવસે કુલ 13 દીવા પ્રગટાવવામાં આવે છે, જેમાંથી ‘યમનો દીવો’ સૌથી ખાસ માનવામાં આવે છે. ચાલો ખૂબ જ સરળ ભાષામાં જાણીએ કે ધનતેરસ પર યમનો દીવો ક્યાં પ્રગટાવવામાં આવે છે અને 13 દીવા રાખવાની પૂરી પરંપરા શું છે.
શા માટે પ્રગટાવવામાં આવે છે 13 દીવા? શું છે આનું મહત્વ?
હિંદુ માન્યતાઓ અનુસાર, ધનતેરસના દિવસે 13 દીવા પ્રગટાવવા પાછળ એક ઊંડો આધ્યાત્મિક હેતુ છે. પારંપરિક રીતે વર્ષના 13 ચંદ્ર મહિનાઓ (અધિક માસ સહિત)નું પ્રતીક માનીને દરેક મહિના માટે એક દીવો પ્રગટાવવામાં આવે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે એકસાથે 13 દીવા પ્રગટાવવાથી આવનારા આખા વર્ષ દરમિયાન ઘર-પરિવાર પર મા લક્ષ્મીની કૃપા રહે છે અને પરિવારના સભ્યોની અકાળ મૃત્યુના ભયથી રક્ષા થાય છે. આ બધામાં સૌથી મુખ્ય દીવો ‘યમ દીપમ’ એટલે કે મૃત્યુના દેવતા યમરાજના નામનો હોય છે.
યમનો દીવો ઘરની કઈ દિશામાં અને ક્યાં પ્રગટાવવામાં આવે છે?
ધનતેરસની સાંજે મુખ્યત્વે યમરાજ માટે એક દીવો કાઢવામાં આવે છે, જેને ‘યમ દીપમ’ કહેવામાં આવે છે.
સાચી દિશા: યમરાજને દક્ષિણ દિશાના સ્વામી માનવામાં આવે છે, તેથી આ દીવો હંમેશા ઘરના મુખ્ય દરવાજાની બહાર દક્ષિણ દિશા તરફ જ રાખવામાં આવે છે.
તેલની પસંદગી: આ વિશેષ દીવો પ્રગટાવવા માટે સામાન્ય રીતે સરસવના તેલ (સરસિયા)નો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
પ્રાર્થના: જ્યારે તમે આ દીવો પ્રગટાવો, ત્યારે મનમાં ને મનમાં યમદેવને પ્રાર્થના કરો કે તમારા પરિવારના કોઈ પણ સભ્ય પર અકાળ મૃત્યુનું સંકટ ન આવે અને તમામનું સ્વાસ્થ્ય ઉત્તમ રહે.
ઘરમાં ક્યાં-ક્યાં રાખવામાં આવે છે 13 દીવા? (સંપૂર્ણ યાદી)
ધનતેરસ પર પ્રગટાવવામાં આવતા 13 દીવાઓને ઘરના અલગ-અલગ પવિત્ર અને જરૂરી સ્થળો પર રાખવાની પરંપરા છે:
પહેલો દીવો: યમરાજના નામે ઘરના મુખ્ય દરવાજાની બહાર દક્ષિણ દિશામાં પ્રગટાવવામાં આવે છે.
બીજો દીવો: ઘરના પૂજા સ્થાન પર ભગવાન ધન્વંતરિ અને માતા લક્ષ્મીની સામે રાખવામાં આવે છે.
ત્રીજો દીવો: આરોગ્ય અને સકારાત્મકતા માટે તુલસીના છોડ પાસે પ્રગટાવવામાં આવે છે.
ચોથો દીવો: ઘરના મુખ્ય દરવાજા પાસે (ઉંબરા પર) રોશની અને સ્વાગત માટે રાખવામાં આવે છે.
પાંચમો દીવો: ઘરના ધાબા (છત) પર કે કોઈ ખુલ્લી જગ્યાએ પ્રગટાવવામાં આવે છે.
છઠ્ઠો દીવો: ઘરની નજીકના કોઈ પીપળાના ઝાડ નીચે રાખવામાં આવે છે.
સાતમો દીવો: ઘરની નજીકના કોઈ મંદિરમાં પ્રગટાવવામાં આવે છે.
આઠમો દીવો: ઘરના કચરા કે ડસ્ટબિન પાસેના ભાગમાં રાખવામાં આવે છે.
નવમો દીવો: શૌચાલય કે બાથરૂમ પાસે રાખવામાં આવે છે.
દસમો દીવો: ઘરની ગેલેરી (બાલકની) માં પ્રગટાવવામાં આવે છે.
અગિયારમો દીવો: ઘરની મુખ્ય બારી પાસે રાખવામાં આવે છે.
બારમો દીવો: ઘરના પાછળના ભાગમાં (પાછળના આંગણામાં) પ્રગટાવવામાં આવે છે.
તેરમો દીવો: રસોડામાં જ્યાં પીવાનું પાણી રાખવામાં આવે છે (પડિંડો/માટલું), ત્યાં રાખવામાં આવે છે.
ધનતેરસનો આ તહેવાર માત્ર ખરીદીનો જ નહીં, પરંતુ પોતાના પરિવારના આયુષ્ય, સારા સ્વાસ્થ્ય અને ખરાબ નજર કે આફતોથી રક્ષા કરવાની પ્રાર્થનાનો પણ દિવસ છે. આ 13 દીવાઓને શ્રદ્ધાપૂર્વક યોગ્ય સ્થાનો પર પ્રગટાવીને તમે તમારા ઘરમાં સકારાત્મક ઉર્જા અને સુખ-શાંતિનું સ્વાગત કરી શકો છો.
