ઈરાનનો ‘કાળો યુગ’ અને ચીન માટે ‘ઐતિહાસિક’ વર્ષ: શું ટ્રમ્પની બેઇજિંગ મુલાકાત બદલશે દુનિયાનું ગણિત?
એક તરફ મધ્ય પૂર્વમાં ઈરાન અમેરિકી અને ઈઝરાયેલી હુમલાઓ સામે અસ્તિત્વની લડાઈ લડી રહ્યું છે, ત્યારે બીજી તરફ ચીને આ વર્ષને અમેરિકા સાથેના તેના સંબંધો માટે ‘લેન્ડમાર્ક વર્ષ’ ગણાવ્યું છે. ઈરાનના મજબૂત સાથી હોવા છતાં, ચીન અત્યારે અમેરિકા સાથેના તણાવને ઘટાડવા અને આર્થિક સંબંધો સુધારવા પર વધુ ભાર આપી રહ્યું હોય તેમ જણાય છે.
ચીન શા માટે આ વર્ષને ઐતિહાસિક ગણાવી રહ્યું છે?
ચીનના વિદેશ મંત્રી વાંગ યીએ રવિવારે બેઇજિંગમાં આયોજિત એક પ્રેસ બ્રીફિંગમાં જણાવ્યું હતું કે, વિશ્વની બે મહાસત્તાઓ (અમેરિકા અને ચીન) વચ્ચેના સંબંધો માટે આ વર્ષ અત્યંત મહત્વનું છે. તેમણે સ્વીકાર્યું કે બંને દેશો વચ્ચે અનેક મતભેદો છે, તેમ છતાં બંને દેશોના ટોચના નેતાઓ (ટ્રમ્પ અને શી જિનપિંગ) વચ્ચે સીધો સંવાદ જળવાયેલો છે. આ સંવાદ બંને દેશોના વ્યૂહાત્મક સંબંધો માટે એક ગેરંટી સમાન છે.
માર્ચના અંતમાં ટ્રમ્પની ચીન મુલાકાતની શક્યતા
સૌથી મોટા સમાચાર એ છે કે અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ આ મહિનાના અંતમાં (માર્ચ 2026) ચીનની મુલાકાતે જઈ શકે છે. જોકે ચીને સત્તાવાર રીતે આ મુલાકાતની પુષ્ટિ કરી નથી, પરંતુ વિદેશ મંત્રીના નિવેદનો પરથી સ્પષ્ટ જણાય છે કે બેઇજિંગમાં તેની તૈયારીઓ તેજ કરી દેવામાં આવી છે. વાંગ યીએ કહ્યું કે, “ઉચ્ચ સ્તરીય વાતચીતનું એજન્ડા અમારી ટેબલ પર તૈયાર છે. હવે બંને પક્ષોએ યોગ્ય માહોલ બનાવીને જૂના મતભેદો ઉકેલવા પડશે.”
ટ્રમ્પ અને શી જિનપિંગ વચ્ચેનો સંઘર્ષ અને ‘ટ્રેડ ટ્રુસ’
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની વ્હાઇટ હાઉસમાં વાપસી બાદ ચીન અને અમેરિકા વચ્ચે ફરી એકવાર ખેંચતાણ વધી હતી. ટ્રમ્પે તેમના પ્રથમ કાર્યકાળની જેમ જ ચીન પર ભારે ટ્રેડ ટેરિફ (વેપાર ડ્યુટી) લાદી દીધી હતી. જોકે, ગયા ઓક્ટોબરમાં બંને નેતાઓ વચ્ચે એક ‘ટેમ્પરરી ટ્રેડ ટ્રુસ’ (કામચલાઉ વેપાર સંધિ) થઈ હતી, જેના કારણે વધારાના ટેરિફ પર રોક લગાવી દેવામાં આવી હતી. આગામી સમિટમાં આ આર્થિક મુદ્દાઓ પર કાયમી ઉકેલ આવવાની શક્યતા છે.
ઈરાન માટે આ સમયગાળો કેમ ‘કાળો યુગ’ છે?
ઈરાન માટે આ વર્ષ અત્યંત વિનાશક રહ્યું છે. અમેરિકી-ઈઝરાયેલી હુમલામાં સુપ્રીમ લીડર આયાતુલ્લા અલી ખામેનીનું નિધન અને ત્યારબાદ ઈરાનના સૈન્ય માળખા પર થયેલા પ્રહારોએ તેને નબળું પાડી દીધું છે. જ્યારે ઈરાન તેના અસ્તિત્વ માટે ચીન તરફ જોઈ રહ્યું હતું, ત્યારે ચીન પોતાની આર્થિક મજબૂતી માટે અમેરિકા સાથે હાથ મિલાવવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે. આ ભૌગોલિક-રાજકીય દાવપેચમાં ઈરાન અત્યારે એકલું પડતું દેખાઈ રહ્યું છે.
ચીનનું આ ‘પોઝિટિવ અને ખુલ્લું’ વલણ દર્શાવે છે કે તે રશિયા કે ઈરાન જેવા સાથીઓ કરતા પોતાના આર્થિક હિતોને અને અમેરિકા સાથેના વેપારને વધુ મહત્વ આપી રહ્યું છે.
