ચેતજો! માત્ર હરસ-મસા સમજીને કરેલી ભૂલ પડી શકે છે ભારે: આ ભારતીયોને ઝડપથી ભોગ બનાવી રહ્યો છે આ કિલર કેન્સર!
તાજેતરમાં વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઇઝેશન (WHO) ની ‘ઇન્ટરનેશનલ એજન્સી ફોર રિસર્ચ ઓન કેન્સર’ (IARC) દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા GLOBOCAN 2024 ના રિપોર્ટમાં એક અત્યંત ચિંતાજનક આંકડો સામે આવ્યો છે. ભારતમાં હવે ‘કોલોરેક્ટલ કેન્સર’ એટલે કે મોટા આંતરડા અને મલાશયનું કેન્સર દેશના સૌથી ઝડપથી વધતા આરોગ્ય પડકારોમાંથી એક બની ગયું છે. ઈતિહાસમાં પહેલીવાર આ કેન્સર ભારતમાં સૌથી વધુ જોવા મળતા કેન્સરમાં ચોથા સ્થાને પહોંચી ગયું છે. આંકડાઓ સ્પષ્ટપણે સૂચવે છે કે બદલાતી જીવનશૈલી, આહારની ખોટી ટેવો અને વધતી જતી ઉંમર ભારતીયોના સ્વાસ્થ્ય પર ભારે પડી રહી છે.
ચોથા ક્રમે પહોંચ્યું કોલોરેક્ટલ કેન્સર: ચિંતાજનક આંકડાઓ
GLOBOCAN 2024 ના અંદાજ મુજબ, વર્ષ 2024 માં ભારતમાં કોલોરેક્ટલ કેન્સરના 83,577 નવા કેસ નોંધાયા હતા. આ સાથે જ તે દેશમાં ચોથું સૌથી વધુ નિદાન થતું કેન્સર બની ગયું છે. હાલમાં તે માત્ર સ્તન કેન્સર (Breast Cancer), મોં અને હોઠનું કેન્સર (Lip and Oral Cavity Cancer), તથા ફેફસાંના કેન્સર (Lung Cancer) થી જ પાછળ છે.
અગાઉના આંકડાઓ સાથે સરખામણી કરીએ તો, વર્ષ 2022 માં આ કેન્સર છઠ્ઠા સ્થાને હતું. ટૂંકા સમયમાં છઠ્ઠા પરથી ચોથા સ્થાને પહોંચવું એ એક ગંભીર બાબત છે. વર્ષ 2024 માં આ રોગને કારણે 38,499 લોકોએ જીવ ગુમાવ્યા હતા, જે ભારતમાં કેન્સરથી થતા મૃત્યુઓમાં સાતમો સૌથી મોટો કારણ બન્યો છે.
પુરુષો અને સ્ત્રીઓના અલગ-અલગ આંકડાઓ પર નજર કરીએ તો:
-
પુરુષોમાં: 48,536 નવા કેસ સાથે કોલોરેક્ટલ કેન્સર ત્રીજું સૌથી સામાન્ય કેન્સર બની ગયું છે.
-
મહિલાઓમાં: 35,041 નવા કેસ સાથે તે સ્તન, ગર્ભાશયના મુખ (Cervical), મોં અને અંડાશય (Ovarian) ના કેન્સર પછી પાંચમા ક્રમે આવે છે.
ભારતમાં શા માટે આટલી ઝડપથી વધી રહ્યું છે મોટા આંતરડાનું કેન્સર?
નિષ્ણાતોના મતે, આ કેન્સરના કેસોમાં નોંધપાત્ર વધારો થવા પાછળ બે મુખ્ય કારણો છે: એક તો નિદાન પદ્ધતિઓમાં થયેલો સુધારો અને બીજું ઝડપી શહેરીકરણ તથા જીવનશૈલીમાં આવેલું આક્રમક પરિવર્તન.
તબીબો આ વધારા માટે મુખ્યત્વે નીચે મુજબના પરિબળોને જવાબદાર માને છે:
-
રિફાઇન્ડ અને પ્રોસેસ્ડ ફૂડનો વધુ પડતો વપરાશ: પેક્ડ ફૂડ, ફાસ્ટ ફૂડ અને લાલ માસ (Red Meat) નું સેવન ખૂબ વધી ગયું છે.
-
ફાઇબરનો અભાવ: આપણા રોજિંદા આહારમાંથી લીલા શાકભાજી, તાજા ફળો અને આખા અનાજ જેવા ફાઇબરયુક્ત ખોરાકનું પ્રમાણ ઘટતું ગયું છે.
-
મોટાપો અને શારીરિક અક્રિયતા: સતત બેસી રહેવાની આદત, કસરતનો અભાવ અને વજન વધવું આ કેન્સરનું મોટું જોખમ ઊભું કરે છે.
-
વ્યસન: ધૂમ્રપાન, તમાકુ અને દારૂનું વધુ પડતું સેવન આંતરડાના સ્વાસ્થ્યને નુકસાન પહોંચાડે છે.
-
વધતી આયુષ્ય મર્યાદા: તબીબી સુવિધાઓને કારણે સરેરાશ આયુષ્ય વધ્યું છે, પરંતુ તેની સાથે ઉંમર સંબંધિત રોગોનું જોખમ પણ વધ્યું છે.
અત્યારે દેશના શહેરી અને અર્ધ-શહેરી વિસ્તારોમાં આ બધી આદતો સામાન્ય બની ગઈ છે, જેને કારણે આ કેન્સર એક મોટો જાહેર આરોગ્ય પ્રશ્ન બની રહ્યું છે.
યુવાનો પણ આવી રહ્યા છે આ રોગની ચપેટમાં
કોલોરેક્ટલ કેન્સર અંગેનો સૌથી ચિંતાજનક ટ્રેન્ડ એ છે કે આ રોગ હવે માત્ર મોટી ઉંમરના વૃદ્ધો પૂરતો મર્યાદિત રહ્યો નથી. તબીબોના અનુભવ અનુસાર, હવે 40 વર્ષથી ઓછી વયના યુવાનોમાં પણ આ કેન્સરના કિસ્સાઓ મોટા પ્રમાણમાં જોવા મળી રહ્યા છે.
નાની વયે કેન્સર થવા પાછળ નાનપણથી જ જંક ફૂડ ખાવું, આળસુ જીવનશૈલી, બાળપણથી જ વધતું વજન અને ચયાપચય (Metabolic) ને લગતી સમસ્યાઓ જવાબદાર છે. તબીબો સલાહ આપે છે કે ભલે ઉંમર ઓછી હોય, પરંતુ જો પેટ સંબંધિત કોઈ તકલીફ સતત રહેતી હોય, અથવા પરિવારમાં અગાઉ કોઈને કેન્સર કે આંતરડાનો સોજો (Inflammatory Bowel Disease) રહ્યો હોય, તો યુવાનોએ પણ લક્ષણોને હળવાશથી ન લેવા જોઈએ.
લક્ષણો જેને ક્યારેય નજરઅંદાજ ન કરવા જોઈએ
કોલોરેક્ટલ કેન્સરના શરૂઆતના તબક્કામાં સામાન્ય રીતે કોઈ ખાસ લક્ષણો દેખાતા નથી, તેથી લોકોમાં જાગૃતિ હોવી ખૂબ જરૂરી છે. જ્યારે કેન્સર વધવા લાગે ત્યારે આ મુજબના સંકેતો જોવા મળે છે:
-
ઝાડા સાથે લોહી પડવું: મળમાં લાલ કે કાળા રંગનું રક્ત દેખાવું.
-
પાચનક્રિયામાં સતત ફેરફાર: અઠવાડિયાઓ સુધી સતત કબજિયાત અથવા ઝાડા થવા.
-
પેટમાં સતત અસ્વસ્થતા: પેટમાં દુખાવો, ગેસ, આફરો કે ગભરાટ રહેવો.
-
અકારણ વજન ઘટવું: કસરત કે ડાયેટિંગ વગર અચાનક વજન ઓછું થઈ જવું.
-
સતત થાક અને પાંડુરોગ (Anemia): શરીરમાં લોહીની કમી થવી અને અશક્તિ અનુભવવી.
ભારતમાં મોટાભાગના લોકો મળમાં લોહી આવવાની સમસ્યાને સામાન્ય હરસ-મસા (Piles) સમજીને ભૂલ કરે છે અને ઘરેલુ ઉપચારો કે મેડિકલમાંથી દવાઓ લઈને સમય બગાડે છે. આ વિલંબને કારણે રોગ આગળના તબક્કે પહોંચી જાય છે, જ્યાં તેનો ઇલાજ કઠિન બની જાય છે.
શું કોલોરેક્ટલ કેન્સરથી બચી શકાય?
આ બધા નકારાત્મક આંકડાઓ વચ્ચે રાહતના સમાચાર એ છે કે જો સમયસર ધ્યાન આપવામાં આવે, તો કોલોરેક્ટલ કેન્સર અટકાવી શકાય તેવું અને પ્રારંભિક તબક્કામાં પૂરેપૂરું મટી શકે તેવું કેન્સર છે.
તબીબો આ કેન્સરથી બચવા માટે નીચે મુજબની બાબતો ધ્યાનમાં રાખવાની સલાહ આપે છે:
-
પૌષ્ટિક આહાર: ખોરાકમાં ફાઇબરનું પ્રમાણ વધારો. તાજા ફળો, લીલા શાકભાજી, કઠોળ અને આખા અનાજ વધારે ખાઓ.
-
પ્રોસેસ્ડ ફૂડથી દૂરી: મસાલેદાર, પ્રોસેસ્ડ અને રેડ મીટનું સેવન ખૂબ ઓછું કરો.
-
નિયમિત વ્યાયામ: વજન નિયંત્રણમાં રાખો અને દરરોજ ઓછામાં ઓછી 30 મિનિટ કસરત, ચાલવું કે યોગ કરો.
-
વ્યસનમુક્તિ: બીડી, સિગારેટ અને દારૂના સેવનથી સખત પરહેજ કરો.
આ ઉપરાંત નિયમિત હેલ્થ સ્ક્રીનિંગ (તપાસ) પણ ખૂબ મહત્વનું છે. કોલોનોસ્કોપી (Colonoscopy) તપાસ એ સૌથી ઉત્તમ માધ્યમ છે, જેના દ્વારા આંતરડામાં કેન્સર બનતા પહેલાં જ ઊભી થતી ગાંઠો (Polyps) ને શોધીને દૂર કરી શકાય છે. આ સિવાય મળની તપાસ (Faecal Occult Blood Test) દ્વારા પણ આંતરડામાં છૂપાયેલા લોહીનો તુરંત પત્તો લગાવી શકાય છે.
