₹૧૬૦૦ ની પડતર કિંમત સામે ₹૯૪૨ માં સિલિન્ડર: સમજો આંતરરાષ્ટ્રીય માર્કેટ અને ભારતના ગેસના ભાવો વચ્ચેનું ગણિત
આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ક્રૂડ ઓઇલ અને ગેસના ભાવોમાં સળગતી મોંઘવારી વચ્ચે ભારતના મધ્યમ વર્ગ અને ગૃહિણીઓ માટે બજેટ સંભાળવું એક મોટો પડકાર બની ગયું છે. મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષો અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ જેવા મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગો પર પુરવઠો ખોરવાવાને કારણે વૈશ્વિક સ્તરે એલપીજી (LPG) ના ભાવો આસમાને પહોંચ્યા છે. આમ છતાં, ભારતીય ગ્રાહકો માટે રાહતની વાત એ છે કે વાસ્તવિક આંતરરાષ્ટ્રીય પડતર કિંમત કરતાં ભારતમાં ઘરેલુ ગેસ સિલિન્ડર ખૂબ જ ઓછી કિંમતે ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવી રહ્યો છે. આ આર્થિક બોજ સરકાર અને દેશની સરકારી તેલ કંપનીઓ પોતાના માથે ઉઠાવી રહી છે.
આજે ૯ જૂન ૨૦૨૬ ના રોજ આંતરરાષ્ટ્રીય ઉર્જા બજારમાં ચાલી રહેલી ભારે અસ્થિરતા વચ્ચે ભારતમાં રાંધણ ગેસના ભાવોને લઈને એક મોટો ખુલાસો થયો છે. સામાન્ય નાગરિકોને કદાચ એ જાણીને આશ્ચર્ય થશે કે વિદેશોમાંથી આયાત થતા ગેસ, પરિવહન અને સ્થાનિક ડિલિવરી ખર્ચને જોડતા જે ૧૪.૨ કિલોગ્રામના સ્ટાન્ડર્ડ ઘરેલુ સિલિન્ડરની વાસ્તવિક પડતર કિંમત ₹૧,૬૦૦ થી વધુ થાય છે, તે સિલિન્ડર ભારતીય ગ્રાહકોને તેનાથી ઘણી ઓછી કિંમતે મળી રહ્યો છે. પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, સરકાર સબસિડી અને અંડર-રિકવરીના માધ્યમથી પ્રતિ સિલિન્ડર આશરે ₹૭૦૦ નો આર્થિક બોજ પોતે ભોગવી રહી છે, જેથી સામાન્ય માણસના રસોડા પર મોંઘવારીનો સીધો ફટકો ન પડે.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટનો વિવાદ અને સાઉદી અરામકોના વધતા ભાવ
વૈશ્વિક બજારમાં ગેસ મોંઘો થવાનું મુખ્ય કારણ મધ્ય પૂર્વના દેશોમાં ચાલી રહેલો તણાવ છે. વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ ઉર્જા માર્ગ ગણાતા હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ દ્વારા થતા ગેસ સપ્લાયમાં મોટો વિક્ષેપ પડ્યો છે. પેટ્રોલિયમ મંત્રાલયના અહેવાલ મુજબ, ફેબ્રુઆરી મહિનામાં ૫૦:૫૦ પ્રોપેન-બ્યુટેન મિશ્રણ માટે સાઉદી અરામકોની કોન્ટ્રેક્ટ પ્રાઇસ (CP) પ્રતિ ટન ૫૪૨.૫૦ યુએસ ડોલર હતી. આ પુરવઠાની તંગીને કારણે એપ્રિલમાં આ ભાવ વધીને ૭૭૫ યુએસ ડોલર અને ચાલુ જૂન મહિનામાં વધુ ઉછળીને ૭૯૦ યુએસ ડોલર પ્રતિ ટનની સપાટીએ પહોંચી ગયા છે. આ વૈશ્વિક ઉછાળાને લીધે ભારતનું ગેસ આયાત બિલ અસાધારણ રીતે વધી ગયું છે.
તેલ કંપનીઓ પર ₹૬૦,૦૦૦ કરોડનું દેવું અને સરકારની મદદ
નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ ના અંત સુધીમાં આંતરરાષ્ટ્રીય ખરીદી કિંમત અને ભારતમાં વેચાણ કિંમત વચ્ચેના આ પ્રચંડ તફાવતને કારણે ઘરેલુ એલપીજી પરની કુલ અંડર-રિકવરી વધીને ₹૬૦,૦૦૦ કરોડની ઐતિહાસિક સપાટીએ પહોંચી ગઈ છે, જે અગાઉના વર્ષે ₹૪૧,૩૩૮ કરોડ હતી. જાહેર ક્ષેત્રની તેલ માર્કેટિંગ કંપનીઓને આ આર્થિક સંકટમાંથી ઉગારવા માટે તાજેતરમાં જ કેન્દ્રીય કેબિનેટે ₹૩૦,૦૦૦ કરોડના વિશેષ નાણાકીય વળતર પેકેજને મંજૂરી આપી છે, જેથી બજારમાં ગેસનો પુરવઠો અવિરત ચાલુ રહી શકે.
દેશના પ્રમુખ શહેરોમાં આજના ઘરેલુ અને કોમર્શિયલ ગેસના ભાવ
તાજેતરમાં જ આંતરરાષ્ટ્રીય દબાણને કારણે સિલિન્ડરના ભાવમાં ₹૨૯ નો નજીવો વધારો કરવામાં આવ્યો હોવા છતાં, તે વાસ્તવિક પડતર કરતાં ઘણો ઓછો છે. રવિવારથી લાગુ થયેલા નવા દરો મુજબ, રાષ્ટ્રીય પાટનગર નવી દિલ્હીમાં ૧૪.૨ કિલોનો ઘરેલુ સિલિન્ડર ₹૯૪૨.૦ માં અને ૧૯ કિલોનો કોમર્શિયલ સિલિન્ડર ₹૩,૧૧૩.૫ માં મળી રહ્યો છે. દેશની આર્થિક રાજધાની મુંબઈમાં ઘરેલુ ગેસ ₹૯密૧.૫ અને કોમર્શિયલ ₹૩,૦૬૭.૫ નોંધાયો છે.
બીજી તરફ, કોલકાતામાં ગ્રાહકો ઘરેલુ ગેસ માટે ₹૯૬૮.૦ અને કોમર્શિયલ માટે ₹૩,૨૫૬.૦ ચૂકવી રહ્યા છે. દક્ષિણ ભારતના ચેન્નાઈ શહેરમાં ઘરેલુ સિલિન્ડર ₹૯૫૭.૫ અને કોમર્શિયલ ₹૩,૨૮૩.૦ ના ભાવે ઉપલબ્ધ છે. કર્ણાટકના બેંગલુરુમાં ઘરેલુ ગેસનો ભાવ ₹૯૪૪.૫ અને કોમર્શિયલનો ભાવ ₹૩,૧૯૮.૦ છે. ઉત્તર પ્રદેશના લખનૌમાં ઘરેલુ સિલિન્ડર ₹૯૭૯.૫ અને કોમર્શિયલ ₹૩,૨૩૬.૦ માં મળે છે, જ્યારે બિહારના પટના શહેરમાં ટેક્સ અને લોજિસ્ટિક્સ ખર્ચ વધુ હોવાને કારણે ઘરેલુ સિલિન્ડરનો ભાવ ₹૧,૦૩૧.૫ અને કોમર્શિયલ સિલિન્ડરનો ભાવ ₹૩,૪૦૦.૫ ની સૌથી ઉચ્ચ સપાટી પર પહોંચ્યો છે. વૈશ્વિક કટોકટી વચ્ચે પણ ભારત સરકાર જે રીતે ભાવોને મર્યાદિત રાખી શકી છે, તે અન્ય પશ્ચિમી દેશોની સરખામણીએ ગ્રાહકો માટે મોટી રાહત સમાન છે.
